ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިއާ ގުޅޭ އެއްބަސްވުމަކަށް އަންނަ އިރު، މިއީ އެމެރިކާގެ ރައީސް ބޭނުންފުޅުވާ ފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ނޫން!

ބަދަލުވަމުންދާ ވައިގެ މިސްރާބު ފަދައިން، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މުސްތަގުބަލާ މެދު ކުރެވޭ ޕްލޭންތަކާއި އެކަންކަން ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް މިންވަރު ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް ދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ.

އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މި ހަފުތާގެ ތެރޭގައި އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވިދާނެ އެވެ.

"އެކަން ވެދާނެ. މާދަމާ ނުވަތަ އަނެއް ދުވަހު ވެސް ވެދާނެ،" އަންގާރަ ދުވަހު ވާހަކަދައްކަވަމުން ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި އެވެ. "ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ވަނީ ލިބިފައި. އެމީހުން އަޅުގަނޑަށް ގުޅާފައި ބުނީ، އާދޭސްކޮށްފައި ބުނަން، އަޅުގަނޑުމެން ވާހަކަދައްކަމާ ހިނގާށޭ."

އެއާއެކު، އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވިއްޖެ ނަމަ އީރާނަށް ހަމަލާދޭނެ ކަމުގެ އިންޒާރު އޭނާ އަނެއްކާވެސް ވަނީ ދެއްވާފަ އެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، މަޝްވަރާ ކުރަނީ ކޮން ބައެއް ކަމާ މެދު ވެސް ދެކެވޭ ވާހަކަތައް ތަފާތެވެ. އީރާނުން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދަނީ، މުހިންމު ކަނޑުގެ މަގުތަކާ ގުޅޭ ވަގުތީ އިންތިޒާމެއް ހަމަޖެއްސުމަށް އެ ގައުމުން ވާހަކަދައްކަނީ ހަމައެކަނި އޮމާނާ އެކު ކަމަށެވެ.

އަދި އެހެން ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއްބަސްވުމަކާ ގާތަށް ދެވިފައެއް ނުވެ އެވެ. އަދި އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ދެމިއޮންނާނެ ކަމާ މެދު ވެސް އެ ފަރާތްތަކުން ސުވާލު އުފައްދަ އެވެ.

ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގައި އާގުބޯޓުފަހަރަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ މަގަކާ ގުޅޭ ޖިއޮގްރަފީ ސަރަހައްދުތަކަށް އީރާނާއި އޮމާނުން އެއްބަސްވެފައިވާ ކަމަށް އީރާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ ތަރުޖަމާނު އިސްމާއީލް ބަޣާއީ ބުދަ ދުވަހު ވިދާޅުވި އެވެ. ނަމަވެސް، "ވަކި ތިންވަނަ ފަރާތްތަކަކުން މި މަރުހަލާއަށް ހުރަސްނާޅާ ނަމަ" އެކަން ވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، އޭނާ ވަނީ މާ ބޮޑު އުންމީދުތަކެއް ނުކުރުމަށް އިޝާރާތް ކުރައްވާފަ އެވެ.

ހޯރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރެވޭނެ ތިން މަގެއް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކުރެހުމެއް | ދަ އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ ދަ ސްޓަޑީ އޮފް ވޯ

މި މަޝްވަރާތަކުގެ މައުލޫމާތު އެނގޭ ގަލްފުގެ އިސް އޮފިޝަލަކު ސީއެންއެން އަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ހުކުރު ދުވަހުގެ ކުރިން އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތީ 50 އިންސައްތަ އެވެ. އެއް މައްސަލައަކީ، އީރާނުގެ ވަފުދުގައި ހަރުކަށި އިސްލާމިކް ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑް ކޯޕްސް (އައި.އާރް.ޖީ.ސީ) ގެ ބަހެއް ނެތުމެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ ތަފްސީލުތައް ނިންމުމުގައި އެ ޖަމާއަތުގެ ރުހުން ބޭނުންވާނެ ކަމަށް މަސްދަރުން ބުނެ އެވެ.

