ލުބުނާނުން އިސްރާއީލު ނުފޭބުން - އީރާނާ އެމެރިކާގެ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަށް އޮތް ނުރައްކެއްލެއްބާ؟

 އަންގާރަ ދުވަހު ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައި ތިބި އިސްރާއީލު ސިފައިންގެ ގާތަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތެއްގައި، އެ ގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ ވިދާޅުވީ، އީރާނުގެ މަދަދުލިބޭ ހިޒްބުﷲ ޖަމާއަތަކީ އިސްރާއީލަށް އޮތް "ނުރައްކަލެއް" ކަމަށް ބެލެވޭހާ ހިނދަކު، އެ ސަރަހައްދުން އިސްރާއީލު ސިފައިން "ފޭބުމެއް ނެތް" ކަމަށެވެ.

އޭގެ އެއް ދުވަސް ކުރިން، އިސްރާއީލުގެ ދިފާއީ ވަޒީރު އިސްރާއީލް ކަޓްޒް ވެސް ވަނީ ހިޒްބުﷲގެ ހަތިޔާރު އަތުލެވެންދެން އިސްރާއީލު ސިފައިން "މިލިމީޓަރެއްގެ މިންވަރު" ވެސް ފަހަތަށް ނުޖެހޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ. ނަމަވެސް، އިސްރާއީލުގެ މި ނިންމުމަކީ އެމެރިކާ އާއި އީރާނާ ދެމެދު ވެފައިވާ ފަހުމުނާމާގެ ފުރަތަމަ މާއްދާއާ މުޅިން ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. އެ މާއްދާގައި ބުނަނީ، މާޗް މަހުގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން އިސްރާއީލުން ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި ހިފާފައިވާ ލުބުނާނު ހިމެނޭހެން، "ހުރިހާ މައިދާނެއްގައި" ވަގުތުން އަދި ދާއިމީކޮށް ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

އެމެރިކާ މެދުވެރިވެގެން އިސްރާއީލާއި ލުބުނާނު ސަރުކާރާ ދެމެދު ފަހުން ވެފައިވާ ވަކި އެއްބަސްވުމެއްގެ ސަބަބުން، ކުރިން ބުނި މާއްދާގެ ބާރު މިހާރު ވަނީ ކެނޑިފަ އެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުން، އިސްރާއީލު ސިފައިން ލުބުނާނުގެ ދެކުނުން ފޭބުމަކަށް ނުވަތަ ހަމަލާތައް ހުއްޓާލުމަކަށް ލާޒިމެއް ނުކުރެ އެވެ. ހިޒްބުﷲ އިން ވަނީ މި އެއްބަސްވުން ބަލައިނުގަންނާނެ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ.

މީގެ ނަތީޖާއަކީ، އީރާނާއެކު ސީދާ ކުރިމަތިލުމަކަށް ނުދިއުމަށްޓަކައި ހަމަލާތައް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މަދުކޮށްލި ނަމަވެސް، ލުބުނާނުގައި އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރީ ބާރު ގަދަކުރުމެވެ.

މިއާއެކު އުފެދޭ ސުވާލަކީ، އިސްރާއީލުގެ މި ހަރުކަށި ބަސްމަގަކީ ހަމައެކަނި އެ ގައުމުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ މަސްލަހަތަށްޓަކައި ދައްކާ ވާހަކައެއް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ މިއީ އެމެރިކާ އާއި އީރާނުގެ ނާޒުކު އެއްބަސްވުން ރޫޅިގެން ހިނގައިދާނެ ފަދަ ނިންމުމެއް ހެއްޔެވެ؟ 

ނަތަންޔާހޫއަށް އޮތް ކޮޅުނެތް ކޮޅުގެ ގެއްލުން

ޖެނީވާ ގްރެޖުއޭޓް އިންސްޓިޓިއުޓްގެ އިންޓަނޭޝަނަލް ހިސްޓްރީ އެންޑް ޕޮލިޓިކްސްގެ ޕްރޮފެސަރު ސައިރަސް ޝަޔޭގް މިކަމާ ބެހޭ ގޮތުން އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ނަތަންޔާހޫގެ މި ހަރުކަށި ބަސްމަގުގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ސިޔާސީ ގޮތުން ދަތި ހާލަތެއްގައި ހުންނެވި ވެރިއަކު ކަންކަން ބެލެންސް ކުރަން ކުރައްވާ މަސައްކަތެވެ.

