އިސްރާއީލާއި އެމެރިކާއިން ހަމަލާދިން ނިއުކްލިއާ ސައިޓްތައް ބަލައި ފާސްކުރަން ހުއްދައެއް ނުދޭނަން: އީރާން
27 އޯގަސްޓު 2026 | ބުރާސްފަތި 06:08އިސްރާއީލާއި އެމެރިކާގެ ހަމަލާތައް އަމާޒުވި ނިއުކްލިއާ މަރުކަޒުތައް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ފުރުސަތު އދ. އަށް ދެވޭނީ ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތްތަކުގައި އަމަލުކުރާނެ ޚާއްސަ އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައެޅުމުން ކަމަށް އީރާނުން ބުނެފިއެވެ. އައިއޭއީއޭ އިން ހަމަލާތައް ކުށްވެރިނުކުރާތީ އެ ގައުމުން ފާޑުކިޔާފައިވާއިރު، މި އިންސްޕެކްޝަންތަކަކީ ހަމަލާތަކުން ލިބުނު ގެއްލުން ވަޒަންކުރުމަށް ހިންގާ ޖާސޫސީ އަމަލެއް ކަމަށް އީރާނުން ތުހުމަތުކުރެއެވެ.
މުހައްމަދު އިސްލާމީ - އީރާނުގެ އެޓޮމިކް އެނާޖީ އޭޖެންސީގެ ވެރިޔާ | އޭއީއޯއައި
އިސްރާއީލާއި އެމެރިކާއިން ދިން އަސްކަރީ ހަމަލާތަކުގައި ގެއްލުންލިބުނު ނިއުކްލިއާ މަރުކަޒުތައް ބަލައި ފާސްކުރުމަށް، ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތްތަކުގައި ސައިޓްތައް އިންސްޕެކްޓް ކުރާނެ ވަކި ޚާއްސަ އުސޫލުތަކެއް ކަނޑަނޭޅޭނީސް، އދ. ގެ ނިއުކްލިއާ ވޮޗްޑޯގަށް އެ ފުރުސަތު ނުދެވޭނެ ކަމަށް އީރާނުގެ އެޓޮމިކް އެނާޖީ އޯގަނައިޒޭޝަން (އޭއީއޯއައި) ގެ އިސްވެރިޔާ ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.
އޭއީއޯއައި އިން ހޯދާފައިވާ އާ އިލްމީ ކުރިއެރުންތައް ދައްކާލުމަށް ބުދަ ދުވަހު ބޭއްވި ހަފުލާއެއްގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން މުހައްމަދު އިސްލާމީ ވިދާޅުވީ، އިންޓަނޭޝަނަލް އެޓޮމިކް އެނާޖީ އެޖެންސީ (އައިއޭއީއޭ) އާއެކު އީރާނުން ކުރާ މުއާމަލާތްތައް ބިނާވެފައިވަނީ އެ ގައުމުގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ ގާނޫނެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، އެކަން އެ އެޖެންސީއަށް މިހާރު އަންގާފައިވާނެ ކަމަށެވެ.
އިސްލާމީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އަސްކަރީ ހަމަލާތައް އަމާޒުވި ސައިޓްތައް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް އެކުލަވާލައި، ފާސްކޮށް އަދި އެކަން އަންގާފައި ނުވަނީސް، އެ ތަންތަން އިންސްޕެކްޓް ކުރުމުގެ ހައްގު އޮތް ކަމަށް އައިއޭއީއޭއަށް ދައުވާ ނުކުރެވޭނެކަން އެ އެޖެންސީއަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެ އެވެ.
ހަމަލާ އަމާޒުނުވާ މަރުކަޒުތަކުގައި އާންމު އުސޫލުން ކުރިއަށްދާ ރައްކާތެރިކަމުގެ އިންސްޕެކްޝަންތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްދިޔަ ނަމަވެސް، ހަމަލާދީފައިވާ ސައިޓްތަކުގެ ހާލަތު މުޅިން ތަފާތު ކަމަށް އިސްލާމީ ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.
އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އީރާނު އަދިވެސް އޮތީ ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތެއްގައި ކަމަށާއި، ހަމަނުޖެހުންތައް ނިމުމަކަށް އައިސް އެ ސައިޓްތަކުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ފުރިހަމައަށް އިއާދަކުރެވިފައިވާ ކަމަށް އަދި ބެލެވެން ނެތް ކަމަށެވެ.
