އެމެރިކާގެ ލަޝްކަރު އީރާނާ ގާތައް - ހޫނުވަމުންދާ މަސްރަހާ ގުޅޭ ގޮތުން މިހާތަނަށް އެނގެނީ ކޮންއެއްޗެއް؟

އީރާނާ އެކު އޮތް މަސްރަހު ނުތަނަވަސްވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، އެމެރިކާގެ މަތިންދާބޯޓު އުފުލާ މަނަވަރުތަކުގެ އަސްކަރީ ގްރޫޕެއް ގަލްފު ސަރަހައްދަށް ވަނީ މިސްރާބު ޖަހާފަ އެވެ.

މީގެ ކުރިން އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާ އިން މެދުއިރުމަތީގައި މިފަދަ ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ޖަމާކުރީ ޖޫން މަހުގެ ތެރޭގަ އެވެ. އެއީ އިޒްރޭލާއި އީރާނާ ދެމެދު ކުރިއަށްދިޔަ 12 ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި، އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ތިން މަރުކަޒަކަށް ހަމަލާދިނުމުގެ މަދު ދުވަސްކޮޅެއް ކުރިންނެވެ.

މި ހިނގާ މަހުގެ ތެރޭގައި، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ އީރާނުގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް މުޒާހަރާކުރާ ފަރާތްތަކަށް ތާއީދުކުރައްވާފަ އެވެ. އީރާނު ސަރުކާރުން އެ މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވުމަށް ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންދަނިކޮށް، އެމެރިކާ އިން "އެހީތެރިކަން ދަނީ ފޯރުކޮށްދެމުން" ކަމަށް ވިދާޅުވެ ޓްރަމްޕް އެ ފަރާތްތަކަށް ހިތްވަރު ދެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް، މިދިޔަ ހަފުތާގައި ޓްރަމްޕް ވަނީ އަސްކަރީ ގޮތުން ދައްކަވަމުން ގެންދެވި ހަރުކަށި ވާހަކަފުޅުތައް މަޑުޖައްސާލައްވާފަ އެވެ. އަދި މިހާރު އީރާނުގެ މުޒާހަރާތައް ވަނީ މައިތިރިވެފަ އެވެ.

މި ހާލަތުގައި އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ގަލްފު ސަރަހައްދަށް މިހާރު ދަތުރުކުރަމުންދާ އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ ވަސީލަތްތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އަދި އެމެރިކާ އިން އަނެއްކާ ވެސް އީރާނަށް ހަމަލާދޭން ތައްޔާރުވަނީ ހެއްޔެވެ؟

އެމެރިކާ އިން ހަނގުރާމަމަތީ މަނަވަރުތައް ފޮނުވަނީ ކީއްވެ؟

އީރާނަށް އަމާޒުކޮށް، އެމެރިކާގެ ވަރުގަދަ ކަނޑުގެ ލަޝްކަރެއް ގަލްފު ސަރަހައްދަށް ދަތުރުކުރަމުންދާ ކަމަށް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ބުރާސްފަތި ދުވަހު ވަނީ ވިދާޅުވެފަ އެވެ.

އެމެރިކާގެ އިސް އޮފިޝަލުން ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި މަތިންދާބޯޓު އުފުލާ މަނަވަރު ހިމެނޭ "ސްޓްރައިކް ގްރޫޕް" އަކާއި އިތުރު އަސްކަރީ ވަސީލަތްތައް މެދުއިރުމައްޗަށް ފޯރާނެ އެވެ.

"އަހަރެމެން މިދަނީ އީރާނުގެ ހަރަކާތްތަކަށް ފާރަވެރިވަމުން. ވަރަށް ވަރުގަދަ ފައުޖެއް އީރާނާ ދިމާލަށް އެބަދޭ،" ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، "ފަހަރުގައި މި ބާރު ބޭނުން ކުރަން ނުޖެހިދާނެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެ ފަދަ ހާލަތަކަށް ވެސް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ގިނަ އަދަދެއްގެ މަނަވަރުތައް އެ ސަރަހައްދަށް އެބަދޭ. ދެން ވާގޮތެއް ބަލަމާ ހިނގާ."

