ހަމައެކަނި އަދަދުތަކަކުން ރައްކާތެރިކަން ޔަޤީނެއް ނުކުރެވޭ، ދިވެހިންނަށް ބޭނުންވަނީ ފެންނަ، އިހުސާސްވާ ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ ނިޒާމެއް!

ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ، ލޭބަރ އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ މިނިސްޓަރު އަލީ އިހުސާން އަހާ ފޯރަމުގައި އެކަށީގެންވާ ބޮޑެތި އަދަދުތަކެއް ހުށަހެޅުއްވި އެވެ. ބަލައިފާސްކޮށް ހޯދުނު ޑްރަގްސް، ތަހުގީގުގައި ހުރި ޑްރަގް ނެޓްވޯކްތައް، ގޭންގް ކޭސްތަކާ ގުޅޭ ހައްޔަރުކުރުންތައް، ގޭންގްތައް ނިސްބަތްވާ ސަރަހައްދުތަކުން މީހުން ޗެކް ކުރެވުނު އަދަދު، ދުއްވާ އުޅަނދުތައް ބަލައި ފާސްކުރެވުނު އަދަދު، ޑްރަގް ކެޕ6ފޭތައް ބަންދު ކުރެވުނު އަދަދު އަދި ލައްކައަކަށްވުރެ ގިނަ ބިދޭސީންގެ ބައޮމެޓްރިކް މައުލޫމާތު ރެޖިސްޓަރ ކުރެވުނު އަދަދެވެ. މިއީ ހިއްސާކުރެވުނު އަދަދުތަކެވެ.

އެހެނަސް މި ހުރިހާ އަދަދަކުން ހާމަކޮށްދޭ މުހިއްމު ސުވާލެއް އެބައޮތެވެ. ދިވެހިންނަށް ސަލާމަތްތެރިކަން އިހުސާސްކުރެވެނީ ކިހާ މިންވަރަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ސަލާމަތްކަން މިނަންވީ އޮޕެރޭޝަން ހިންގުނު އަދަދަކުން ނޫނެވެ. އެއީ އާއްމު މީހާ ގެއިން ނުކުމެ މަގުމަތީ ހިނގާއިރު އިހުސާސްވާ ކަމެކެވެ. ނުރައްކާތެރިކޮށް ބާރު ސްޕީޑުގައި ދުއްވުމާއި، ލައިސަންސް ނެތި ދުއްވުމާއި، ޑްރަގް އަދި ރަލުގެ މަސްތުގައި ދުއްވާ މީހުންނާއި، ޑްރަގް ވިޔަފާރި، ގޭންގް އެކްޓިވިޓީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ވަޒީފާއަދާ ކުރާ ބިދޭސީން އަދި ހުއްދަ ނެތް ވިޔަފާރިތައް ލޯމައްޗަށް ފެންނަން ހުރިއްޔާ، މަތިން އަންގައިގެން ތިޔަ ވިދާޅުވާ ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން މީހުންގެ ހިތުގައި ސަލާމަތްތެރިކަމެއް އިހުސާސެއް ނުވެ އެވެ.

2,000 އަށް ވުރެ ގިނަ ޓްރެފިކް ހާދިސާ - ޕްރިވެންޝަން ކޮބައިތޯ؟

މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ 2026 ކްރައިމް ޑޭޝްބޯޑުގައި 2,137 ޓްރެފިކް ހާދިސާ ކޭސް ރެކޯޑް ކުރެވިފައިވެ އެވެ. މިއީ އަހަރު ދުވަހަށް ބަލާއިރު ދުވާލަކު އެވްރެޖުކޮށް 8 އެކްސިޑެންޓްގެ އަދަދަށް ރިޕޯޓްކުރެވޭ މަގުމަތީގެ ހާދިސާ އެވެ. 2026 ގައި ފުލުހުންގެ އިދާރާގައި ރެކޯޑްކުރެވުނު ހުރިހާ ކޭސްތަކުގެ 23.9 އިންސައްތައަކީ ޓްރެފިކް ހާދިސާ އެވެ. އެއާ އެކު 2,468 ވައްކަމުގެ މައްސަލަ، 1,909 ޑްރަގް މައްސަލަ އަދި 461 މާރާމާރީ ރެކޯޑް ކުރެވިފައިވެ އެވެ. ޕޮލިހުގެ ތަފާސްހިސާބު ޑޭޝްބޯޑުގައި ދައްކާ ކެޓަގަރީތަކުން ޖުމްލަކޮށް މިހާތަނަށް އެވްރެޖުކޮށް 8,950 މައްސަލަ ރެކޯޑްވެފައިވެ އެވެ.