ހަމަލާތަކުގައި އައިއޭއީއޭގެ ބައިވެރިވުން
ފަހަކަށް އައިސް ކުރިމަތިވި ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެން އައިއޭއީއޭ އިން އަމަލުކުރި ގޮތަށް އިސްލާމީ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފަ އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ހަމަލާ އަމާޒުވި ހުރިހާ މަރުކަޒުތަކަކީ ވެސް މީގެ ކުރިން އދ. ގެ ނިއުކްލިއާ އެޖެންސީގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށް، ގަވާއިދުން އިންސްޕެކްޓް ކުރަމުންދިޔަ ތަންތަން ކަމަށެވެ.
އިސްލާމީ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އެ މަރުކަޒުތަކަށް ދިން އަސްކަރީ ހަމަލާތައް ކުށްވެރިކުރުމަށް ނުވަތަ އެކަމާ ދެކޮޅަށް އަޑުއުފުލުމަށް އައިއޭއީއޭ ނުކުޅެދުމުން، އެ އެޖެންސީގެ މިނިވަންކަމާއި ގާބިލުކަމާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމަށެވެ.
ވޮޝިންޓަނާއި ތެލް އަވީވުން މިހާރު އައިއޭއީއޭ މެދުވެރިކޮށް ގެއްލުންލިބުނު ސައިޓްތަކަށް ވަނުމަށް ކުރާ މަސައްކަތަކީ ނިއުކްލިއާ ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ދިން ހަމަލާތަކުން ލިބުނު ގެއްލުންތައް ވަޒަންކުރުމަށް (ބެޓްލް ޑެމޭޖް އެސެސްމަންޓް) ހިންގާ ފާޅުކަން ބޮޑު އަމަލެއް ކަމަށް އޭނާ ތުހުމަތު ކުރެއްވި އެވެ.
"މި ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ހަމައެކަނި ސަބަބަކީ، އެމީހުން ހިންގި އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެ ސައިޓްތަކަށް ވީގޮތް ބަލަން ބޭނުންވުން،" އިސްލާމީ ވިދާޅުވި އެވެ.
އީރާނުގެ ވަކިވަކި ސަރަހައްދުތަކަށް، މިސާލަކަށް ކޫހޭ-ކަލަންގް ސައިޓަށް ބޮން އަޅާނެ ކަމަށް އެމެރިކާގެ ރައީސް ދެއްވާފައިވާ އިންޒާރުތަކަށް ވެސް އޭނާ އަލިއަޅުވާލެއްވި އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ މިފަދަ ބަސްމަގަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކަކީ އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ކުޅޭ ކުޅިބައެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗެއްކަން އަންގައިދޭ "ތާރީޚީ ފިލާވަޅެއް" ކަމަށެވެ.
އީރާނުގެ މި އިސް އޮފިޝަލް ވަނީ ބޭރުގެ ފިއްތުންތަކާއި އިންޒާރުތަކަށް ނުގުޑައި، އައިއޭއީއޭގެ އަމިއްލަ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް އަމަލުކުރުމަށް އެ އެޖެންސީއަށް ގޮވާލައްވާފަ އެވެ.
މަދަނީ ނިއުކްލިއާ ދާއިރާގެ ކުރިއެރުންތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށް
އީރާނުގެ މަދަނީ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް ހުއްޓުމެއް ނެތްކަން ފާހަގަކުރައްވަމުން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ޕްލާޒްމާ ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކުރުން ފުޅާކުރުމަށް އާ އެއްބަސްވުންތަކެއް ގާއިމުކޮށްފައިވާކަން އިސްލާމީ އިއުލާން ކުރެއްވި އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ޕްލާޒްމާ ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި ތަޖުރިބާތަކުން ގޮދަން އުފެއްދޭ މިންވަރު މަދުވެގެން 30 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.