މަތިންދާބޯޓު އުފުލާ މަނަވަރު 'އަބްރަހަމް ލިންކަން' އޭގެ މިސްރާބު ދެކުނު ޗައިނާ ކަނޑުން މެދުއިރުމައްޗަށް ބަދަލުކޮށްފައި ވަނީ މީގެ ހަފުތާއެއްހާ ދުވަސް ކުރިންނެވެ. މި ލަޝްކަރުގައި 'އާލީ ބާކް' ކްލާސްގެ ޑިސްޓްރޯޔަރ މަނަވަރުތައް ހިމެނެ އެވެ. މިއީ އީރާނުގެ އެތެރޭގެ އަމާޒުތަކަށް ހަމަލާދިނުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ 'ޓޮމަހޯކް' ކްރޫޒް މިސައިލް ހަރުކޮށްފައިވާ މަނަވަރުތަކެކެވެ.

މެދުއިރުމައްޗަށް ދަތުރުކުރާ އެމެރިކާގެ މި މަނަވަރުތަކުގައި 'އީޖިސް' ކޮމްބެޓް ސިސްޓަމް ހުރެ އެވެ. މިއީ ބެލިސްޓިކް މިސައިލާއި ކްރޫޒް މިސައިލްގެ އިތުރުން ވައިގެ މަގުން އަންނަ އެހެނިހެން ނުރައްކާތަކުން ދިފާއުވުމުގެ ނިޒާމެކެވެ. މީގެ ކުރިން ވޮޝިންޓަނުން އީރާނުގެ ނިއުކްލިއަރ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދިން އިރު، ކަނޑުއަޑިން ދުއްވާ އުޅަނދުތަކުން 30 ޓޮމަހޯކް މިސައިލް ފޮނުވާލައި، ބީ-2 ބޮމްބަރ ބޭނުންކޮށްގެން ހަމަލާތައް ދީފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެ އެވެ.

އީރާނުގެ ރޫހާނީ ލީޑަރު އަލީ ޚާމަނާއީ މަގާމުން ވަކިވާން އެދޭތޯ ސުވާލުކުރުމުން ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ، އެކަމުގެ ތަފްސީލަށް ދާން ބޭނުންނުވާ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އެމެރިކާ އިން ބޭނުން ވަނީ ކޮން ކަމެއްކަން އީރާނަށް އެނގޭނެ ކަމަށެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އޭނާ ދިން އިންޒާރުތަކުގެ ސަބަބުން މުޒާހަރާތަކުގައި ބައިވެރިވި 800 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މެރުން ހުއްޓުވުނު ކަމަށް ޓްރަމްޕް ދައްކަވާ ވާހަކަފުޅު އަލުން ތަކުރާރުކުރެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުގެ އޮފިޝަލުން މިކަން ދޮގުކުރެ އެވެ.

ނަން ހާމަނުކުރާ އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލަކު ރޮއިޓާސް ނިއުސް އެޖެންސީ އަށް މައުލޫމާތު ދެއްވި ގޮތުގައި، އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް އީރާނުން ހަމަލާއެއް ދީފާނެތީ، އިތުރު ވައިގެ ދިފާއީ ނިޒާމުތައް އެ ސަރަހައްދުގައި ގާއިމުކުރުމަށް ދަނީ ވިސްނަމުންނެވެ.

އީރާނުގެ ސަރުކާރު މީޑިއާ އިން ބުނި ގޮތުގައި، މުޒާހަރާތަކާ ގުޅިގެން ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި 3,117 މީހުން މަރުވެފައިވެ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 2,427 އާންމުންނާއި ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ މީހުން ހިމެނެ އެވެ.

މެދުއިރުމަތީގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ ބާރުތައް ފެތުރިފައިވަނީ ކިހާ މިންވަރަކަށް؟

އެމެރިކާ އިން މެދުއިރުމަތީގައި އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ހިންގަމުން އަންނަތާ އެތައް އަހަރެއް ވެފައިވާއިރު، މިހާރުވެސް އެ ސަރަހައްދުގެ އެކި ގައުމުތަކުގައި 40،000 އާއި 50،000 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް އެމެރިކާ ސިފައިން ގާއިމުވެތިބެ އެވެ.

