މައްކާގެ ދިފާއީ އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން މެދުއިރުމަތީގައި އެމެރިކާގެ ދައުރަށް ވާނީ ކިހިނެއް؟

ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، ތުރުކީ އަދި ޕާކިސްތާނުގެ މެދުގައި ގާއިމުކުރި ދިފާއީ އެއްބަސްވުމާއެކު، މެދުއިރުމަތީގެ ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް މަސްރަހަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކާ މެދު ސުވާލުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފަ އެވެ. އީރާނާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާ ގުޅިގެން، ބައެއް ގައުމުތަކުން މިހާރު ދަނީ އެ ގައުމުތަކުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި އާ އިންތިޒާމުތަކެއް ހޯދަމުންނެވެ.

"މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓް" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވަނީ ހުކުރު ދުވަހު ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ މައްކާގަ އެވެ. މި ބައްދަލުވުމާ ގުޅޭގޮތުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، މި އެއްބަސްވުމުގެ މަގްސަދަކީ ކުރިމަތިވެދާނެ ކޮންމެ އުދުވާނީ ހަމަލާއަކުން ދިފާއުވުމަށް އޮތް ގާބިލުކަން ވަރުގަދަކުރުން ކަމަށެވެ. އަދި މި ތިން ގައުމުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ގައުމަކަށް ދެވޭ ހަތިޔާރުގެ ހަމަލާއަކީ، ތިން ގައުމަށް ދެވޭ ހަމަލާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާނެ ކަމަށްވެސް އެ ބަޔާނުގައިވެ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މި ތިން ގައުމުގެ މެދުގައި ދިފާއީ ދާއިރާއިން އޮންނަ އެއްބާރުލުން ހުރިހާ ގޮތަކުން އިތުރުކުރުމަށްވެސް މި އެއްބަސްވުމުގައި ބާރުއަޅާފައިވެ އެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަމަލީ ގޮތުން ކަންކަން ހިނގާނެ ގޮތެއް އަދި ސާފުނުވި ނަމަވެސް، މުހައްލިލުން ބުނާ ގޮތުގައި މިއީ އެމެރިކާއިން ދޭ ސަލާމަތީ ކަށަވަރުކަމާ މެދު އުފެދެމުންދާ ސުވާލުތައް ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ރައިސް ޔުނިވަރސިޓީގެ ބޭކަރ އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ ޕަބްލިކް ޕޮލިސީގެ މެދުއިރުމަތީގެ މުހައްލިލެއް ކަމަށްވާ ކްރިސްޓިއަން ކޯޓްސް އުލްރިކްސަން އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާއާއެކު އޮންނަ ސަލާމަތީ ގުޅުމުގެ އިތުބާރާ މެދު ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި ޝައްކު އުފެދެމުންދާތާ ދިހަ އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

އީރާނާ ދެކޮޅަށް އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ފެށުމަށް ނިންމި ނިންމުމާއި، އޭގެ ފަހުން ހަނގުރާމަ ކުރިއަށްދިޔަ ގޮތުގެ އިތުރުން، އެ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ކުރި މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން އެ ކަންބޮޑުވުންތައް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން ސަލާމަތީ އަދި ދިފާއީ ގުޅުންތައް އެކި ދިމާދިމާއަށް ފުޅާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އަވަސްވެފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.

ނަމަވެސް، އުލްރިކްސަން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އާ ދިފާއީ އެއްބަސްވުންތައް ގާއިމުކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ އެމެރިކާގެ ބަދަލުގައި އެހެން ބަޔަކު ގެނައުން ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އިތުރު ސްޓްރެޓީޖިކް އަދި ސިޔާސީ ފުރުސަތުތައް ހޯދުން ކަމަށެވެ.

