ސާހިބު މީހާ ކުރީމާ އޯކޭ އެވެ. އަޅުން ކުރީމާ ގޯހެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، އަދި ހިނގަމުންދާ ކަންކަމާ ފެންނަ މަންޒަރުތަކުން ހަނދާނަށް އަންނަނީ ރޯމްގެ މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރިޔާ ވެލެރިއަސް މެކްސިމަސް ގާނޫނާ ގަވާއިދު ސިފަކޮށްފައިވާ ގޮތެެވެ. މެކްސިމަސް ބުނާ ގޮތުގައި ގާނޫނާއި ގަވާއިދުތައް އެންމެ އެއްގޮތީ މަކުނުވަލަކާ އެވެ. ސަބަބަކީ މަކުނުވަލުގައި އާންމު ގޮތެއްގައި ޖެހި، ހައްޔަރު ވާނީ ކުދި ކުދި ސޫފާސޫފިތަކަށް ވުމެވެ. ބާރުގަދަ، ނުވަތަ ތަންކޮޅެއް ބޮޑެތި އެއްޗިއްސަށް މަކުނުވާތައް ފޫއަޅުވާލުމަށް ފަހު ދެވޭ އުސޫލުން ގާނޫނާ ގަވާއިދު ވެސް ހިނގަނީ ދެރަ، ނިކަމެތި މީހުންގެ މައްޗަށެވެ. ބާރެއް ހުރިއްޔާ ގާނޫނެއް ގަވައިދެއް އެއީ އެބަޔަކަށް ނެތް އެއްޗެއް ފަދަ އެވެ. 

މިކަން ސާބިތުކޮށްދޭން މާގިނަ ކަންކަމަށް ބަލާކަށް ނެތީމެވެ. ދައްކަން އޮތީ ހަމަ އެންމެ ކަމެއްގެ ވާހަކަ އެވެ. ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދަށް ދާދިފަހުން ގެނެވުނު ބަދަލުތަކާއެކު، ސިވިލް ސަރވިސްގައި މަސައްކަތްކުރާ އަންހެން މުވައްޒަފުންގެ ހެދުން އެޅުމާއި ޒީނަތްތެރިވުމުގެ މިންގަނޑުތަކަށް ބޮޑެތި އަދި ހަރުކަށި ބަދަލުތަކެއް ވަނީ އައިސްފަ އެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓުނީ އަންހެން މުވައްޒަފުން އިސްތަށިގަނޑު ކުލަޖެއްސުމާއި ހައިލައިޓް ކުރުން މަނާކުރި ކުރުމަށެވެ. މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުން އިސްތަށިގަނޑު ކަޅުކުރުން ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ކުލައެއް ޖެއްސުމަކީ ވަޒީފާގެ އަޚުލާގީ މިންގަނޑާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. 

މިކަމަށް ގިނަ ބައެއްގެ ފާޑުކިޔުން ވެސް އަމާޒުވި އެވެ. މީހެއްގެ ބޮލުގައި ހުންނަ ކުލަޔަކުން އެމީހާގެ ވަޒީފާގެ އަޚުލާގީ މިންގަނޑު ހާމަވާނަމަ އެއީ އަޖައިބެއް ކަމަށް ބުނި މީހުން ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. ހަގީގަތުގައި ވެސް އެކަން އެހެން ވާނަމަ އެއީ އަޖައިބެކެވެ. ކޮންމެ އަކަސް މި އުސޫލު މި ވަނީ ތަންފީޒު ކުރަން ފަށާފަ އެވެ. ގިނަ ބައެއްގެ ފާޑުކިޔުން އެކަމަށް އަމާޒުވިނަމަވެސް ސިވިލް ސަރވިސް މުވައްޒަފުން ދަނީ މި ގަވާއިދުތަކަށް އަމަލު ކުރަމުންނެވެ. 