'ކައުންސިލް އޮން ފޮރިން ރިލޭޝަންސް' އިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، މެދުއިރުމަތީގެ މަދުވެގެން 19 ސަރަހައްދެއްގައި ދާއިމީ އަދި ވަގުތީ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ހިމެނޭ ފުޅާ ނެޓްވޯކެއް އެމެރިކާ އިން ދަނީ ބަލަހައްޓަމުންނެވެ.

މީގެ ތެރެއިން 8 މަރުކަޒަކީ ދާއިމީ މަރުކަޒުތަކެވެ. އެ މަރުކަޒުތައް ގާއިމުކޮށްފައި ވަނީ ބަހުރައިން، މިސްރު، އިރާގު، އުރުދުން، ކުވެއިތު، ގަތަރު، ސައުދީ އަރަބިއްޔާ އަދި ޔުނައިޓެޑް އަރަބް އެމިރޭޓްސް (ޔޫ.އޭ.އީ) ގަ އެވެ.

މެދުއިރުމައްޗަށް އެމެރިކާ ސިފައިން އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮނުވާފައި ވަނީ 1958 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ބެއިރޫތަށެވެ. އެ ހަރަކާތް އެންމެ ވަރުގަދަވި ދުވަސްވަރު ލުބުނާނުގައި އެމެރިކާގެ މެރިންސް އަދި އަސްކަރިއްޔާގެ ގާތްގަނޑަކަށް 15،000 ސިފައިން ހަރަކާތްތެރިވި އެވެ.

އީރާނުން ދެމުންދާ ރައްދަކީ ކޮބާ؟

އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާ އާއި އިސްލާމިކް ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑް ކޯޕްސް (އައި.އާރު.ޖީ.ސީ) އާ ދެމެދު ކޯޑިނޭޓް ކުރުމުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާ، އަލީ އަބްދުﷲ އަލީއާބާދީ ބުރާސްފަތި ދުވަހު އިންޒާރު ދެއްވި ގޮތުގައި، އީރާނަށް ދޭ ކޮންމެ އަސްކަރީ ހަމަލާއަކާއެކު، އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ ހުރިހާ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަކީ ހަމަލާ ދިނުން ހުއްދަ ތަންތަން ކަމުގައި ވެގެންދާނެ އެވެ.

އައި.އާރު.ޖީ.ސީގެ ކޮމާންޑަރު ޖެނެރަލް މުޙައްމަދު ޕަކްޕޫރު އޭގެ ދެ ދުވަސް ފަހުން ވިދާޅުވީ، އީރާން އޮތީ "އެހެން މީގެ ކުރިއަށް ވުރެ ބޮޑަށް ތައްޔާރީ ހާލަތުގައި، ބަޑީގެ ޓްރިގަރ ގައި އިނގިލި ޖައްސައިގެން" ކަމަށެވެ. އޭނާ ވަނީ ވޮޝިންގޓަނާއި އިޒްރޭލުން އެއްވެސް ގޮތަކަށް "ނުބައި ހިސާބެއް" ނުޖެހުމަށް އިންޒާރު ދެއްވާފަ އެވެ.

އީރާނުގެ ސަރަހައްދަށް އެމެރިކާ އިން ހަމަލާދީފިނަމަ، މެދުއިރުމަތީގައި ހުރި އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދޭނެ ކަމަށް ތެހެރާނުން ބިރުދެއްކުމާ ގުޅިގެން، މި މަހުގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާ އިން ވަނީ އެ ސަރަހައްދުގެ ބައެއް މަރުކަޒުތަކުން މުވައްޒަފުން ބާލާފަ އެވެ.