ލަސްވުމުގެ ޒިންމާ އީރާނުން އަޅުވަނީ ވޮޝިންޓަންގެ ބޮލުގައި

"ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިއާ ގުޅޭގޮތުން އޮމާނާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް އައުން ލަސްވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެމެރިކާގެ ނުފޫޒާއި ޓްރަމްޕްގެ އިންޒާރުތައް،" އީރާނުގެ ސަރުކާރާ ގުޅުން އޮންނަ ތަސްނީމް ނިއުސް އެޖެންސީން ބުދަ ދުވަހު "މައުލޫމާތު އެނގޭ މަސްދަރަކާ" ހަވާލާދީ ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެ އެވެ.

އީރާނުގެ އެހެން މީޑިއާއެއް ކަމަށްވާ ފާރްސް އިން ވެސް ވަނީ މިފަދަ މޭރުމަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފަ އެވެ. އެ ނޫހުން ބުނި ގޮތުގައި އެމެރިކާގެ ބައެއް އޮފިޝަލުން ވަނީ "އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު މެސެޖުތަކެއް ފޮނުވާފައި" އަދި ސީދާ ގޮތުންނާއި ސަރަހައްދީ ބައިވެރިން މެދުވެރިކޮށް މަޝްވަރާތަކަށް ހުރަސްއަޅާފަ އެވެ. އެމެރިކާ ނުވަތަ ސަރަހައްދީ ބައެއް ގައުމުތަކުން ހުރަސްއެޅުމުގެ ސަބަބުން މަޝްވަރާތައް ދިގުލައިގެން ގޮސްފާނެ ކަމުގެ ބިރު އެބައޮތް ކަމަށް ވެސް އެ ނޫހުން ބުނެ އެވެ.

ފާރްސް އިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނެފައިވަނީ އީރާނުން މަޝްވަރާ ކުރަނީ ހަމައެކަނި އޮމާނާ އެކު ކަމަށާއި، އެ މަޝްވަރާތައް ބިނާވެފައިވަނީ އޮމާނުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް، އީރާނުގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރެވޭނެ މެދުތެރޭގެ ކޮރިޑޯއެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށެވެ.

"އީރާނުގެ ހައްގުތައް" މި އިބާރާތަކީ ގިނަ ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައިވާ ކަމެކެވެ.

ކަނޑުއޮޅި ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރެވޭނެ ތަފާތު މަގުތައް ހުރިއިރު، މިހާރު ހުށަހެޅިފައިވަނީ އެ މަގުތައް އެއްކޮށްލުމަށެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުން ބޭނުންވަނީ އެމެރިކާގެ މަގްސަދުތަކާ ފުށުއަރާ ފަދަ ކޮންޓްރޯލެއް އެ ސަރަހައްދުގައި ދެމެހެއްޓުމަށެވެ.

އީރާނުގެ މަޝްވަރާ ކޮމިޓީގެ މެންބަރެއް ކަމަށްވާ ސައީދު އަޖޯރްލޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސަލާމަތީ ކަންކަމާއި، މައިން ނައްތާލުމާއި، ކަނޑުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ހިދުމަތްތައް ބަލަހައްޓަނީ އީރާނުން ކަމަށްވާތީ، މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރެއިން އީރާނުގެ މަގްސަދުތައް ހާސިލުވާން ޖެހެ އެވެ.

ތެހެރާނުގެ އަމާޒަކީ އެއް މަހާއި ތިން މަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް "އީރާނުގެ ބާރު ހިނގާ" ވަގުތީ އިންތިޒާމުތަކެއް ހަމަޖެއްސުން ކަމަށް އަޖޯރްލޫ މި ހަފުތާގައި އީރާނުގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާ އައި.އާރް.އައި.ބީ އަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ވިދާޅުވި އެވެ.

"އީރާނުގެ ބާރު ހިނގާ" ގޮތަށް ކަންކަން ނިންމުމަކީ ވޮޝިންޓަނުން ނުވަތަ ގަލްފުގެ ގައުމުތަކުން ގަބޫލުކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ހޯމަ ދުވަހުގެ ކުރީކޮޅު ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ ތަރުޖަމާނު އިސްމާއީލް ބަޣާއީ ވިދާޅުވީ، މަޝްވަރާތައް ބިނާވެފައިވަނީ އޮމާނުގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުންދާ ދެކުނު މަގާއި، އީރާނުގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުންދާ އުތުރު މަގު އެއްކޮށްލައި، ދެ ގައުމުގެ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްވާނެ މެދުތެރޭގެ މަގަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް ކަމަށެވެ.

"އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު މި ވާހަކަދައްކަނީ ވަކިވަކި ދެތިން މަގެއްގެ ބަދަލުގައި، ދެކޮޅަށް ދަތުރުކުރެވޭނެ އެއް ކޮރިޑޯއަކާ ބެހޭގޮތުން،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ބަޣައީ އާއި އަޖޯރްލޫގެ އިތުރުން އީރާނުގެ ހުރިހާ އޮފިޝަލުން ވެސް ބާރުއަޅުއްވާ ވިދާޅުވަނީ، ކަނޑުއޮޅީގެ ގާނޫނީ ނިޒާމު ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން އޮތް ހާލަތަށް ރުޖޫއަ ނުވާނެ ކަމަށެވެ. އެ ދުވަސްވަރު އެއްވެސް ގައުމަކުން އެ ކަނޑުއޮޅީގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލެއް ނުކުރެ އެވެ.

މި މުހިންމު ސަރަހައްދުގެ ކޮންޓްރޯލް ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުމަކީ، ނިއުކްލިއާ ފައްކާކުރުމުގެ ހައްގު ފަދައިން ތެހެރާނުން ދޫނުދޭނެ ރަތް ރޮނގެއް ކަމަށް މިހާރު ވަނީ ވެފަ އެވެ.

އެމެރިކާއިން ކަނޑުއޮޅިއާ މެދު ދެކޭ ގޮތް

އީރާނަށް މިފަދަ ބާރެއް ލިބުމަކީ ވޮޝިންޓަނާއި، އަބޫދާބީ އަދި ރިޔާޟަށް ގަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެމެރިކާގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް މާކޯ ރޫބިއޯ ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވަނީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދެއްގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ގައުމަކުން ކޮންޓްރޯލް ހިންގުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ.

"މެދުއިރުމަތީގައި ގައުމަކަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުގެ މަގެއް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ކަމުގެ މިސާލެއް ދައްކައިފި ނަމަ،" އޭނާ ދާދި ފަހުން ވިދާޅުވި އެވެ. "އަދި ފީއެއް ނުދައްކައިފި ނަމަ ބޯޓުތައް ގޮއްވާލާނެ ކަމަށް ބުނާ ނަމަ، އެއީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގައި ވެސް ތަކުރާރުވާނެ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ކަމެއް،" މިދިޔަ މަހު އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށްދާ ކަމަށް ގަތަރުން އަންގާރަ ދުވަހު ބުނި ނަމަވެސް، ދެ ހަސްމުންގެ އަމާޒުތަކާއި ބޭނުންތައް މިހާ ބޮޑަށް ތަފާތުވެފައިވާއިރު، އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.

މުހިންމު ސުވާލުތަކެއް އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ: ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލް ކުޑަކުރުމަށް ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑުން އެއްބަސްވާނެ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ބޯޓުފަހަރު ހުއްޓުވާނީ ކޮން ހާލަތްތަކެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ ބޭރުގެ އަސްކަރީ މަނަވަރުތަކަށް، އޭގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާގެ މަނަވަރުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ކަނޑުއޮޅި ހުޅުވާލާނެ ހެއްޔެވެ؟ ބޯޓުފަހަރުގައި ހުންނަ މުދަލާއި ދާންވީ މަންޒިލާ ބެހޭގޮތުން އީރާނުން ކިހާ މައުލޫމާތެއް ބޭނުންވާނެ ހެއްޔެވެ؟

މީގެ އިތުރުން، މި އިންތިޒާމުގެ ދަށުން އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް އެމެރިކާއިން އަޅާފައިވާ ހުރަސްތައް ނައްތާލާނެ ކަމެއް، އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓް ކުރުމުގެ ހުއްދަ އަލުން ދޭނެ ކަމެއް، އަދި ޖޫން މަހު ސޮއިކޮށް މަހެއް ފަހުން އުވާލި އެމެރިކާ-އީރާނު އެއްބަސްވުމުގެ ބައިތައް އަލުން އިއާދަކުރާނެ ކަމެއް ވެސް ސާފެއް ނޫނެވެ.