25 ސެޕްޓެމްބަރުގައި މާލޭ ސޯސަންމަގުގައި ހިނގި އެކްސިޑެންޓްގައި ބޮޑެތި ޒަހަމްތަކެއް ލިބި 26 އަހަރުގެ އާއިޝަތު މާހިދާ ނިޔާވި އެވެ. ޕޮލިހުން ކަށަވަރުކޮށް ބުނީ ސައިކަލުދުއްވި ފަރާތް، 21 އަހަރުގެ ޒުވާނަކީ ޑްރައިވިންގ ލައިސަންސެއް ނެތް މީހެއް ކަމަށެވެ. ފަހުން އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް 15 ދުވަހަށް ބަންދު ކުރެވުނެވެ. މި ވާހަކައިން ޖަވާބު ބޭނުންވާ މުހިންމު ސުވާލެއް އުފެދެ އެވެ. އެތައްފަހަރަކު ފިޔަވަޅު އެޅިފައިވާ، ލައިސަންސް ނެތް ފަރާތެއް، ނުރައްކާތެރިކޮށް ސައިކަލު ދުއްވުމުގައި، މީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ނިމޭ ހާދިސާއަކާއި އަރާ ހަމަވަންދެން މަގުމަތީ ވެހިކަލް ދުއްވަން ހުރީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ދިވެހީން ބޭނުންވަނީ ހާދިސާއެއް ހިނގާ ފަހުން އަދަބު ދިނުމެއް ނޫނެވެ. ބޭނުންވަނީ ހާދިސާ ހިނގުމުގެ ކުރިން ޤާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރެވި، ކުށް މަދުވެ އަމާންކަން ގާއިމުވުމެވެ.

24 ޑްރަގް ނެޓްވޯކް ތަހުގީގު މަރުހަލާގައި - މަގުމަތިން ބަދަލެއް ފެނޭބާ؟

މިނިސްޓަރު އިހުސާން ޑްރަގްސްއާ ގުޅޭ ބޮޑެތި އަދަދުތަކެއް ވެސް އާންމު ކުރެއްވި އެވެ.

އޭނާގެ ދެއްކެވި ވާހަކައިގައި، ފާއިތުވި ދެއަހަރާއި ބައިގައި 1.3 ޓަނުގެ ޑްރަގްސް އަތުލައިގަނެވުނު ކަމާއި އެއީ މަގުމަތީގެ އަދަދުން ބަލާއިރު 1.5 ބިލިއަން ރުފިޔާކަމަށް އިއުލާނުކުރެއްވި އެވެ. އަދި 24 ޑްރަގް ޓްރެފިކިންގ ނެޓްވޯކް ތަހުގީގު މަރުހަލާގައިވާ ކަމަށާއި، 3 ނެޓްވޯކަކާ ގުޅޭ ކޭސްތައް ކޯޓަށް ފޮނުވިފައިވާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި ޑްރަގް ޓްރެފިކިންގއާ ގުޅޭ ފައިސާ ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 3.6 މިލިއަން ރުފިޔާގެ މުދަލާއި އަދި 148,000 ޑޮލަރު އާއި އެހެނިހެން އެސެޓްތައް ވެސް ރިކަވަރ ކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ކޯޓު އަމުރުގެ ދަށުން 17 ޑްރަގް ކެފޭ، 12 ތަނެއް މާލޭގައި، 4 ތަނެއް އައްޑޫގައި އަދި 1 ތަނެއް ފުވައްމުލަކުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ ކަމަށެވެ. ސަރުކާރުން ބުނީ މާލޭގައި ބާކީ ހުރި ޑްރަގް ކެފޭތައް ނޮވެމްބަރުގެ ނިޔަލަށް ބަންދު ކުރާނެ ކަމަށެވެ.