އަންގާރަ ދުވަހު "ދަ ވޯލް ސްޓްރީޓް ޖާނަލް" ނޫހުގައި ޝާއިޢުކުރި ލިޔުމެއްގައި، އީރާނުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު އައްބާސް އަރާގްޗީ ވެސް ވަނީ އީރާނަށް ހަމަލާ އެއް އަތުވެއްޖެ ނަމަ "އަތުގައި ހުރި ހުރިހާ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން ރައްދު ހަމަލާދޭނެ" ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ.

"ކުރިމަތިލުމަކަށް ގޮސްފިނަމަ އެކަން ވެގެންދާނީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި، އަދި އިޒްރޭލާއި އެގައުމުގެ ބައިވެރިން ވައިޓް ހައުސް އަށް ވިއްކަން އުޅޭ ހިޔާލީ ތާވަލުތަކަށްވުރެ މާ ދިގުދެމިގެންދާނެ ކަމެއް،" ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުތައް މުޅިން ހުއްޓުމަކަށް އައީތޯ؟

ވައިގެ ދަތުރުތައް މުޅިން ހުއްޓުމަކަށް ނާދެއެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާ އާއި އީރާނާ ދެމެދު އުފެދިފައިވާ ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމާ ގުޅިގެން ބައެއް ފްލައިޓުތަކުގެ ދަތުރުތައް ވަނީ މެދުކެނޑިފަ އެވެ.

މިދިޔަ ހަފުތާ ބަންދުގައި އެއާ ފްރާންސުން ޕެރިހުން ދުބާއީ އަށް ކުރަން އޮތް ދެ ދަތުރެއް ވަނީ ކެންސަލްކޮށްފަ އެވެ. އެ އެއާލައިނުން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، ދަތުރުތަކުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ސަލާމަތްތެރިކަން އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، ފްލައިޓުތައް ދަތުރުކުރާ ސަރަޙައްދުތަކުގެ މަސްރަޙު އެ ކުންފުނިން އަންނަނީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބަލަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު އެ ކުންފުނިން ވަނީ އަލުން ދަތުރުތައް ފަށާފަ އެވެ.

ލަކްސް އެއާ އިން ހޮނިހިރު ދުވަހު ލަކްޒަމްބާގުން ދުބާއީ އަށް ކުރަން އޮތް ދަތުރު ވަނީ 24 ގަޑިއިރަށް ފަސްކޮށްފަ އެވެ. އެ ކުންފުނިން އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް (އޭޕީ) އަށް މަޢުލޫމާތު ދިން ގޮތުގައި، މި ނިންމުން ނިންމީ އެ ސަރަޙައްދުގެ ވައިގެ ސަރަޙައްދުގައި އޮތް ނުތަނަވަސްކަމާއި ނުރައްކަލަށް ބަލައި، އެހެން އެއާލައިންތަކުން ވެސް އަޅަމުންދާ ފިޔަވަޅުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.

ދުބާއީ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުގެ ދަތުރުތަކުގެ ތާވަލުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ނެދަލޭންޑްސްގެ ކޭ.އެލް.އެމް އަދި ޓްރާންސޭވިއާ އެއާލައިނުން ހޮނިހިރު ދުވަހު އަމްސްޓެރެޑަމުން ދުބާއީ އަށް އަންނަން އޮތް ދަތުރުތައް ވަނީ ކެންސަލްކޮށްފަ އެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހުކުރު އަދި ހޮނިހިރު ދުވަހު އިޒްރޭލުގެ ތެލް އަވީވަށް ކުރަން އޮތް ކޭ.އެލް.އެމްގެ ބައެއް ދަތުރުތައް ވެސް ވަނީ ކެންސަލްކޮށްފަ އެވެ.

އެމެރިކާ އިން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ދަތިކުރުމުގެ އައު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅީތަ؟

އީރާނަށް ކުރިމަތިކުރަމުން ގެންދާ ފިއްތުންތައް އިތުރުކުރުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުގެ ދަށުން، އެމެރިކާ އިން މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހު ވަނީ އީރާނާ ގުޅުން ހުރި ނުވަ އުޅަނދަކާއި އެ އުޅަނދުތަކުގެ ވެރިފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅު އަޅާފަ އެވެ. މި އުޅަނދުތަކަކީ، ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާ ޚިލާފަށް، އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ އަގުހުރި އީރާނުގެ ތެޔޮ ބޭރުގެ ބާޒާރުތަކަށް އުފުލާފައިވާ އުޅަނދުތަކެއް ކަމަށް ވޮޝިންޓަނުން ތުހުމަތުކުރެ އެވެ.

