ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވެއްޖެ! ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟

އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ އާޔަތުﷲ އަލީ ޚާމަނާއީ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ހަމަލާތަކުގައި އަވަހާރަވެފައިވާކަން އެ ގައުމުގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާއިން އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ހެނދުނުގެ ވަގުތެއްގައި ކަށަވަރުކޮށްދީފިއެވެ. މިއީ 1989 ވަނަ އަހަރަށްފަހު އީރާނުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް އައި އެންމެ ބޮޑު ބަދަލެވެ.

އީރާނުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން މި ޚަބަރު ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގެ ކުރިން، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ ހޮނިހިރު ދުވަހު "ޓްރުތް ސޯޝަލް" ގައި ކުރެއްވި ޕޯސްޓެއްގައި ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވެއްޖެ ކަމަށް އިއުލާނު ކުރައްވާފައެވެ.

ޓްރަމްޕް ކުރެއްވި ޕޯސްޓުގައި، މިއީ އީރާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ ގައުމު އަނބުރާ ހޯދުމަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ފުރުސަތު ކަމަށް ސިފަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ކުރިއަށްދާނެ ކަމަށްވެސް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވިއެވެ.

ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވެފައި މިވަނީ، އީރާނުގެ އިސް އޮފިޝަލުންނަށް އަމާޒުކޮށް އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލުން އެ ގައުމަށް ދިން ވަރުގަދަ އަސްކަރީ ހަމަލާތަކަކާ ގުޅިގެންނެވެ.

އީރާނުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ މަގާމު

އީރާނުގެ ސިޔާސީ ނިޒާމުގައި އެންމެ މަތީ މަގާމަކީ "ސުޕްރީމް ލީޑަރު" ނުވަތަ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާއެވެ. ރައީސަށްވުރެ ވެސް މަތީގައި ހުންނަވާ މި ވެރިޔާއަކީ އަސްކަރިއްޔާގެ އެންމެ މަތީ ކޮމާންޑަރެވެ. އަދި ފަނޑިޔާރުގެއާއި، ދައުލަތުގެ މީޑިއާގެ އިތުރުން ސަލާމަތީ މުހިންމު އިދާރާތަކުގެ ވެރިން އައްޔަންކުރުމާއި، ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް ހިމެނޭހެން ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުތަކުގެ އެންމެ ފަހު ބަސް ވިދާޅުވާ ފަރާތަކީވެސް އެއީއެވެ.

ޚާމަނާއީ މި މަގާމުގައި ހުންނެވީ 1989 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެންނެވެ. އޭނާ އެ މަގާމަށް ވަޑައިގަތީ، 1979 ވަނަ އަހަރުގެ އިންގިލާބުގައި ޝާހު މުހައްމަދު ރިޒާ ޕަހްލަވީގެ ވެރިކަން ވައްޓާލުމަށްފަހު އީރާނުގެ މިހާރުގެ ނިޒާމު ގާއިމުކުރެއްވި ރޫހުﷲ ޚުމައިނީ އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވުމާއެކު، ގާނޫނުއަސާސީގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ވެރިކަން ބަދަލުވުމުގެ މަރުހަލާ ފެށޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، އީރާނުގެ ސިޔާސީ ހާލަތު އޮތްގޮތުން ކަންކަން ހިނގާނީ ސީދާ މިވެނި ގޮތަކަށޭ ބުނަން އުނދަގޫ ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެ އެވެ.

އީރާނުގެ ގާނޫނުއަސާސީގައި ބުނަނީ ކީކޭ؟

އީރާނުގެ ގާނޫނުއަސާސީގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ ހޮވަނީ "އެސެމްބްލީ އޮފް އެކްސްޕާޓްސް" އިންނެވެ. މިއީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުން ހޮވާ 88 ދީނީ އިލްމުވެރިންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މަޖިލީހެކެވެ. ނަމަވެސް، މި މަޖިލީހަށް ކުރިމަތިލާ މީހުން ކަނޑައަޅަނީ "ގާޑިއަން ކައުންސިލް" އިންނެވެ. ގާޑިއަން ކައުންސިލްގެ މެންބަރުންނަކީ ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ އައްޔަންކުރައްވާ ބައެކެވެ.

އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ އަވަހާރަވެއްޖެ ނަމަ ނުވަތަ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާނުކުރެވޭ ފަދަ ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެ ނަމަ، އާ ވެރިއަކު އައްޔަންކުރެވެންދެން ގައުމު ހިންގާނީ ވަގުތީ ލީޑަޝިޕް ކައުންސިލަކުންނެވެ.

ދެން ހުންނާނެ ވެރިއަކު ހޮވުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ އެސެމްބްލީ އޮފް އެކްސްޕާޓްސް އަށެވެ. ގާނޫނުއަސާސީ ބުނާގޮތުން އެކަކު ވެރިއަކަށް ހޮވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ލީޑަޝިޕް ކައުންސިލަކުންވެސް ގައުމު ހިންގިދާނެއެވެ. މުހައްލިލުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، މި މަރުހަލާގައި އީރާނުގެ ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ، ހާއްސަކޮށް އިސްލާމިކް ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑް ކޯޕްސް (އައި.އާރު.ޖީ.ސީ) ގެ ނުފޫޒު ވަރަށް ބޮޑަށް އޮންނާނެއެވެ.

