އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ވެފައިވާ ފަހުމުނާމާގެ މުއްދަތު ހަމަވެއްޖެ: މިއެއްބަސްވުން ނާކާމިޔާބުވީ ކީއްވެ؟

އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ޖޫން މަހުގެ 17 ވަނަ ދުވަހު ސޮއިކުރި ފަހުމުނާމާ (އެމްއޯޔޫ) ގެ މުއްދަތު، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ކުރިއަށްދިޔަ މަޝްވަރާތައް ހުއްޓުމަކަށް އައުމާ ގުޅިގެން މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ވަނީ ހަމަވެފަ އެވެ. ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ކުރިއަށްދާ ބޮޑެތި ކުރިމަތިލުންތަކަށް މިވަގުތު މަޑުޖެހުމެއް އައިސްފައިވީ ނަމަވެސް، ފެބްރުއަރީ 28 ގައި އީރާނާ ދެކޮޅަށް ފެށި ހަނގުރާމައަށް އަދިވެސް ހައްލެއް ލިބިފައެއް ނުވެ އެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ މެދުވެރިވެގެން އެކުލަވާލި މި ފަހުމުނާމާގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ސުލްހައިގެ ވާހަކަތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަނގުރާމައިގެ މައިގަނޑު މަރުކަޒަކަށް ވެފައިވާ ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި އަލުން ހުޅުވާލުމާ ގުޅޭ މާއްދާތަކެއް ވެސް މި އެއްބަސްވުމުގައި ހިމެނެ އެވެ. ނަމަވެސް، އެއްބަސްވުމުގެ ބައެއް މާއްދާތައް ލިޔެފައިވާ ގޮތް ސާފުނުވުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް ވަނީ އުފެދިފަ އެވެ. ހާއްސަކޮށް، އެ ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ބާރު އޮންނާނީ ކޮން ބަޔަކަށްތޯ ކުރެވުނު ބަހުސްގެ ތެރެއިން، އީރާނުން ކަނޑައެޅި މަގުން ދަތުރުނުކުރި ބައެއް އުޅަނދުތަކަށް އެ ގައުމުން ވަނީ ހަމަލާދީފަ އެވެ.

މި ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެން އެމެރިކާއިން އަލުން އީރާނަށް ހަމަލާދޭން ފެށުމުން، އީރާނުން ވެސް ވަނީ ގަލްފުގެ ގައުމުތަކާއި އުރުދުންގައި ހުރި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށާއި، ހަކަތަ އުފައްދާ ތަންތަނާއި އެހެނިހެން އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ރައްދުގައި ހަމަލާދީފަ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ލުބުނާނާއި ޣައްޒާ ހިމެނޭހެން ހުރިހާ ފްރަންޓެއްގައި ހަމަލާ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމަށް ފަހުމުނާމާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، އިސްރާއީލުން ދަނީ އެ ދެ ސަރަހައްދަށް މެދުނުކެނޑި ހަމަލާދެމުންނެވެ. އަދި އީރާނުން ވާގިވެރިވާ ހިޒްބުالله ގެ މަރުކަޒުތަކަށް އަމާޒުކުރާ ކަމަށް ބުނެ، އިސްރާއީލުން އަދިވެސް އޮތީ ލުބުނާނުގެ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި ސަރަހައްދަށް ވެރިވެގަނެގެންނެވެ.

އީރާނާއި އެމެރިކާއާ ދެމެދު ވެވުނު ފަހުމުނާމާއަކީ ކޮބައި؟

14 ނުކުތާގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މި ފަހުމުނާމާގައި ޖޫން 17 ވަނަ ދުވަހު ސޮއިކުރެއްވީ އީރާނުގެ ރައީސް މަސްއޫދު ޕެޒެޝްކިއާން އަދި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕެވެ. ޕާކިސްތާނުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށްގެން ބޭއްވި މަތީ ފަންތީގެ މަޝްވަރާތަކަށްފަހު އެކުލަވާލި މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ދާއިމީ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް ދިއުމަށްޓަކައި 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅުނެވެ.

މި ފަހުމުނާމާގައި ދެ ގައުމުން އެއްބަސްވީ "ލުބުނާނު ހިމެނޭހެން ހުރިހާ ސަރަހައްދެއްގައި ކުރިއަށްދާ އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް ވަގުތުން އަދި ދާއިމީކޮށް ހުއްޓާލުމަށެވެ."

އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެމެރިކާއިން އެއްބަސްވީ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކަނޑުގެ މަގުން އަޅާފައިވާ ބްލޮކޭޑް ނުވަތަ ބަންދުތައް އުވާލުމަށާއި، "ދާއިމީ އެއްބަސްވުމަކަށް" އާދެވުމުން އީރާނު ކައިރީގައި ތިބި އެމެރިކާ ސިފައިން ބޭލުމަށެވެ. އަދި އީރާނު އަލުން ބިނާކުރުމަށާއި ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަށް މަދުވެގެން 300 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީގެ ޕެކޭޖެއް ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުމަށް ވެސް އެމެރިކާއިން އެއްބަސްވި އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އީރާނާ ދެކޮޅަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުމަށާއި، އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓް ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަށާއި، ބޭރު ގައުމުތަކުގައި ހިފަހައްޓާފައިވާ އީރާނުގެ ފައިސާ ދޫކޮށްލުމަށް ވެސް އެމެރިކާއިން އެއްބަސްވި އެވެ.

އީރާނުގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވީ ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގައި ވަޅުލާފައިވާ މައިންތައް ނަގައި ސާފުކުރުމަށާއި، 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް އެއްވެސް ފީއަކާ ނުލައި އުޅަނދުފަހަރަށް ދަތުރުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުމަށެވެ.

އަދި ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ތެހެރާނުން އަލުން ދީ، ޔުރޭނިއަމް މުއްސަނދިކުރުން ފަދަ މައްސަލަތަކުގައި މަޝްވަރާ ކުރުމަށް އެއްބަސްވި އެވެ. މިކަންކަން ތަންފީޒުކުރާނެ ގޮތުގެ ތަފްސީލުތައް ހިމެނުމަށް ހަމަޖެހިފައި އޮތީ އދ. އިން ބަލައިގަންނަ "ދާއިމީ އެއްބަސްވުމެއްގެ" ދަށުންނެވެ.

ފަހުމުނާމާ ފެށުނީއްސުރެ ކުރިމަތިވި މައިގަނޑު ހުރަސްތަކަކީ ކޮބައި؟

މި އެއްބަސްވުން ނާކާމިޔާބުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އޭގައި ހިމެނޭ މާއްދާތައް ލިޔެފައިވާ ގޮތް ސާފުނުވުމެވެ.

އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުގެ އޮފީސް އޮފް އިރާނިއަން އެފެއާޒްގެ ކުރީގެ އެކްޓިން ޑިރެކްޓަރު ޖޯއީ ހުޑް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ފަހުމުނާމާ އޮތީ "ނާކާމިޔާބުވާން މަގުފަހިވާ ގޮތަށެވެ." ސަބަބަކީ އެއްބަސްވުން ލިޔެފައިވަނީ ވަރަށް ދޯދިޔާކޮށް ކަމަށްވުމުން، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްޗަށް އަމިއްލަ ބާރު ހިންގުމަށާއި ލުބުނާނުގެ މުސްތަގުބަލާ މެދު ގޮތް ނިންމުމުގެ ފުރުސަތު އީރާނަށް ލިބިގެންދިޔުމެވެ.

ހުޑް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާގެ ފަރާތުން ތަޖުރިބާކާރު ޑިޕްލޮމޭޓުން މިކަމުގައި ބައިވެރިވި ނަމަ، އީރާނަށް ބޭނުން ގޮތަކަށް މާނަކުރެވޭނެ ފަދަ ގޮތަކަށް މި އެއްބަސްވުން ނުލިޔުނީސް ކަމަށެވެ.

ހާއްސަކޮށް ތިން މާއްދާއެއްގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދުނެވެ:

ފަހުމުނާމާގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން "ވިޔަފާރި އުޅަނދުފަހަރަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ" ކަމުގެ ވައުދުވެފައިވެ އެވެ.

އެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވަނީ: "މި ފަހުމުނާމާގައި ސޮއިކުރުމާއެކު، އިސްލާމީ ޖުމްހޫރިއްޔާ، އީރާނުން، ޕާޝިއަން ގަލްފުން އޮމާން ކަނޑަށް އަދި އޮމާން ކަނޑުން ޕާޝިއަން ގަލްފަށް ދަތުރުކުރާ ވިޔަފާރި އުޅަނދުފަހަރަށް، 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް އެއްވެސް ފީއަކާ ނުލައި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ހަމަޖައްސާނެ އެވެ. ވިޔަފާރި އުޅަނދުފަހަރުގެ ދަތުރުތައް ވަގުތުން ފަށާނެ އެވެ. އަދި ފަންނީ އަދި އަސްކަރީ ހުރަސްތައް ނައްތާލުމަށާއި މައިންތައް ނެގުމަށް އީރާނަށް ލިބޭ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަތުރުތައް ފުރިހަމައަށް އިއާދަކުރެވޭނެ އެވެ. ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މުސްތަގުބަލުގެ އިދާރީ ކަންކަމާއި ކަނޑުގެ ހިދުމަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާއި އައްސޭރިފަށުގެ ގައުމުތަކުގެ ސިޔާދަތީ ހައްގުތަކަށް އިހުތިރާމްކުރަމުން، އީރާނުން އޮމާން ސަރުކާރާއި ގަލްފުގެ އެހެން ގައުމުތަކާއެކު މަޝްވަރާ ކުރާނެ އެވެ."