އެމެރިކާގެ ޓްރެޜަރީ ސެކްރެޓަރީ ސްކޮޓް ބެސެންޓް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ނިންމީ އީރާނުގައި ކުރިއަށްދާ މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވުމަށް ހިންގާ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން، ރައްޔިތުންނަށް ކުރާ އަނިޔާތައް ފޮރުވުމަށްޓަކައި އީރާނު ސަރުކާރުން އިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތް މެދުކަނޑާލުމާ ގުޅިގެންނެވެ. ބެސެންޓް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ އަމާޒަކީ އީރާނުގެ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ މުހިންމު ވަސީލަތްތަކަށް ހުރަސްއެޅުން ކަމަށެވެ.

އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލުން ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ފިޔަވަޅު އެޅި ނުވަ އުޅަނދަކީ ޕަލާއޫ އާއި ޕެނަމާ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ދިދަ ޖަހައިގެން ދަތުރުކުރާ، އަދި ރަޝިޔާ އާއި އީރާނުގެ މުދާ ނުގަވާއިދުން އުފުލާ "ޝެޑޯ ފްލީޓް" ނުވަތަ ސިއްރު ފައުޖެއްގެ ބައެކެވެ.

އީރާނުގެ ފައިސާ، ރިއާލްގެ އަގު ވަރަށް ބޮޑަށް ވެއްޓުމާ ގުޅިގެން ޑިސެމްބަރު 28 ގައި ފެށުނު މި މުޒާހަރާތައް، އޭގެ ފަހުން އައި ދެ ހަފުތާގެ ތެރޭގައި ވަނީ މުޅި ގައުމަށް ފެތުރި، ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުގަދަވެފަ އެވެ.

މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހު އދ. ގެ ހިއުމަން ރައިޓްސް ކައުންސިލުން ވަނީ، އީރާނުން މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގި ލޭއޮހޮރުވުންތައް ކުށްވެރިކޮށް ގަރާރެއް ފާސްކޮށްފަ އެވެ.

ޖެނީވާގައި ބޭއްވި މި ބައްދަލުވުމުގައި އީރާނުން ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަވާ މަންދޫބު އަލީ ބަހްރައިނީ، އޭނާގެ ސަރުކާރުގެ ދިފާއުގައި ވިދާޅުވީ، މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި 3,117 މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން 2,427 މީހުންނަކީ އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލާއި އެ ގައުމުތަކާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތްތަކުން ހަތިޔާރާއި ފައިސާ ފޯރުކޮށްދޭ "ޓެރަރިސްޓުން" މަރާލާފައިވާ މީހުން ކަމަށް އޭނާ ތުހުމަތުކުރެއްވި އެވެ. އަދި ނަސްލު ނައްތާލުމާއި ހަނގުރާމައިގެ ކުށްތަކުގެ ތާރީޚެއް އޮތް ގައުމުތަކަކުން، އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ދައުލަތް ހިންގުމާ ބެހޭގޮތުން އީރާނަށް ނަސޭހަތް ދިނުމަކީ މަލާމާތެއް ފަދަ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

އެމެރިކާ ގައި ހުންނަ "ހިއުމަން ރައިޓްސް އެކްޓިވިސްޓްސް ނިއުސް އެޖެންސީ" އިން ބުނާ ގޮތުގައި، މި މުޒާހަރާތަކުގައި މަދުވެގެން 5,137 މީހުން މަރުވިކަން މިހާތަނަށް ކަށަވަރު ކުރެވިފައިވާއިރު، އިތުރު 12,904 މީހުން މަރުވި މައްސަލަ ދަނީ ތަހުގީގު ކުރަމުންނެވެ.