އެއްކޮޅުން، އިސްރާއީލުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ މަސްލަހަތު ހުރި ގޮތުން، ހިޒްބުﷲ އާއެކު ކުރާ ހަނގުރާމައިގައި ދޫދޭ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން ނަތަންޔާހޫ ބޭނުމެއް ނުވެ އެވެ. މި ހަނގުރާމަ ފެށުނީ ފެބްރުއަރީ 28 ވަނަ ދުވަހު އީރާނުގެ ރޫހާނީ ލީޑަރު އާޔަތުﷲ އަލީ ޚާމަނާއީ އަވަހާރަކޮށްލުމަށް އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ތެހެރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެން، ހިޒްބުﷲ އިން އިސްރާއީލުގެ އުތުރަށް ރޮކެޓް ހަމަލާތައް ދޭން ފެށުމުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އިސްރާއީލުން ދަނީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް ލުބުނާނަށް ބޮން އަޅައި، އެއްގަމު މަގުން އަރައިގަނެ ހަމަލާތައް ވަރުގަދަ ކުރަމުންނެވެ.

އަންނަ އޮކްޓޯބަރު މަހު އިސްރާއީލުގެ އިންތިޚާބު ބާއްވަން ތައްޔާރުވަމުންދާއިރު، ކުއްލި ގޮތަކަށް ލުބުނާނުން ސިފައިން ބޭލުމަކީ ބަލި ގަބޫލުކުރުން ކަމަށް ބެލެވިދާނެ އެވެ. އަދި އެއީ އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ފިއްތުންތަކަށް ނަތަންޔާހޫ ބޯލެނބީ ކަމަށް ދޭހަވާނެ ކަމެކެވެ.

ނަމަވެސް، މި ހާލަތުގެ އަނެއްކޮޅުގައި އޮތީ ވޮޝިންޓަނެވެ. ޝަޔޭގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޓްރަމްޕް ބޭނުންފުޅުވާ ގޮތް ނަތަންޔާހޫއަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެ އެވެ. އެއީ އިސްރާއީލާއި ހިޒްބުﷲގެ ކުރިމަތިލުންތަކުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާ އާއި އީރާނާ ދެމެދު ކުރިއަށްދާ މަޝްވަރާތަކަށް ބުރޫ ނޭރުވުމެވެ. އެމެރިކާގެ މި އުންމީދުތަކާ ދެކޮޅަށް އަމަލުކުރުމަކީ، އިސްރާއީލަށް އެމެރިކާގެ އެހީތެރިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި ދެ ގައުމުގެ ގުޅުން ގޯސްވެދާނެ ކަމެކެވެ.

އީރާނުން ހިޒްބުﷲ އަށް ދޭ ބޮޑު ސަމާލުކަން

އެމެރިކާއާއެކު އެއްވެސް ކަހަލަ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން، އިސްރާއީލުން ހިފާފައިވާ ލުބުނާނުގެ ހުރިހާ ބިންތަކަކުން ފައިބަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ތެހެރާނުން ވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ބުނެފަ އެވެ.

ޝަޔޭގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިއިން ދޭހަވަނީ ހިޒްބުﷲ ދެމިއޮތުމަށް އީރާނުން ދޭ އަހަންމިއްޔަތެވެ. ހިޒްބުﷲ އަކީ އީރާނުގެ އެންމެ މުހިންމު ސްޓްރެޓީޖިކް ބައިވެރިޔާ އެވެ. އަދި ހިޒްބުﷲގެ ލީޑަޝިޕާއި އީރާނުގެ ސަރުކާރާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިޖުތިމާއީ، ސަގާފީ އަދި އާއިލީ ގުޅުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ވަރުގަދަ ގުޅުމެކެވެ.

ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް އެނަލިސްޓް ޖޯ މެކަރޯން އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހިޒްބުﷲ އަކީ އީރާނަށް، ހާއްސަކޮށް އީރާނުގެ ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑް ކޯޕްސް (އައިއާރުޖީސީ) އަށް ވަރަށް މުހިންމު ބައެކެވެ. މިކަމުގެ ހެއްކަކީ ހިޒްބުﷲގެ ހިމާޔަތުގައި އިސްރާއީލުގެ އުތުރަށް ހަމަލާދިނުމާއި ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުކޮށްލާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު މީގެ ކުރިން ވެސް އީރާނުން ދީފައިވުމެވެ.