ނަމަވެސް، އުޅަނދުފަހަރު ދަތުރުކުރަންވީ ކޮން މަގަކުންތޯ ކުރެވުނު ބަހުސްގައި ވަގުތުން މައްސަލަ ޖެހުނެވެ. އީރާނުގެ އިތުރުން ކަނޑުއޮޅީގެ ބައެއް ހިއްސާކުރާ އޮމާންއިން، އެމެރިކާގެ ތާއީދާއެކު އޮމާންގެ އައްސޭރިއާ ކައިރިން ދަތުރުކުރާނެ މަގެއް ކަނޑައެޅި އެވެ. އެކަމަކު އީރާނުން ކުރިން އޮތީ އެ ގައުމުގެ އައްސޭރިއާ ކައިރިން ދަތުރުކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެ މެޕެއް ނެރެފަ އެވެ. އަދި އޮމާން ފަރާތުން އޮންނަ މަގަކީ "މަނާ ސަރަހައްދެއް" ކަމަށް އީރާނުން ކަނޑައެޅި އެވެ.

މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ޖޫން މަހުގެ ފަހުކޮޅު އޮމާންގެ މަގުން ދަތުރުކުރި ބައެއް އުޅަނދުތަކަށް ހަމަލާދެވުނެވެ. މިއާއެކު، ދަތުރުކުރާނެ މަގު ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު އޮތީ ކޮން ބަޔަކަށްތޯ ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ބޮޑު ކޯޅުމެއް އުފެދި، އެމެރިކާއިން އަލުން އީރާނަށް ދެ ހަފުތާ ވަންދެން ހަމަލާދިނެވެ.

ފަހުމުނާމާގެ 1 ވަނަ މާއްދާއިން ވެސް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވި އެވެ.

އެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވަނީ: "އެމެރިކާއާއި އީރާނު އަދި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވާ އެ ގައުމުތަކުގެ މަދަދުގާރުން، މި ފަހުމުނާމާގައި ސޮއިކުރުމާއެކު، ލުބުނާނު ހިމެނޭހެން ހުރިހާ ސަރަހައްދެއްގައި އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް ވަގުތުން އަދި ދާއިމީކޮށް ހުއްޓާލިކަން އިއުލާންކުރެ އެވެ. އަދި މިއަދުން ފެށިގެން އެއް ގައުމު އަނެއް ގައުމާ ދެކޮޅަށް އެއްވެސް ހަނގުރާމައެއް ނުވަތަ އަސްކަރީ ހަރަކާތެއް ނުފެށުމަށާއި، ބާރުގެ ބޭނުން ނުކުރުމަށާއި، ލުބުނާނުގެ ސިޔާދަތާއި މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އެއްބަސްވެ އެވެ."

މި މާއްދާގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ، މިހާރު ލުބުނާނަށް އަރައިގަނެގެން އުޅޭ އިސްރާއީލުގެ ނަން އެއްވެސް ވަރަކަށް ހިމަނާފައި ނެތުމެވެ. މާރިޗު މަހުން ފެށިގެން އިސްރާއީލުން ދަނީ ލުބުނާނުގެ ދެކުނަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ހަމަލާދެމުންނެވެ. މި ހަމަލާތަކުގައި މިހާތަނަށް 3,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެ، އެއް މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ ގެދޮރު ދޫކޮށް ގޮސްފަ އެވެ.

އީރާނުން ބުނަމުންދިޔައީ މި ފަހުމުނާމާގެ ދަށުން އިސްރާއީލުން ލުބުނާނަށްދޭ ހަމަލާތައް ހުއްޓާލަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އިސްރާއީލުން އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދިއެވެ.

ފަހުމުނާމާގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި، ހަނގުރާމައަށްފަހު އީރާނު އަލުން ބިނާކުރުމުގެ ހަރަދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ނުސީދާކޮށް ވާހަކަދައްކާފައިވީ ނަމަވެސް، އޭގެ އެއްވެސް ތަފްސީލެއް ދީފައެއް ނުވެ އެވެ.

އެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވަނީ: "އީރާނު އަލުން ބިނާކުރުމަށާއި އިގްތިސާދީ ތަރައްގީއަށް މަދުވެގެން 300 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ އެހީގެ ޕްލޭނެއް، ސަރަހައްދީ ބައިވެރިންނާއެކު އެމެރިކާއިން އެކުލަވާލާނެ އެވެ. މި ޕްލޭން ތަންފީޒުކުރާނެ ގޮތް 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވެވޭ ދާއިމީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ހިމަނާނެ އެވެ. މިއާ ގުޅޭ މާލީ މުއާމަލާތްތަކަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ހުއްދަތަކެއް އެމެރިކާއިން ދޭނެ އެވެ."

ނަމަވެސް، މި 300 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކާނީ ކޮން ބައެއް ކަމެއް ނުވަތަ އެ ފައިސާ ހަރަދުކުރެވޭނެ ގޮތުގެ އެއްވެސް އުސޫލެއް ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އީރާނާ ދެކޮޅަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުމާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާފައިވާއިރު، އެއީ ހަމައެކަނި އެމެރިކާގެ ފިޔަވަޅުތައްތޯ ނުވަތަ އދ. އިން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް ވެސް ހިމެނޭތޯ ސާފުކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ.

ފަހުމުނާމާ ރޫޅިގެންދިޔައީ ކިހިނެއް؟

މި ފަހުމުނާމާގައި ސޮއިކުރިތާ މަހެއް ނުވަނީސް، ދެ ގައުމުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެއްބަސްވުމާ ހިލާފުވި ކަމުގެ ތުހުމަތުކޮށް، އަލުން ހަމަލާ ބަދަލުކުރަން ފެށުމުން އެއްބަސްވުން ވަނީ ރޫޅިފަ އެވެ.

ޖޫން 25 ވަނަ ދުވަހު، ސިންގަޕޫރުގެ ދިދަ ޖަހާފައިވާ "އެވަރ ލަވްލީ" ނަމަކަށް ކިޔާ ވިޔަފާރި އުޅަނދަކަށް، އޮމާންގެ އައްސޭރި ކައިރިން ދަތުރުކުރަނިކޮށް ހަމަލާއެއް އަމާޒުވި އެވެ. އީރާނުން މި ހަމަލާގެ ޒިންމާ އުފުލާފައި ނުވި ނަމަވެސް، އެއީ އެ ގައުމުން ދިން ހަމަލާއެއް ނޫން ކަމަށް ބުނެ އިންކާރު ވެސް ކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ.

ވައިޓް ހައުސްއިން މި ހަމަލާގެ ތުހުމަތު އީރާނުގެ ބޮލުގައި އެޅުވިއިރު، ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ މިއީ ހަމަލާ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ހިލާފަށް އީރާނުން ހިންގި "މޮޔަ އަމަލެއް" ކަމަށް ސިފަކުރައްވާފަ އެވެ.

އޭގެ ފަހުން ޖޫން 27 ވަނަ ދުވަހު، އެމެރިކާގެ ސެންޓްރަލް ކޮމާންޑް (ސެންޓްކޮމް) އިން ބުނީ، ވިޔަފާރި އުޅަނދަށް ދިން ހަމަލާގެ ވަރުގަދަ ރައްދެއްގެ ގޮތުން، އީރާނުގެ ދެކުނު އައްސޭރިފަށުގައި ހުރި މިސައިލާއި ޑްރޯން ރައްކާކުރާ ތަންތަނަށާއި ރޭޑާ ސައިޓްތަކަށް އެމެރިކާގެ މަތިންދާބޯޓުތަކުން ހަމަލާދީފައިވާ ކަމަށެވެ.

އީރާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީން އެމެރިކާގެ މި ހަމަލާ ކުށްވެރިކޮށް ބުނީ، އައްސޭރިފަށުގެ ބަލަހައްޓާ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދިނުމަކީ ފަހުމުނާމާގެ 1 ވަނަ މާއްދާއާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެ މާއްދާގެ ދަށުން ދެ ގައުމުން ވެސް އޮތީ ހުރިހާ ފްރަންޓެއްގައި ހަމަލާދިނުން ހުއްޓާލުމަށް އެއްބަސްވެފަ އެވެ.

އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ މުޖުތަބާ ޚާމަނާއީގެ މުޝީރު މުހުސިން ރިޒާއީ ވެސް ވަނީ، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ވިޔަފާރި އުޅަނދުތަކަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ މަގު ފަހިކޮށްދިނުމަށް ގޮވާލާ 5 ވަނަ މާއްދާއާ އެމެރިކާ ހިލާފުވެފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރައްވާފަ އެވެ.