މި އަދަދުތަކުގެ އަސްލު ނަތީޖާ ކޮބައިތޯ އެވެ؟

24 ނެޓްވޯކެއް ދެނެގަނެފައި ވާނަމަ އެއިން ކިތައް ނެޓްވޯކް ނައްތާލެވިއްޖެތޯ އެވެ؟ ކިތައް ނެޓްވޯކް ލީޑަރުންނަށް ދައުވާ ކުރެވުނުތޯ އެވެ؟ ކިހާ މުދަލެއް ދާއިމީކޮށް ނައްތާލެވިއްޖެތޯ އެވެ؟ މަގުމަތިން، މީހުން ލޯކުރިމަތިން ޑްރަގްސް ލިބޭ މިންވަރު މަދުވެއްޖެތޯ އެވެ؟ އޯވަރޑޯޒްތަކާއި ޑްރަގް ފައިސާއާއިގުޅޭ މާރާމާރީއާއި ހަމަލާތައް އަދި މައްސަލަތައް ދަށްވެއްޖެތޯ އެވެ؟ ޒުވާނުންނަށް ޑްރަގްސް ހޯދުން ދަތިވެއްޖެތޯ އެވެ؟

މިއީ ނަތީޖާ މިނަން ބޭނުންވާ އިންޑިކޭޓަރުތަކެވެ.

ޑްރަގްސް އަތުލައިގަތުން މާނަކުރާނީ ސަޕްލައި ޗެއިނަށް އަސަރުކޮށް ޑްރަގްސް ލިބޭ މިންވަރު ދަށްވުމެވެ. ތަހުގީގެއް މާނަކުރާނީ ހެކި ކަށަވަރުކޮށް ޤާނޫނީ ޕްރޮސެކިއުޝަންއަކަށް ދިއުމުންނެވެ. ޑްރަގް ކެފޭ ބަންދު ކުރުމެއް މާނަކުރާނީ އެ އޮޕެރޭޝަން އެހެން ތަނަކުން އަލުން ފަށައި ނުގަނެ ނިމިދިއުމެވެ.

މި ދައުރު ތެރޭގައި ނުރައްކާތެރި، ޑްރަގް ވިޔަފާރި އާއި ގުޅޭ ހަމަލާތައް ވެސް ރާއްޖޭގައި ހިނގާފައިވެ އެވެ.

ޖުލައި 2025 ގައި ލ. މާވަށުގެ 29 އަހަރުގެ މޫސާ އިބްރާހީމް ވަޅީގެ ހަމަލައަކުން މަރުވި އެވެ. ޕޮލިހުން ކަށަވަރު ކުރީ އޭނާގެ މަރަކީ މާރާމާރިއެއްގެ ނަތީޖާ ކަމަށެވެ. މުހައްމަދު އިބްރާހީމް ހައްޔަރުކޮށް ފަހުން މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގައި ބަންދު ކުރެވުނެވެ. މާވަށުގެ މީހުން އަދި އިތުރު މަސްދަރުތަކަށް ހަވާލާދީ އެ ދުވަސްވަރު ޚަބަރުތަކުގައި ލިޔެފައި ވަނީ އެ މައްސަލައަކީ ޑްރަގްސް ގަނެފައި ދައްކަންޖެހޭ 500 ރުފިޔާއެއްގެ ދަރަންޏެއްގެ މައްޗަށް ފެށުނު މައްސަލައެއް ކަމަށެވެ. ޕޮލިހުން ވެސް ކަށަވަރު ކޮށްދިނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މަސްތުވާތަކެތީގެ ކުށްތަކާ ގުޅޭ ރެކޯޑް ހުރި ކަމަށެވެ. މި ކޭސް ދައްކައިދެނީ އަދަދުތައް ކިޔުމުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަމެވެ.

'ގޭންގް މަރެއް ނެތް' ކަމަކީ ސަލާމަތްތެރިކަން މިނެކިރާ ހަމައެކަނި މިންގަނޑެއް ނޫން

މިނިސްޓަރު އިހުސާން ވިދާޅުވަނީ ގޭންގްއާ ގުޅޭ ކުށްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭނާ ހުށަހެޅުއްވި އަދަދުތަކުގެ ގޮތުގައި، ޕޮލިހުން 50 އަށް ވުރެ ގިނަ ޓާގެޓެޑް ގޭންގް އޮޕެރޭޝަން ކުރިއަށްގެންދިޔަ އެވެ.  10,000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ޗެކްކޮށް، 517 މީހުން ހައްޔަރުކޮށް، 670 ވެހިކަލް ޓޯކޮށް، ގޭންގް އެކްޓިވިޓީއާ ގުޅޭ ކަމަށް ބަލާ 26 ތަނެއް ބަންދުކުރުމާއި އަދި 212 ކުދިން އެފަދަ މާހައުލުތަކުން ނަގައި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވުނުކަމަށް އިއުލާނުކުރެއްވި އެވެ. އަދި ގޭންގް ލީޑަރުން ކަމަށް ދެނެގަނެފައިވާ 10 މީހެއްގެ މައްސަލަ ތަހުގީގު ކުރިއަށްދާކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. 