ނަމަވެސް އުފެދޭ ސުވާލަކީ މި ގަވާއިދުތަކުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައިތޯއާއި، މި އުސޫލުތައް ހިނގަނީ ހަމައެކަނި "އާދައިގެ" މުވައްޒަފުންގެ މައްޗަށްތޯ ކަމަށް ބުނެ ރައްޔިތުން އުފައްދާ ސުވާލެެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވަކި ގިންތިތަކެއްގެ މުވައްޒަފުންނަށް ހިނގާ ގަވާއިދެއްތޯ އެވެ. މި ސުވާލު އުފައްދަން ޖެހެނީ ސަބަބެއް ވެސް ނެތިއެއް ނޫނެވެ. 

މިސާލަކަށް، މި ސަރުކާރުގެ ހެލްތު މިނިސްޓަރު ގީލާ އަލީ އާއި ފޮރިން މިނިސްޓަރު އިރުތިޝާމް އާދަމް ފަދަ ބޭފުޅުން މީޑިއާތަކުގެ ކުރިމައްޗަށް ވަޑައިގަންނަވާއިރު، އެ ބޭފުޅުންގެ އިސްތަށިގަނޑު ހުންނަނީ ވަޒީފާގެ އަޚުލާގީ މިންގަނޑާ ޚިލާފަށެވެ. މި ފަހުން މިނިސްޓްރީތަކުން ހިއްސާ ކުރި ފޮޓޯތަކާ ވީޑިއޯތަކުން އެކަނިވެސް ފެންނަނީ އެ ދެ ބޭފުޅުން މި އަޚޫލާގީ މިންގަނޑާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފު ވެފައިވާ މަންޒަރެވެ. 

މިނިސްޓަރު ގީލާ ވެސް މިނިސްޓަރު އިރުތިޝާމް ވެސް ހުންނަވަނީ ގަވާއިދުގައި އެބުނާ  ވަޒީފާގެ އަޚުލާގީ މިންގަނޑާ ޚިލާފަށް އިސްތަށިގަނޑުގައި ކުލަ ޖައްސަވާ ހައިލައިޓް ކުރައްވާފަ އެވެ. އެހެންވީމާ ދެން މިއަށް ބުނާނީ ކީކޭތޯ އެވެ. މިއުޅެނީ މީހެއްގެ އިސްތަށިގަނޑުގައި ކުލައެއް ހުރެގެން މައްސަލައަކަށް ވެގެނެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައަކީ އެންމެނަށް ހަމަހަމަ ގަވާއިދު ނުހިނގުމެވެ. 

މިފަދަ ބަދަލުތައް ގެންނަނީ ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަދަރާއި ހައިބަތު ހިފެހެއްޓުމަށް ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެފައި ވެ އެވެ. ނަމަވެސް، މުވައްޒަފެއްގެ އިސްތަށިގަނޑުގެ ކުލައަކީ އޭނާ ގެ މަސައްކަތުގެ ފެންވަރާއި ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ފެންވަރާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. އާދައިގެ މުވައްޒަފަކު އިސްތަށިގަނޑު ކުލަޖެއްސުމުން އޭނާ ގެ "ޕްރޮފެޝަނަލިޒަމް" ގެއްލޭ ކަމަށް ވާނަމަ، އެކަން ދައުލަތުގެ ވަޒީރުންނަށް ނުވަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟ މަތީ މަގާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުންނަކީ ގަވާއިދަށްވުރެ މަތީގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުން ނަމަ ދެން މިގޮތް ވެސް އޯކޭ އެވެ. 

އެހެންވީމާ މެކްސިމަސް އެ ބުނާހެން ގާނޫނާ ގަވާއިދު ހަމަ އެންމެ އެއްގޮތީ މަކުނުވާތަކަކާ އެވެ. ބާރު އޮތް މީހާ ގާނޫނާ ގަވާއިދުތަކަށް ހަދަނީ ހަމަ ބޭނުން ގޮތެކެވެ. ސާހިބު މީހާ ވީމާ އޯކޭ އެވެ. އެކަމަކު އަޅު މީހާ ކުރީމާ ގޯހެވެ.