ވޮޝިންގޓަންގައި ހުންނަ 'ޔުނައިޓެޑް އެގެއިންސްޓް ނިއުކްލިއާ އީރާން' ގެ ޕޮލިސީ ޑައިރެކްޓަރު ޖޭސަން ބްރޮޑްސްކީ އަލް އަރަބިއްޔާ އިންގްލިޝްއަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވީ، ގައުމަށް ދިމާވެފައިވާ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތަށް ބަލައި، މުޅި މި މަރުހަލާގެ ތެރެއަށް އައި.އާރު.ޖީ.ސީ އިން އަތްގަދަކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

އައި.އާރު.ޖީ.ސީގެ ދައުރު

އައި.އާރު.ޖީ.ސީ އަކީ އީރާނުގެ އަސްކަރީ، ޖާސޫސީ އަދި އިގްތިސާދީ ދާއިރާތަކުގައި ނުފޫޒުގަދަ، އެންމެ ބާރުގަދަ އެއް މުއައްސަސާއެވެ. ވެރިކަން ބަދަލުވާ ކޮންމެ ހާލަތެއްގައިވެސް އެ މުއައްސަސާގެ އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމަކަށް ވާނީ މިހާރު އޮތް ނިޒާމުގެ ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓުމެވެ.

އެ މުއައްސަސާއިން ތާއީދުކުރަނީ އިސް ދީނީ އިލްމުވެރިއަކަށްތޯ، ނުވަތަ އެންމެން އެއްބަސްވާ ފަރާތަކަށްތޯ، ނުވަތަ ވަގުތީ ލީޑަޝިޕް ކައުންސިލަކަށްތޯ، މިއީ ގައުމުގެ މިސްރާބު ކަނޑައެޅުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެ ކަންކަމެވެ.

އީރާނުގެ ވެރިކަމަށް ދެން ވަޑައިގަންނަވާނެ ބޭފުޅަކާ މެދު ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ތަފާތު ވާހަކަތައް ދެކެވުނު ނަމަވެސް، އެ ވާހަކަތައް އޮތީ ވަރަށް ބޮޑަށް ސިއްރުކުރެވިފައެވެ.

މީގެ ކުރިން ސިޔާސީ ދާއިރާގައި ދެކެވުނު ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި، އަވަހާރަވި ޚާމަނާއީގެ ދަރިކަލުން މުޖްތަބާ ޚާމަނާއީ އާއި، ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ފެކްޝަންތަކާ ގުޅުންހުރި އިސް ދީނީ އިލްމުވެރިން ހިމެނެއެވެ. ނުވަތަ ދީނީ އިލްމުވެރިންނާއި ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ފަދަ ބޭފުޅަކުވެސް އަތުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ވެރިކަމާ ހަވާލުވާނެ ވަކި ފަރާތެއްގެ ނަން ރަސްމީކޮށް މިހާތަނަށް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވެދާނެ ބައެއް ހާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި؛ މިހާރު އޮތް ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިގެން ވެރިކަން ބަދަލުވުން، ނުވަތަ ބާރުގަދަ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ކޯޅުންތަކެއް އުފެދުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިގްތިސާދީ ދަތިކަމާއި ސިޔާސީ ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން އާންމުން މަގުތަކަށް ނުކުމެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގުން ނުވަތަ އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުންތަކެއް ހިނގުންވެސް އެކަށީގެންވެއެވެ.

ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި އީރާނުގައި ވަނީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ތަކުރާރުކޮށް ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް ކޮށްފައެވެ. ވެރިކަމުގެ ހުސްކަމެއް އައި މި ދަނޑިވަޅުގައި އީރާނުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ އެއްބައިވަންތަކަން އިމްތިހާނު ކުރެވިގެންދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ދެކެ އެވެ.

އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާއަކީ އިޒްރޭލާއި، އެމެރިކާ އަދި ގަލްފުގެ ގައުމުތަކުގެ އިތުރުން ސަރަހައްދީ ހަނގުރާމަވެރި ޖަމާއަތްތަކާ މެދު އެ ގައުމުން ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައަޅާ ފަރާތެވެ.

ތެހެރާނުގެ މަސްރަހު ގަޑުބަޑުވުމަކީ މުޅި ސަރަހައްދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަގުތުން ކުރާނެ ކަމެކެވެ. ހާއްސަކޮށް ދުނިޔޭގެ ތެޔޮ އުފުލާ މުހިންމު މަގެއް ކަމަށްވާ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މަސްރަހު މިހާރުވެސް ނުތަނަވަސްވެފައި އޮތުމުން، މި ބަދަލުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ބޮޑުވާނެއެވެ.