މިއީ ބޮޑެތި އަދަދުތަކެކެވެ.

މިނިސްޓަރު އިހުސާން އެންމެ މުހިއްމުކަމާއެކު ފާހަގަކުރައްވަނީ ފާއިތުވި 3 އަހަރު ތެރޭގައި ރަސްމީ އަދަދުތަކުން ގޭންގު ހަމަލާއަކުން އެއްވެސް ދިވެއްސެއް ނިޔާނުވި ކަމެވެ. އެ އަދަދުތައް ކޮންސިސްޓެންޓްކޮށް ބޭނުންކުރެވޭނަމަ، މިއީ ޕޮޒިޓިވް އިންޑިކޭޓަރެކެވެ. އެހެނަސް އެއީ މުޖުތަމައުގެ ރައްކާތެރިކަން މިނެކިރާ މިންގަޑަކަށް ވެގެން ނުވާނެ އެވެ. ޑްރަގް މައްސަލައަކުން ނިޔާވާ މީހެއް ރަސްމީކޮށް 'ގޭންގް ކިލިންގ' ކަމަށް ނުލެބިދާނެ އެވެ. ޑްރަގް އޯވަރޑޯޒަކީ ގޭންގް މަރެއް ނޫނެވެ. ޑްރަގް މާކެޓުގައި ހުންނަ މީހުންގެ ދެމެދު ހިނގާ ހަމަލާއެއް ވެސް ގޭންގް ހަމަލާ ކެޓަގަރީއަށް ނުވަދެދާނެ އެވެ.

ނަމަވެސް މަސްތުވާތަކެތީގެ އަސަރުގައި އަދި އަސްލުގައި ނުވަތަ އަސާސްގައި މަރުވާ ނުވަތަ މަރާލާ މީހާގެ ވާހަކައާއި ނުރައްކާތެރިކަން ގޭންގް މަރަކަށް ކުޑަތަންފުކެއް ވެސް ކުޑައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ވަޒީރު ދަސްކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާ ފިލާވަޅެކެވެ. ޕެޑްލަރުންގެ ވާހަކަ ހުއްޓާލާ ރާއްޖެއަށް ބޮޑެތި ޝިޕްމެންޓްތަކުން ޑްރަގް އެތެރެކުރާ މީހުން ނުވަތަ މަގުތައް ބަންދުކޮށް އެ މައްސަލަތައް ބަލަން ފެށުމުން މިކަން ހައްލުވާނެ އެވެ. އެއީ ކޮންބައެއްކަން ވަޒީރަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ އެވެ.

އޯގަނައިޒްޑް ކްރައިމް ތަހުގީގުތަކުން ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ސާފު ނަތީޖާތަކެއް ލިބެން ބޭނުންވެ އެވެ. އިމިގްރޭޝަން އެންފޯސްމަންޓް މާލޭގެ މަގުތަކުގައި އެކަނި ތަންފީޒުނުކޮށް، ރަށްރަށުގެ ވަޒީފާތަކުގައި، ވިޔަފާރިތަކުގައި، މަސްދޯނިތަކުގައި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ރަށްތަކުގައި އަދި މުޖުތަމައުތަކުގައި ވެސް ފެންނަން ބޭނުންވެ އެވެ. އެ މާހައުލުތަކުގައި ތިބި ނުގަވާއިދުން އުޅޭ މީހުން ލުހެލަ ދޭށެވެ. އެކަމެއް ހައްލެއް ނުވެ އެވެ.

އަދަދުތަކުން ދައްކަނީ އެފަރޓެވެ. އަދަދުތަކުން ދައްކަނީ ވޯކް ލޯޑެވެ. އަދަދުތަކުން ދައްކަނީ އެންފޯސްމަންޓް އެކްޓިވިޓީ އެވެ. އެހެނަސް އަދަދުތަކަށް އާއްމުމީހާގެ ހިތުގައި ސަލާމަތްތެރިކަން އުފައްދައެއް ނުދެ އެވެ. ޕަބްލިކް ސޭފްޓީ ޔަގީންވެ ހާސިލުވަނީ ސަރުކާރަކުން ބޮޑެތި އަދަދުތަކެއް ކިޔައިދީގެނެއް ނޫނެވެ. ޕަބްލިކް ސެފްޓީ ހާސިލުވަނީ ލޯމައްޗަށް ފެންނަ އަދި އިހުސާސްވާ މިންވަރަށް ޤާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރެވި، އެންމެ އާދައިގެ ރައްޔިތުމީހާއަށް އެކަން އިހުސާސްވުމުންނެވެ.