ހޯރމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ކާރިސާ: ދުނިޔޭގެ ބޭހުގެ ސަޕްލައި އަށާއި، އެމްއާރްއައި އަދި ޓެކްނޮލޮޖީއަށް ބޮޑު ނުރައްކާލެއް

މާލެ، ދިވެހިރާއްޖެ (ރާއްޖެ އެމްވީ) — މެދުއިރުމަތީގައި ހިނގަމުންދާ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި ގުޅިގެން ހޯރމުޒް ކަނޑުއޮޅި (Strait of Hormuz) ބަންދުވުމުގެ ސަބަބުން، ދަތިވާނީ ހަމައެކަނި ތެލާއި ގަސްކާނާގެ ބާޒާރަކަށް ނޫނެވެ؛ ދުނިޔޭގެ ބޭހުގެ ސަޕްލައި ޗެއިނަށާއި، ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ އެމްއާރްއައި މެޝިންތަކުގެ އިތުރުން ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އިންތިހާއަށް ބޮޑު ނުރައްކަލަކާ ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް އެނަލިސްޓް ޝަނަކަ އަންސްލެމް ޕެރޭރާ ހާމަކުރައްވާފައިވާ ތަފްޞީލީ މަޢުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ އިޤްތިޞާދީ ކާރިސާއަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ސީދާ އިންސާނީ ކާރިސާއަކަށް މަގުފަހިވަމުންދާ ކަމެކެވެ.

ބޭހުގެ ސަޕްލައިއަށް އޮތް ބިރު: ޕެރަސެޓަމޯލް އިން ފެށިގެން ވެކްސިނާ ހަމައަށް

އާންމުކޮށް ގޭގޭގައި ބޭނުންކުރާ ޕެރަސެޓަމޯލް އާއި އައިބުޕްރޮފެން ފަދަ ބޭސްތަކަކީ 100 އިންސައްތަ ޕެޓްރޯކެމިކަލް (petrochemical) އިން އުފައްދާ ބޭސްތަކެކެވެ. ހަކުރު ބައްޔަށް ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ލިޔެދޭ ބޭސް ކަމަށްވާ މެޓްފޯމިންގެ 80-90 އިންސައްތައަކީވެސް މިއީއެވެ. އެމެރިކަން ގޭސް އެސޯސިއޭޝަނުން ބުނާގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ފާމަސޫޓިކަލް ރޯމެޓީރިއަލްގެ 99 އިންސައްތަ ގުޅިފައިވަނީ ޕެޓްރޯކެމިކަލްއާއެވެ.

މި ބޭސްތައް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ނެފްތާ (naphtha) ދަތުރުކުރަނީ ހޯރމުޒް ކަނޑުއޮޅިންނެވެ. މިހާރު މި ކަނޑުއޮޅީގައި މައިން ހަރުކޮށްފައިވުމުގެ ސަބަބުން، އޭޝިއާގެ ބޮޑެތި ޕެޓްރޯކެމިކަލް ފެސިލިޓީތައް (ކްރެކަރސް) ދަނީ ބަންދުކުރަމުންނެވެ.

• އިންޑިއާގެ ދައުރު: ދުނިޔޭގެ ޖެނެރިކް ބޭހުގެ 20 އިންސައްތަ އުފައްދަނީ އިންޑިއާއިންނެވެ. ނަމަވެސް ބޭސް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ މެތަނޯލްގެ 87.7 އިންސައްތަ އިންޑިއާއަށް އެތެރެކުރަނީ ހޯރމުޒް މަގުންނެވެ. އިންޑިއާގެ ފާމަސޫޓިކަލް ކުންފުނިތަކުގައި މިހާރު ހުރީ އެންމެ 3 މަހާއި 6 މަހާ ދެމެދުގެ ސްޓޮކެކެވެ.
• ވެކްސިން ސަޕްލައި: ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ވެކްސިން އުފައްދާ ކުންފުނި ކަމަށްވާ ސީރަމް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އިންޑިއާއިން އުފައްދާ ވެކްސިންތަކާއި، ވެކްސިން ފުޅިތަކާއި، ސިރިންޖުތަކަކީވެސް ހަމަ މި ޕެޓްރޯކެމިކަލް ޗެއިންއާ ގުޅިފައިވާ ތަކެއްޗެވެ.