ނަމަވެސް، ޝަޔޭގް ގަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި، އީރާނުން ބޭނުންވަނީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރިން އޮތް ހާލަތަށް މުޅިން ރުޖޫއަވާކަށް ނޫނެވެ. އޭރު ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައި އެ ގައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ އެއްވެސް ބާރެއް ނެތް އިރު، ހިޒްބުﷲ އިން ދިޔައީ އެއްވެސް ހުރަހެއް ނެތި ހަރަކާތްތެރިވަމުންނެވެ. މިއީ 2006 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައަށް ފަހު އޮތް ހާލަތެވެ.

ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައި ހިޒްބުﷲގެ ބާރު އޮންނާނެ މިންވަރުގެ މައްސަލައަކީ އީރާނުން މަޝްވަރާ ނުކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އީރާނުން މިކަން ބޭނުންކުރާނީ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަޝްވަރާތަކުގައި ބާރު ހޯދުމަށް ގެންގުޅޭ އުސޫލެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. މިއީ އީރާނަށް އޮތް ނާޒުކު މަގަކަށް ވިޔަސް، ހިޒްބުﷲގެ ބާރު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކުޑަކޮށްގެން ނަމަވެސް މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދަން އީރާނުން ތައްޔާރުވެދާނެ އެވެ.

ސިޔާސީ ދިރާސާވެރިޔާ ރޮނީ ޗަޓާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ލުބުނާނުގެ މައްސަލައިގައި އީރާނުން ހިފަހައްޓަމުންދާ ހަރުކަށި އުސޫލަކީ އެމެރިކާއާއެކު ވާން އުޅޭ އެއްބަސްވުން ލަސްވަމުންދާ އެއް ސަބަބެވެ.

އޭނާ އަލްޖަޒީރާއަށް ވިދާޅުވީ، އިސްރާއީލު ސިފައިން ލުބުނާނުން ފައިބާކަން ދެއްކުމަށް އެ ގައުމަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިނުވާ ނަމަ، އީރާނުން ލުބުނާނުގެ މައްސަލަ އިތުރަށް ގޯސްކޮށް، އެމެރިކާއާއެކު ވާން އުޅޭ ދާއިމީ އެއްބަސްވުން ލަސްކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، މިހާރު އޮތް ހާލަތުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާ-އީރާނު އެއްބަސްވުން މުޅިން ރޫޅިދާނެ ކަމަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެ އެވެ. އެއްބަސްވުންތަކުގައި ސޮއިކުރި ފަހުން، ލުބުނާނުގެ މައްސަލައަށް އީރާނުން މާ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީފައި ނުވާ ކަމަށާއި، އިސްރާއީލުން ލުބުނާނުގައި މަޑުކުރަން ބޭނުންވި ނަމަވެސް، އެކަމުގެ ސަބަބުން މުޅި އެއްބަސްވުމަށް ނުރައްކާވާނެ ކަމަށް ނުބުލެ އެވެ.

ހިޒްބުﷲ ބާކީކުރުން: 'ލަދުވެތި، އިހާނެތި، އަދި އަމާންދިނުމެއް'

އިސްރާއީލާއި ލުބުނާނުގެ އޮފިޝަލުންގެ މެދުގައި ވޮޝިންޓަނުގައި ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމުގެ މަޝްވަރާތަކުގައި ހިޒްބުﷲ ބައިވެރިކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. އެ ޖަމާއަތް އޮތީ އެއްކޮށް ބާކީކޮށްލާފަ އެވެ.

ހިޒްބުﷲގެ ލީޑަރު ނައީމް ގާސިމް ވަނީ މި އެއްބަސްވުން ގަބޫލުކުރަން ދެކޮޅު ހައްދަވާފަ އެވެ. އޭނާ ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި މިއީ "ލަދުވެތި، އިހާނެތި، އަދި ގައުމުގެ މިނިވަންކަން ދޫކޮށްލައި އަމާންދިނުމެކެވެ."

ޝަޔޭގް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، 2000ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ލުބުނާނުގެ ޕާލަމެންޓުގައި ގޮނޑިތައް ފުރަމުންދާ ހިޒްބުﷲ އަކީ ހަމައެކަނި އީރާނުން ބުނާހާ ގޮތަކަށް ހަރަކާތްތެރިވާ ބައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، 2024 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ލުބުނާނަށް ދިން ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކުގައި ހިޒްބުﷲގެ ލީޑަޝިޕްގެ ގިނަ ބަޔަކު މަރާލައި، އެ ޖަމާއަތް ބަލިކޮށްލުމާ ގުޅިގެން، މިހާރު އީރާނުގެ ދައުރު އެ ޖަމާއަތުގެ ތެރޭގައި ވަނީ ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑުވެފައެވެ.