އެމެރިކާގެ ދައުރާ މެދު އޮތް ނުތަނަވަސްކަން

އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން މި އެއްބަސްވުމާ މެދު އަދި ވަކި އެއްޗެއް ބުނެފައި ނުވި ނަމަވެސް، މުހައްލިލުން ބުނާ ގޮތުގައި މިއީ އީރާން ހަނގުރާމައިގެ ހަލަބޮލިކަމަށްފަހު، މި ތިން ގައުމުން އެ ގައުމުތަކުގެ މިސްރާބު އަލުން ކަނޑައެޅުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. ސެންޓަރ ފޯ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕޮލިސީގެ އެނަލިސްޓް ސީނާ ތޫސީ އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވީ، މިއީ އީރާނާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ކުރާ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ސަރަހައްދީ މަސްރަހު ބަދަލުވަމުންދާކަމުގެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ނިޝާން ކަމަށެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުމުގެ މުހިންމުކަން އޮތީ ހަމައެކަނި ރަސްމީ އަސްކަރީ އިއްތިހާދެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކުން ސަލާމަތީ ކަންކަމާ މެދު އަލުން ވިސްނަމުންދާ ގޮތް މީގެން ހާމަވެގެންދެ އެވެ.

އެމެރިކާ އާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާ ދެމެދު އޮންނަ ގާތް ގުޅުމަށް ތޫސީ އަލިއަޅުވާލެއްވި އެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން މި ދެ ގައުމުގެ މެދުގައި ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް އޮތީ ސަލާމަތީ މަސްލަހަތުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މި އާ އެއްބަސްވުމަކީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން އެ ގައުމުގެ ސަލާމަތީ އިއްތިހާދުތައް ފުޅާކުރަން ބޭނުންވާކަމުގެ ނިޝާނެއް ކަމަށް ބެލެވިދާނެ އެވެ.

ތޫސީ ތަފްސީލުކޮށްދެއްވި ގޮތުގައި، ހަމައެކަނި ވޮޝިންޓަނަށް ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ދަނީ ސަލާމަތީ ބައިވެރިވުންތައް އިތުރުކޮށް، ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި ސަލާމަތީ އިންތިޒާމުތަކެއް ގާއިމުކުރުމަށް މަގުފަހިކުރަމުންނެވެ. މިއީ މި އެއްބަސްވުމުން ފާހަގަކުރެވޭ އެންމެ މުހިންމު ނުކުތާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

މީޑިއާ ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި، މެދުއިރުމަތީގައި ތިބި އެމެރިކާގެ ބައިވެރިން ތިބީ ވަރަށް ބޮޑަށް މާޔޫސްވެފަ އެވެ. އެއީ ފެބްރުއަރީ މަހު ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ފެށީ، އެ ސަރަހައްދުގެ ބައިވެރިންނަށް ކުރާނެ އަސަރަކަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ވިސްނުމެއް ނެތި ކަމަށް ފެންނާތީ އެވެ.

އީރާނުގެ ފައުޖުތަކުން ވަނީ މެދުއިރުމަތީގައި ހުރި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް މިސައިލާއި ޑްރޯން ހަމަލާތަކެއް ދީފަ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދުތަކުގެ އާންމުންނަށްވެސް އެކިވަރުގެ އަނިޔާތައް ލިބިފައިވެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީރާނުން ވަނީ ހަކަތަ އުފައްދާ ތަންތަނާއި ފެން ސާފުކުރާ ޕްލާންޓްތައް ފަދަ އާންމު އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރތަކަށްވެސް އަމާޒުކޮށްފަ އެވެ.

ސަރަހައްދުގެ ހަކަތަ އެކްސްޕޯޓް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މުހިންމު މަގެއް ކަމަށްވާ ހުރްމުޒް ބަންދުކުރުމަށް ތެހެރާނުން ނިންމި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން، ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކުގެ އިގްތިސާދަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފަ އެވެ.

އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް ދިން ނަމަވެސް، އެ ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުފަތުރު ކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގާބިލުކަން އީރާނުން ވަނީ ދަމަހައްޓާފަ އެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ބައިވެރިންނަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ވައިގެ ދިފާއީ ހަތިޔާރު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ވޮޝިންޓަނަށް ވަނީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފަ އެވެ. ސަބަބަކީ އެފަދަ ގިނަ ހަތިޔާރުތަކެއް އިސްރާއީލަށް ފޮނުވާފައިވުމެވެ.

'ނޯމެޓިވް ޑިޓަރެންސް' ނުވަތަ އުސޫލީ ގޮތުން ހަމަލާތައް ހުއްޓުވުން

ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ މި ހާލަތުގައި، ސަލާމަތީ ކަންކަމަށް ވޮޝިންޓަނަށް ބަރޯސާވެފައި އޮތް އޮތުމަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފަ އެވެ.

އެމެރިކާގެ ކުރީގެ ރައީސް ޖޯ ބައިޑަންގެ ސަރުކާރުގައި މެދުއިރުމަތީގެ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ބްރެޓް މެކްގާކް ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ވިދާޅުވީ، މެދުއިރުމަތި މިހާރު އޮތީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވަމުންދާ، އަދި އާ ފެށުމަކުން ކަންކަން ފެށިދާނެ ފަދަ ދުވަސްވަރެއްގައި ކަމަށެވެ.

ނަމަވެސް މުހައްލިލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ހުކުރު ދުވަހުގެ މި އެއްބަސްވުމަކީ އެހެން ގައުމުތަކާއެކު ސަރަހައްދީ ސަލާމަތީ އެއްބާރުލުން އިތުރުކުރުމަށާއި އީރާނުގެ ހަމަލާތައް ހުއްޓުވުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުން މާ ރަނގަޅުވާނެ އެވެ.

އިންޓަރނޭޝަނަލް ކްރައިސިސް ގްރޫޕްގެ އެނަލިސްޓް ޔަސްމީން ފާރޫގް އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވީ، މި ތިން ގައުމަކީވެސް އެމެރިކާގެ ބައިވެރިން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެހެން އޮނިގަނޑެއް ނެތްކަން އެ ގައުމުތަކަށް އެނގޭ ކަމަށެވެ.

ފާރޫގް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ އީރާނާ ދެކޮޅަށް ކުރިމަތިލުންތައް އިތުރުކުރުމަށް އެޅި ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމަކީ ކުށެއް ކަމަށެވެ.

އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅު އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ހަމަލާދޭން ފެށީއްސުރެ، މި ތިން ގައުމުންވެސް އައީ މަޝްވަރާގެ މަގު އިޚްތިޔާރުކޮށް މަސްރަހު ފިނިކުރުމަށް ގޮވާލަމުންނެވެ.

"މި ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި އޮތް އެއްގޮތް ކަމަކީ، ސަރަހައްދީ ހަމަނުޖެހުންތައް އިތުރުވާން އެ ގައުމުތަކުން ބޭނުންނުވުން،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި މި އެއްބަސްވުމުގެ މުހިންމުކަން ބޮޑަށް ގުޅިފައިވަނީ "ނޯމެޓިވް ޑިޓަރެންސް" ނުވަތަ އުސޫލީ ގޮތުން ހަމަލާތައް ހުއްޓުވުމުގެ މަގްސަދާ ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.

އޭނާ ތަފްސީލުކޮށްދެއްވި ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައަށްފަހު އީރާން ފެންނަނީ ކުރިއަށްވުރެ ވަރުގަދަކޮށް، އަދި އެ ގައުމުގެ މަގްސަދުތައް ހާސިލުކުރުމަށް ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމުގެ އިތުބާރު ބޮޑުވެފައިވާ ގައުމެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.

"މިއީ ހަމައެކަނި ހަމަލާތައް ހުއްޓުވުމަށް ކުރާ ކަމެއް ނޫން، މިއީ ސްޓްރެޓީޖިކް ގޮތުން ދިގު މުއްދަތަކަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ކުރާ ކަމެއް،" ފާރޫގް ވިދާޅުވި އެވެ.