ކޮންގޯގައި ފެތުރޭ އެބޯލާ އަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ޑަބްލިއުއެޗްއޯ އިން ކަނޑައަޅައިފި

ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ (ޑީއާރު ކޮންގޯ) ގެ އިރުމަތީ އިޓޫރީ ޕްރޮވިންސްގައި ފެތުރެމުންދާ އެބޯލާ ބަލިމަޑުކަމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ އާންމު ސިއްހަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ކަނޑައަޅައިފިއެވެ.

އެ އިދާރާއިން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، މިހާތަނަށް ބަލި ޖެހިފައިވާ ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 246 ކޭސްއާއި 80 މީހުން މަރުވެފައިވާކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، މި ބަލިމަޑުކަން އަދި "ޕެންޑެމިކް" ނުވަތަ މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިފައިވާ ބަލިމަޑުކަމެއްގެ މިންގަނޑަށް ފެތިފައެއް ނުވެއެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް ޑރ. ޓެޑްރޯސް އަދަނޮމް ގެބްރެޔޭސަސް އިންޒާރު ދެއްވި ގޮތުގައި، ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަސްލު އަދަދާއި ބަލި ފެތުރިފައިވާ ސަރަހައްދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން މިހާރުވެސް ބޮޑެތި ނޭނގޭ ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ސިއްހީ އިދާރާއިން ބުނި ގޮތުގައި މިހާރު ފެތުރެމުންދަނީ އެބޯލާގެ "ބުންޑިބުގްޔޯ" ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ މިހާތަނަށް އެއްވެސް ބޭހެއް ނުވަތަ ވެކްސިނެއް ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ވައިރަހެއް ނޫނެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ބުނީ ލެބޯޓްރީ ތަހުލީލުތަކުން މިހާތަނަށް އަށް މީހަކަށް މި ވައިރަސް ޖެހިފައިވާކަން ކަށަވަރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން އިޓޫރީ ޕްރޮވިންސްގެ ވެރިރަށް ބޫނިއާ އާއި، ރަން ނަގާ ސަރަހައްދުތައް ކަމަށްވާ މޮންގްވާލޫ އަދި ރަމްޕާރާ ހިމެނޭހެން ތިން ޒޯނަކުން ބަލި ޖެހިފައިވާ ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ ކޭސްތަކާއި މަރުގެ ހާދިސާތައް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ކަމަށް އެ އިދާރާއިން ބުންޏެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާއިން އިތުރަށް ހާމަކުރި ގޮތުގައި، މި ވައިރަސް މިހާރު ވަނީ ޑީއާރު ކޮންގޯގެ ބޭރަށް ފެތުރިފައެވެ. އެގޮތުން އަވަށްޓެރި ޔުގެންޑާއިން މިހާތަނަށް ދެ ކޭސް ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ.

ޔުގެންޑާގެ އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު މަރުވި އުމުރުން 59 އަހަރުގެ ފިރިހެނަކު ވަނީ މި ބައްޔަށް ޕޮޒިޓިވްވެފައެވެ.

މީހުން އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ދަތުރުފަތުރު ކުރުމާއި، ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތްތައް ހިނގާ މިންވަރަށް ބަލާއިރު، ޑީއާރު ކޮންގޯއާ ބޯޑަރު ހިއްސާކުރާ ގައުމުތަކަށް މި ބަލި ފެތުރުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ވަނީ ޑީއާރު ކޮންގޯއާއި ޔުގެންޑާއިން ކުއްލި ހާލަތުގެ އޮޕަރޭޝަން ސެންޓަރުތައް ގާއިމުކޮށް، ބަލި މޮނިޓަރކުރުމާއި، ބަލި ޖެހޭ މީހުން ދެނެގަތުމާއި، ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް އިރުޝާދު ދީފައެވެ.

