ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީގެ ލަނޑުދަނޑިތަކުގެ ތެރެއިން ދުނިޔެއަށް ހާސިލުކުރެވުނީ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ވުރެ މަދު މިންވަރެއް: އދ. ގެ ރިޕޯޓް

ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީގެ ލަނޑުދަނޑިތަކުގެ (އެސް.ޑީ.ޖީ) ތެރެއިން މިހާތަނަށް ހާސިލުކުރެވިފައިވަނީ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ވުރެ މަދު މިންވަރެއް ކަމަށް އދ. ގެ ސަސްޓެއިނަބަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ސޮލިއުޝަންސް ނެޓްވޯކް (އެސް.ޑީ.އެސް.އެން) އިން ނެރުނު "ސަސްޓެއިނަބަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓް 2026" ގައި ބުނެފި އެވެ.

ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީގެ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ 2030 ވަނަ އަހަރުގެ ސުންގަޑިއާ ދުނިޔެ ގާތްވަމުންދާއިރު، އިގްތިސާދީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ހަނގުރާމަތަކުގެ އިތުރުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން އެ ލަނޑުދަނޑިތަކަށް ވާސިލުވުމަށް ގައުމުތަކަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވަމުންދާކަން އދ. ގެ އެންމެ ފަހުގެ މި ރިޕޯޓުން ހާމަވެފައިވެއެވެ.

އދ. ގެ ސަސްޓެއިނަބަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ސޮލިއުޝަންސް ނެޓްވޯކް (އެސް.ޑީ.އެސް.އެން) އިން އާންމުކުރި "ސަސްޓެއިނަބަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓް 2026" ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް އެސް.ޑީ.ޖީ ލަނޑުދަނޑިތަކުގެ ތެރެއިން މިހާތަނަށް ހަމަ މަގުގައި ކުރިއަށްދަނީ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ވުރެ މަދު ލަނޑުދަނޑިތަކެކެވެ.

އދ. ގެ މެންބަރު ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތެއް އަދިވެސް މި އުސޫލުތަކަށް ތާއީދުކުރި ނަމަވެސް، މަދު ގައުމުތަކަކުން، ހާއްސަކޮށް އެމެރިކާއިން، ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީގެ މި ނިޒާމަށާއި އެކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއައްސަސާތަކާ ދެކޮޅަށް ފާޅުގައި މަސައްކަތް ކުރަމުންދާކަން ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

އެސް.ޑީ.އެސް.އެންގެ ރައީސް އަދި މި ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރުމުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ޕްރޮފެސަރު ޖެފްރީ ޑީ. ސާކްސް ވިދާޅުވީ، ބައެއް ދާއިރާތަކުން ކާމިޔާބީތަކެއް ލިބިފައިވީ ނަމަވެސް، ހަނގުރާމަތަކުގެ ސަބަބުން ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލުކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ހުރަސްއެޅެމުންދާ ކަމަށެވެ.

"ދުނިޔޭގެ ތަރައްގީގެ މައިގަނޑު އަސާސެއްގެ ގޮތުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއަށް އޮތް ތާއީދު މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް އަދިވެސް އެބައޮތް. އިރުމަތީ އަދި ދެކުނު އޭޝިއާގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުންވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ކުރިއެރުންތަކެއް ވަނީ ހޯދާފައި. ނަމަވެސް، ހަނގުރާމަތައް ހިނގަމުންދާ މާހައުލެއްގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއެއް ހާސިލެއް ނުކުރެވޭނެ. އެހެންކަމުން މި ދަނޑިވަޅުގައި އެންމެ އިސްކަމެއް ދޭންޖެހެނީ ސުލްހަ ގާއިމުކުރުމަށް،" ސާކްސް ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ 2030 ވަނަ އަހަރު ގާތްވަމުންދާއިރު، ދެން އަންނަ ދައުރެއްގައި އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭނީ ލަނޑުދަނޑިތައް އަމަލީގޮތުން ތަންފީޒުކުރުމަށާއި، ވަރުގަދަ މާލީ ނިޒާމެއްގެ އިތުރުން ހުރިހާ ފަންތިއެއްގައި ހަރުދަނާ ހިންގުމެއް ގާއިމުކުރުމަށް ކަމަށެވެ.

މި ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2015 ވަނަ އަހަރު މި ލަނޑުދަނޑިތައް ކަނޑައެޅި ފަހުން އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައިވަނީ އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހާއްސަކޮށް އިންޑިއާ އާއި ޗައިނާ ހިމެނެއެވެ.

މި ރިޕޯޓް ނެރެފައިވަނީ 2030 ވަނަ އަހަރަށްފަހު އެސް.ޑީ.ޖީގެ ބަދަލުގައި ދެން އަމަލުކުރާނެ ގޮތްތަކާ މެދު ސަރުކާރުތަކުން މަޝްވަރާ ފަށާފައިވާ މުހިންމު ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. ހަމައެއާއެކު، ގިނަ ގައުމުތަކަކުން އަދިވެސް ދަނީ އިގްތިސާދީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި، ހަނގުރާމަތަކުގެ އިތުރުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިޔާސީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލަމުންނެވެ.