ސިއްހީ ދާއިރާއިން ވާހަކަދައްކަވަމުން އިސްލާމީ ވިދާޅުވީ، ޕްލާޒްމާ ބޭނުންކޮށްގެން ފާރުގަނޑު ފަސޭހަކޮށްދޭ 20 ކްލިނިކެއް މިހާރު ހިންގަމުންދާ ކަމަށާއި، ހަކުރު ބަލީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ދާއިމީ ފާރުގަނޑުތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އިތުރު ކްލިނިކްތަކެއް ވަރަށް އަވަހަށް ހުޅުވާނެ ކަމަށެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތުގައި ވައިގެ ދަތުރުފަތުރަށް ބުރޫއެރި ނަމަވެސް، އެއްގަމު މަގުން އެކި ގައުމުތަކަށް ރޭޑިއޯފާމަސޫޓިކަލްސް (ބޭސްވެރިކަމަށް ބޭނުންކުރާ ނިއުކްލިއާ މާއްދާތައް) އެކްސްޕޯޓް ކުރުން އީރާނުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ކަށަވަރުކޮށްދެއްވި އެވެ. އަދި މިހާރު އަލުން ވައިގެ މަގުން މި ތަކެތި ފޮނުވަން ފަށާފައިވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި، އެމެރިކާ އާއި އެގައުމުގެ ބައިވެރިން ކަމަށްވާ އިނގިރޭސިވިލާތް، ފްރާންސް އަދި ޖަރުމަނުގެ ނުފޫޒާއެކު، އައިއޭއީއޭގެ ބޯޑުން ވަނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ހަރަކާތްތަކަށް ފާޑުކިޔައި އެތައް ގަރާރެއް ފާސްކޮށްފަ އެވެ.
މި ގަރާރުތަކުގައި އީރާނުގެ އެކި ނިއުކްލިއާ މަރުކަޒުތަކަށް ވަގުތުން ވަނުމުގެ ހުއްދައަށް އެދިފައިވަނީ، އިއުލާންނުކޮށް ހިންގާ ހަރަކާތްތަކެއް ނުވަތަ ވަކި ތަންތަނަކުން ނިއުކްލިއާ މާއްދާތަކުގެ އަސަރު ފެނިފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުންނެވެ.
އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކުގައި އެ ގައުމުގެ ބައެއް ނިއުކްލިއާ ސައިޓްތަކަށް އަމާޒުކުރުމާއެކު، މި ނުތަނަވަސްކަން ވަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފަ އެވެ.
އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އެ ހަމަލާތަކުގެ މަގްސަދަކީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ގާބިލުކަން ނައްތާލުމެވެ.
ހަމަލާތަކަށްފަހު، އައިއޭއީއޭ އިން ފުރަތަމަ ނިއުކްލިއާ މަރުކަޒުތަކަށް ދިން ހަމަލާތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި ނަމަވެސް، އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލު ރަސްމީކޮށް ކުށްވެރިކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. ތެހެރާނުން ވަނީ މިއީ އައިއޭއީއޭގެ ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ސިޔާސަތު ފެއިލްވުން ކަމަށް ބުނެ އެކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ކުށްވެރިކޮށްފަ އެވެ.
އޭގެ ފަހުން، އައިއޭއީއޭގެ ބޯޑް އޮފް ގަވަރުނަރުން ވަނީ ހަމަލާގައި ގެއްލުންލިބުނު ސައިޓްތަކަށް ވަގުތުން ވަނުމުގެ ފުރުސަތު އިންސްޕެކްޓަރުންނަށް ދިނުމަށް ގޮވާލާ ގަރާރެއް ފާސްކޮށްފަ އެވެ.
އީރާނުން ވަނީ މި ހުށަހެޅުން ބޭރުކޮށްލާފަ އެވެ. ތެހެރާނުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ވޮޝިންޓަނާއި ތެލް އަވީވުން އައިއޭއީއޭ ބޭނުންކުރަނީ އެމީހުންގެ އުދުވާނަށް ގާނޫނީ ސިފައެއް ދިނުމަށާއި، ނިއުކްލިއާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނަމުގައި ހަމަލާއަށްފަހު ލިބުނު ގެއްލުންތައް ބަލައި ޖާސޫސް ކުރުމަށެވެ.
އީރާނުން އިއުލާންކޮށްފައިވަނީ، ގެއްލުންލިބުނު ސައިޓްތައް ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އިންސްޕެކްޓް ކުރެވޭނީ، އީރާނުގެ މުވައްޒަފުންގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އަދި ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތުގައި އެ ގައުމުގެ ސިޔާދަތީ ހައްގުތަކަށް އިހުތިރާމްކުރާ، ދެފަރާތުން އެއްބަސްވާ އާ ސަލާމަތީ އުސޫލުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކަމަށެވެ.