ބަލި ފެތުރުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ބަލި ޖެހިފައިވާކަން ކަށަވަރުވާ މީހުން ވަގުތުން އެކަހެރިކޮށް، މަދުވެގެން 48 ގަޑިއިރުގެ ފަރަގެއްގައި ހަދާ ބުންޑިބުގްޔޯ ވައިރަސްގެ ދެ ޓެސްޓް ނެގެޓިވް ވަންދެން ފަރުވާ ދިނުމަށް އެ އިދާރާއިން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

ބަލި ފެނިފައިވާ ސަރަހައްދުތަކާ ބޯޑަރު ހިއްސާކުރާ ގައުމުތަކުގެ ސަރުކާރުތަކުން، ބަލި މޮނިޓަރކުރުމާއި ސިއްހީ ރިޕޯޓްތައް ތައްޔާރުކުރުމުގެ ނިޒާމު ވަރުގަދަކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށްވެސް ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ބުންޏެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން އިތުރަށް ބުނީ، ބަލި ފެތުރިފައިވާ ސަރަހައްދުން ބޭރުގެ ގައުމުތަކުން ބޯޑަރުތައް ބަންދުކުރުން ނުވަތަ ދަތުރުފަތުރާއި ވިޔަފާރި ހަނިކުރުން ފަދަ ފިޔަވަޅުތައް އަޅައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. އެއީ އެފަދަ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އާންމުކޮށް ބިރުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކަމަށާއި، އޭގެ އެއްވެސް ސައިންޓިފިކް އަސާސެއް ނެތް ކަމަށްވާތީއެވެ.

އެބޯލާ އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ 1976 ވަނަ އަހަރު މިހާރުގެ ޑީއާރު ކޮންގޯއިންނެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި މި ބަލި ފެތުރެނީ ވާލުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ. މިއީ އެ ގައުމުގައި މި ނުރައްކާތެރި ވައިރަސް ފެތުރޭ 17 ވަނަ ފަހަރެވެ.

މި ބަލި ފެތުރެނީ ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ދިޔައިގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ހަންގަނޑުގައި ހުންނަ ފާރުގަނޑެއް ފަދަ ތަނެއްގެ ޒަރީއާއިން ސީދާ ކޮންޓެކްޓް ވެގެންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ އެތެރެއިންނާއި ބޭރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ލޭ އޮހުރުމާއި ގުނަވަންތައް ފެއިލްވުން މެދުވެރިވެއެވެ.

ބަލީގެ ކުރީކޮޅު ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުން އައުން، ގައިގައި ރިއްސުން، ވަރުބަލިވުން، ބޮލުގައި ރިއްސުން އަދި ކަރުގައި ރިއްސުން ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ހޮޑުލުމާއި، ބޭރަށް ހިންގުމާއި، ހަށިގަނޑުން ބިހި ނެގުމުގެ އިތުރުން ލޭ އޮހުރުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެއެވެ.

އެބޯލާއަށް ސާބިތުވެފައިވާ ވަކި ފަރުވާއެއް ނެތްއިރު، ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ބަލި ޖެހޭ މީހުންގެ ތެރެއިން މަރުވާ މީހުންގެ ނިސްބަތް އުޅެނީ އެވްރެޖްކޮށް 50 އިންސައްތައިގައެވެ.

އެފްރިކާ ސީޑީސީއިން މީގެ ކުރިން ބުނެފައިވަނީ، ރަމްޕާރާ އާއި ބޫނިއާ ފަދަ މީހުން ގިނަ ސިޓީތަކާއި، މޮންގްވާލޫގެ މައިނިންގ ސަރަހައްދުތަކުގެ ސަބަބުން ބަލި އިތުރަށް ފެތުރުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވުމަކީ ކަންބޮޑުވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

އެ އިދާރާގެ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރ ޑރ. ޖީން ކަސޭޔާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ބަލި ފެނިފައިވާ ސަރަހައްދުތަކާއި އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކާ ދެމެދު ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު ދަތުރުފަތުރު ކުރަމުންދާތީ، ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައި ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުން މުހިންމު ކަމަށެވެ.

ވޭތުވެދިޔަ 50 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކުން މި ވައިރަހުގެ ސަބަބުން ގާތްގަނޑަކަށް 15،000 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

ޑީއާރު ކޮންގޯގައި މި ބަލި އެންމެ ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް ފެތުރިފައިވަނީ 2018 އާއި 2020 އާ ދެމެދުގައެވެ. އެ މުއްދަތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 2،300 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

މިދިޔަ އަހަރުވެސް އެ ގައުމުގެ އެކަހެރި ސަރަހައްދެއްގައި ބަލި ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން 45 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.