މި ހަމަލާގެ ރައްދުގައި އީރާނުން ބުނީ، ހަމަ އެ ދުވަހު އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދީފައިވާ ކަމަށެވެ. އީރާނުގެ ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑްސް (އައިއާރުޖީސީ) އިން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ "އިތުރަށް ހަމަލާދީފިނަމަ، އަހަރެމެންގެ ރައްދު މިއަށްވުރެ ވަރުގަދަވާނެ" ކަމަށެވެ.

މިގޮތުން، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރިތާ އެންމެ 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެމެރިކާއާއި އީރާނުން އަލުން ހަމަލާ ބަދަލުކުރަން ފެށި އެވެ.

ޖުލައި 7 ވަނަ ދުވަހު، އެމެރިކާއިން އީރާނަށް ހަމަލާދެމުން ދަނިކޮށް، ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ އެއްބަސްވުން "ނިމުމަކަށް އަތުވެއްޖެ" ކަމަށް އިއުލާން ކުރައްވާފަ އެވެ.

އޭގެ ދުވަސްތަކެއް ފަހުން ތެހެރާނުން ބުނީ، އެމެރިކާއިން އީރާނުގެ ދެކުނުގެ އާންމު އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދީފައިވާ ކަމަށާއި، އަލުން ހަމަލާދޭން ފެށި ފަހުން މަދުވެގެން 50 މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

އީރާނުގެ އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާއިން ފަހުމުނާމާގެ ދަށުން ވެފައިވާ ހުރިހާ ވައުދުތަކާ "ހިލާފުވެ، އެކަންކަން މެދުކަނޑާލާފައިވާ" ކަމަށާއި، އެހެންކަމުން އީރާނުން ވެސް އެ ގައުމުގެ ވައުދުތައް މެދުކަނޑާލާފައިވާ ކަމަށެވެ.

މި މަހުގެ ތެރޭގައި އީރާނުން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދަނީ، އެމެރިކާއިން ފަހުމުނާމާއާ ހިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ގައުމާއެކު ސީދާކޮށް އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކާނެ ކަމަށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އީރާނުން ދަނީ ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން އޮމާންއާއެކު މަޝްވަރާ ކުރަމުންނެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުން ދަނީ އަލުން އެމެރިކާއާއި އީރާނު ސީދާ މަޝްވަރާއަށް ގެނައުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

ފަހުމުނާމާގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން ހަނގުރާމައަށް ވާނީ ކިހިނެއް؟

މިހާރު މަޝްވަރާތައް އޮތީ މަރުތަޅުއެޅިފަ އެވެ.

އެއްކޮޅުން ބަލާއިރު، ސޮއިކުރިތާ ކުޑަދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ހަމަލާތައް ފެށި އެއްބަސްވުން ވަނީ ރޫޅިފަ އެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްކޮޅުން، މިއީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ކުރެވޭ މަޝްވަރާތަކަށް އޮތް ބިންގަލެއް ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެ އެވެ.

އީރާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ ތަރުޖަމާނު އިސްމާއީލް ބަޣާއީ ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާއިން އެއްބަސްވުމާ ހިލާފުވުމާ ގުޅިގެން، ފަހުމުނާމާގައި ބުނާ 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް މިހާރު އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

"އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރިތާ މަދު ހަފުތާތަކެއްގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާއިން ބޮޑެތި އިހުމާލުތަކެއް ވެފައިވާތީ، އެއްވެސް މަޝްވަރާއެއް ކުރިއަކަށް ނުދޭ. އެހެންކަމުން 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތުގެ ވާހަކައަކީ މިހާރު ބޭކާރު ވާހަކައެއް،" ބަޣާއީ ވިދާޅުވި އެވެ.

ހުޑް އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ދެ ގައުމުން ވެސް ދޫދޭން ބޭނުންނުވާތީ، މި ފަހުމުނާމާ އަލުން އިއާދަކުރުމުގެ ނުވަތަ އާ އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމުގެ އެއްވެސް ނިޝާނެއް މިހާރު ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްޗަށް އަމިއްލަ ބާރު ހިންގުމަށް އީރާނުން ބޭނުންވުމަކީ އެންމެ ބޮޑު ހުރަހެވެ. އަދި އީރާނުން އުޅަނދުފަހަރަށް މިނިވަންކަމާއެކު ދަތުރުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދީފިނަމަ، އެމެރިކާއިން ވެސް ކަނޑުގެ ބްލޮކޭޑާއި ތެލުގެ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލާނެ ކަމަށް އޭނާ ލަފާކުރެއްވި އެވެ.