ޗަޓާ ގަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި، މި މައްސަލައިގެ ހަގީގީ ހައްލު އޮތީ ލުބުނާނަކު ނޫނެވެ، އީރާނުގެ އަތްމަތީގަ އެވެ.

ވޭތުވެދިޔަ 45 އަހަރު ތެރޭގައި އީރާނުން ގައުމުން ބޭރުގައި ކުރި އެންމެ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓަކީ ހިޒްބުﷲ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. ހިޒްބުﷲއަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އެއީ މުޅި ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތީ މަސްލަހަތުތަކުގައި އީރާނަށް އޮތް އެންމެ އަގުބޮޑު ރައުސްމާލެވެ. އެހެންކަމުން، އީރާނުން ހިޒްބުﷲ ދޫކޮށްލުމަކީ ދުރު ކަމެއް ކަމަށާއި، އެއީ އީރާނުގެ ސަރުކާރު ދެމިއޮތުމަށް އޮތް "ފުރާނަ" ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ޗަޓާ ވަނީ 1983 ވަނަ އަހަރު ލުބުނާނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު ވި އެއްބަސްވުން ރޫޅިގެން ދިޔަ ހާދިސާ ހަނދާނަށް ގެނެސްފަ އެވެ. އޭރު އެ އެއްބަސްވުން ރޫޅުމާއެކު ބައިނަލްއަގުވާމީ ސުލްހަ ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކަށާއި އެމެރިކާ އެމްބަސީއަށް ހަމަލާތަކެއް ދީ، އޭގެ ފަހުން އިސްރާއީލު ސިފައިން ފޭބުމުން ލުބުނާނުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ފަރާތަކަށް ހިޒްބުﷲ ވެގެންދިޔަ އެވެ.

މެކަރޯން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހިޒްބުﷲގެ ރުހުން ނެތި މި އެއްބަސްވުން ތަންފީޒުކުރުން ވާނީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން އިތުރު ހަމަނުޖެހުންތަކެއް އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ. ލުބުނާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ދައުރާއި އިސްރާއީލު ސިފައިން ފޭބުން ފަދަ އަސާސީ ކަންކަމަށް ހައްލެއް ނުލިބޭ އެއްބަސްވުމަކީ ދާއިމީ ހައްލެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ހަމައެކަނި ފެށުމެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ޓްރަމްޕްގެ އިސްކަން: ނިއުކްލިއާ މައްސަލަ

މެކަރޯން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ވޮޝިންޓަނުން އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ މައްސަލައަށެވެ. އެމެރިކާއިން އެހެން ހުރިހާ ކަމަކަށްވުރެ ބޮޑަށް މިކަމަށް އަހަންމިއްޔަތު ދޭއިރު، މި މައްސަލައިގައި ދޫދޭކަށް ބޭނުމެއް ނުވެ އެވެ.

އީރާނާއެކު އޮތް ނުތަނަވަސްކަން އިތުރުވިޔަ ނުދިނުމަކީ ލުބުނާނުގެ މައްސަލައަށްވުރެ އެމެރިކާއަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ހިޒްބުﷲއަށް މާ ބޮޑަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރާކަށް ވެސް އެމެރިކާ ބޭނުމެއް ނުވެ އެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ހަފުތާތަކުގައި ނިއުކްލިއާ މަޝްވަރާތަކުން ކުރިއެރުމެއް ލިބިއްޖެ ނަމަ، ލުބުނާނުގެ މައްސަލައިގައި އެމެރިކާއިން ދޫދިނުން އެކަށީގެންވާ ކަމަށް މަކަރޯން ލަފާކުރައްވަ އެވެ.

ޝަޔޭގް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި މައްސަލައިގައި އެމެރިކާގެ މަސްލަހަތު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އަދި މިހާރު އީރާނުގެ އަތުގައި ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑު ބާރެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ ކުރިން އީރާނުން ނުކުރާ ނުވަތަ ކުރަން ބޭނުންނުވި ކަންކަން ކުރުމެވެ. މިސާލަކަށް ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުކޮށްލުން ފަދަ ކަންކަން ކޮށްގެން އެމެރިކާއަށާއި ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދިނުމުގެ ގާބިލުކަން މިހާރު އީރާނަށް ލިބިފައިވުމެވެ.