ޖޫން މަހުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ބައެއް މުހިންމު މާއްދާތައް އޮތީ ގަސްތުގައި ސާފުނުވާ ގޮތަށެވެ. ފަސްވަނަ މާއްދާގައި އީރާނުން 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ވިޔަފާރި ބޯޓުފަހަރަށް ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށް "އެންމެ ފުރިހަމައަށް މަސައްކަތްކުރަން" އެއްބަސްވެފައިވާއިރު، ކަނޑުއޮޅީގެ މުސްތަގުބަލުގެ އިދާރީ ކަންކަމާއި ހިދުމަތްތައް އީރާނާއި އޮމާނުން ކަނޑައަޅާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ.

އަދި ކުރިމަގުގައި ކުރެވޭ ކޮންމެ އިންތިޒާމެއް ވެސް ވާންޖެހޭނީ "ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ" ކަމަކަށް ކަމަށް ވެސް ބުނެފައިވެ އެވެ.

ނަމަވެސް އެ ޝަރުތުން ހައްލެއް ނުލިބުނެވެ. "ލޯފެއާ" ބްލޮގުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރަންޖެހޭ ގޮތާ މެދު އީރާނާއި ދުނިޔޭގެ ގިނަ ގައުމުތަކާ ދެމެދު އޮތް ބޮޑު ހިޔާލުތަފާތުވުމަށް ބަލާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި މައްސަލަ ފަސްކޮށްލުމެކެވެ.

ދެމެހެއްޓެނިވި ނުފޫޒެއް ގާއިމުކުރުން

ކުއިންސީ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ޓްރިޓާ ފާސީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ތެހެރާނުން މަސައްކަތް ކުރަނީ ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ހޯދި ބާރު ބޭނުންކޮށްގެން، ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަނޑުގެ މަގު ބެލެހެއްޓުމުގައި ދާއިމީ ސިޔާސީ އަދި އިދާރީ ދައުރެއް ހޯދުމަށެވެ.

"ހުރްމުޒް ބެލެހެއްޓުމުގައި ދާއިމީ ދައުރެއް ހޯދުމުން، އަބަދު އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އީރާނުން ހޯދި ނުފޫޒު ދެމެހެއްޓޭނެ،" ފާސީ ބުދަ ދުވަހު އެކްސްގައި ލިޔެފައިވެ އެވެ.

މިއީ ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ ބޯޓުފަހަރުގެ އަތުން ނަގާ ފީއަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ސަލާމަތީ މާހިރެއް ކަމަށްވާ ޑެނީ ސިޓްރިނޮވިޗް ވިދާޅުވީ، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ކުރިން އޮތް ހާލަތަށް ގެނައުމަށްޓަކައި އީރާނުގެ ވެރިކަން ބަދަލުކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ނުވަތަ އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކޮށްގެން އެތަން ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ފުރަތަމަ ދުވަހު ވެސް އެނގޭ ކަމަށެވެ.

"އެއިން އެއްވެސް ގޮތަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ނުވަތަ އިސްތިރާޖީ ގޮތުން ވޮޝިންޓަނަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫން. އެއީ އެކަމަށް ހިނގާނެ ބޮޑު ހަރަދާއި ދިގު މުއްދަތުގެ ސަބަބުން. ބައެއް ފަހަރު އެންމެ ބޭނުންނުވާ ގޮތަކީ ހަމައެކަނި އޮތް ހަގީގީ ހައްލަށް ވެދާނެ،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވި އޮތް ނަމަވެސް، ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ބާޒާރުތަކަށް ވަނީ ތެލުގެ ރިޒާވް ހުސްވުމުގެ ބިރު ކުރިމަތިވެފަ އެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ތެޔޮ އުފައްދާ ކުންފުނި ކަމަށްވާ ސައުދީ އަރަމްކޯގެ ސީއީއޯ އަމީން ނާސިރު އަންގާރަ ދުވަހު ވިދާޅުވީ، މިއަދު ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ހުޅުވާލި ނަމަވެސް، ހުސްވެފައިވާ ތެލުގެ ރިޒާވް އަލުން ފުރާލުމަށް 18 މަސް ދުވަސް ނަގާފާނެ ކަމަށެވެ.

އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވި ހޭދަވާ ކޮންމެ ދުވަހަކު، ގާތްގަނޑަކަށް 15 މިލިއަން ފީފާގެ ސާފުނުކުރާ ތެޔޮ ދުނިޔޭގެ ބާޒާރަށް ނުގޮސް ތާށިވެފައި ހުރެ އެވެ.