"އެސް.ޑީ.ޖީ ލަނޑުދަނޑިތަކަށް އޮތް ސިޔާސީ އަހަންމިއްޔަތު މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް އަދިވެސް ވަރުގަދަ،" ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އދ. އިން ފާސްކުރާ ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއާ ގުޅުންހުރި ނިންމުންތަކަށް ގިނަ ގައުމުތަކުން އަދިވެސް ތާއީދުކުރާކަން ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ދުނިޔެއިން ފަގީރުކަން ނައްތާލުމަށާއި، ބިންގަނޑު ހިމާޔަތްކުރުމަށާއި، އެންމެންނަށް ފާގަތިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި 2015 ވަނަ އަހަރު އދ. ގެ ހުރިހާ 193 މެންބަރު ގައުމަކުން ވަނީ މި ލަނޑުދަނޑިތައް ބަލައިގެންފައެވެ. މި ލަނޑުދަނޑިތަކުގެ ތެރޭގައި ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ސިއްހަތާއި، ތައުލީމާއި، މިންތީގެ ހަމަހަމަކަމާއި، މޫސުމީ ފިޔަވަޅުތަކާއި، ސުލްހަ އަދި އިންސާފާ ގުޅޭ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ހިމެނެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން 2030 ވަނަ އަހަރަށް ހާސިލުކުރެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ އެސް.ޑީ.ޖީ ލަނޑުދަނޑިތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ 16.5 އިންސައްތަ އެވެ. އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބިފައިވަނީ އިންޓަނެޓްގެ ހިދުމަތާއި، މޯބައިލް ބްރޯޑްބޭންޑާއި، ކަރަންޓުގެ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން، ފުރާވަރުގެ ކުދިން ވިހާ މިންވަރު މަދުކުރުމާއި އެޗް.އައި.ވީ އާ ފެތުރޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމުގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑެތި ބައެއް ގޮންޖެހުންތަކަށް އަދިވެސް އެދެވޭ ހައްލެއް ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ.

ބަނޑުހައިހޫނުކަން ނައްތާލުމާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ދަނޑުވެރިކަމާއި، ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި، ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމާއި، ހަރުދަނާ އިންސާފުގެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމާ ގުޅޭ ލަނޑުދަނޑިތަކަކީ ހާސިލުކުރުމާ އެންމެ ދުރުގައިވާ ކަންކަމެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެސް.ޑީ.ޖީ 2 (ބަނޑުހައިހޫނުކަން ނައްތާލުން) އަދި އެސް.ޑީ.ޖީ 16 (ސުލްހަ، އިންސާފު އަދި ހަރުދަނާ މުއައްސަސާތައް) އަކީ އެންމެ ބޮޑެތި ފަހަތްޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާ ދާއިރާތަކެވެ.

ހަނގުރާމަތަކާއި، ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި، މާލީ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައިވާ ގައުމުތައް އަދިވެސް އުޅެނީ ތަރައްގީގެ ރޭހުގައި ވަރަށް ފަހަތުގައެވެ.

އެސް.ޑީ.ޖީ އިންޑެކްސްގެ އެންމެ ކުރީގައި އަދިވެސް އޮތީ ފިންލޭންޑެވެ. އޭގެ ފަހަތުން ސްވިޑަން އަދި ޑެންމާކް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ގައުމުތަކަށްވެސް ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި ތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، މޫސުމީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމާއި، ދިރޭތަކެތީގެ ނަސްލު ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ލިސްޓުގެ އެންމެ ފުލުގައި އުޅެނީ ހަނގުރާމައާއި ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި އޮތް ޗާޑް، ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކް އަދި ސައުތު ސޫދާން ފަދަ ގައުމުތަކެވެ.

މި ރިޕޯޓުން ފާހަގަވި އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ، ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީ ކުރިއެރުވުމުގައި އިރުމަތީ އަދި ދެކުނު އޭޝިއާގެ ދައުރު ބޮޑުވަމުންދާ ކަމެވެ.

ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2015 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެސް.ޑީ.ޖީ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލުކުރުމުގައި އިރުމަތީ އަދި ދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުން ވަނީ އެހެން ހުރިހާ ސަރަހައްދަކަށްވުރެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައެވެ. ތަރައްގީގެ ދަށް ފެންވަރަކުން ފެށި ކުރިއަރަމުން އަންނަ އިގްތިސާދުތަކުން، މުއްސަނދި ގައުމުތަކަށްވުރެ ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއެރުން ހޯދަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައިވަނީ އިންޑިއާ އާއި އިތިއޯޕިއާ އެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މި ދެ ގައުމުގެ އެސް.ޑީ.ޖީ ސްކޯ ވަނީ 9.6 އަދި 9.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ފިލިޕީންސް އާއި ވިއެޓްނާމުންވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައެވެ.

އެސް.ޑީ.ޖީ ރޭންކިންގައި އިންޑިއާ ވަނީ 2015 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 18 ދަރަޖަ ކުރިއަށް ޖެހިލާފައެވެ. މިއީ ބޮޑެތި އިގްތިސާދުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ކުރިއެރުމެވެ. ހަމަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޗައިނާ ވަނީ 14 ދަރަޖަ ކުރިއަށް ޖެހިލާފައެވެ.