މިއީ ޕެކޭޖިންގ ބަދަލުކުރާހެން ބަދަލުކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށާއި، 537 މިލިއަން ހަކުރުބަލީގެ މީހުންނަށް މެޓްފޯމިންގެ ބަދަލުގައި ދޭނެ އެހެން އެއްޗެއް ނޯންނާނެކަމަށް ޝަނަކަ އިންޒާރުދެއްވައެވެ.

ހީލިއަމް ސަޕްލައި ކެނޑުން: އެމްއާރްއައި އާއި ސެމީކޮންޑަކްޓަރަށް ހުއްޓުމެއް

ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ތެލަށް ހުއްޓިފައިވާއިރު، އަނެއް ބޮޑު ނުރައްކަލަކީ ދުނިޔޭގެ ހީލިއަމް (Helium) ސަޕްލައިއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ހުރަހެވެ. ދުނިޔެއަށް ބޭނުންވާ ހީލިއަމްގެ ގާތްގަނޑަކަށް 33 އިންސައްތަ އުފައްދަނީ ޤަތަރުންނެވެ. ހޯމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޤަތަރުގެ ސަޕްލައި ވަނީ މެދުކެނޑިފައެވެ.

ތެލާ ޚިލާފަށް ހީލިއަމްގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ކަމަކީ އެއީ ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓޭނެ އެއްޗަކަށް ނުވުމެވެ. ބަންދުކޮށްފައި ހުއްޓަސް ހީލިއަމް ވައިގެ ތެރެއަށް އަރައިގެން ދެއެވެ. ދުނިޔޭގައި މިހާރު ހުރީ އެންމެ 45 ދުވަހަށް ބޭނުންވާ ވަރުގެ ހީލިއަމް ބަފަރއެކެވެ. އެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިއުމުން ސްޓޮކް އެއްކޮށް ހުސްވާނެއެވެ.

• ޞިއްޙީ ދާއިރާ: ހީލިއަމް ނުލައި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގެ އެމްއާރްއައި (MRI) މެޝިންތަކެއް މަސައްކަތެއް ނުކުރާނެއެވެ. ސަޕްލައި ދަށްވުމާއެކު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި އެމްއާރްއައި ހެދުމަށް ވަނީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.
• ޓެކްނޮލޮޖީ އަދި އޭއައި: ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގައި ބޭނުންކުރާ ސެމީކޮންޑަކްޓަރ ޗިޕްތަކާއި އޭއައި (AI) ޕްރޮސެސަރތައް އުފައްދާ TSMC, Samsung އަދި Intel ފަދަ ކުންފުނިތަކަށް މިއީ ކޮންމެހެން މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. ހީލިއަމް ނެތިއްޔާ މި ކާރުޚާނާތަކުގެ މަސައްކަތް އެއްކޮށް ހުއްޓޭނެއެވެ.
• އެރޯސްޕޭސް: ނާސާ (NASA) އަދި ސްޕޭސްއެކްސް (SpaceX) ފަދަ އެރޯސްޕޭސް ކުންފުނިތަކުގެ ރޮކެޓް އޮޕަރޭޝަންތައްވެސް ބަރޯސާވަނީ ހީލިއަމް އަށެވެ.

ތެލާއި ގަސްކާނާގެ ރިޒާވް ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުގައި ހުރި ނަމަވެސް، ފާމަސޫޓިކަލް ރޯމެޓީރިއަލްސް އާއި ހީލިއަމްގެ އެކަށީގެންވާ ރިޒާވްއެއް ނެތުމަކީ މި ކާރިސާގެ ނުރައްކާތެރިކަން އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެންމެ 21 މޭލުގެ ކަނޑުއޮޅިއެއްގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔޭގެ ސިއްޙީ ނިޒާމަށާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމަށް މިވަނީ ހުއްޓުމެއް އައިސްފައެވެ.