ބައެއް ގައުމުތައް ތަރައްގީވެ، އަނެއްބައި ގައުމުތައް ފަގީރުކަމުގައި އޮންނަނީ ކީއްވެ؟

މެދުއިރުމައްޗާއި އެފްރިކާގެ ބައެއް ގައުމުތައް ނާކާމިޔާބުވެ، އަނެއްބައި ގައުމުތައް ކުރިއަރައިދަނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟

ސިޔާސީ އިގްތިސާދުގެ އެންމެ އަސާސީ ސުވާލަކީ، ބައެއް ގައުމުތަކުން ދެމެހެއްޓެނިވި ތަނަވަސްކަމެއް ހޯދަމުންދާއިރު، އަނެއްބައި ގައުމުތައް ފަގީރުކަމާއި ބަނގުރޫޓުވުމުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައިވަނީ ކީއްވެގެންތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ. މީގެ ޖަވާބު ގުޅިފައިވަނީ އެ ގައުމެއްގެ ޖިއޮގްރަފީއަކަށް ނުވަތަ ސަގާފަތަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިކަމުގެ އަސްލަކީ އެ މުޖުތަމައުތައް ހިންގުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ނިޒާމުތަކާއި ގަވާއިދުތަކެވެ.

ގައުމެއްގެ އިގްތިސާދީ ކާމިޔާބީ ނުވަތަ ނާކާމިޔާބީއާ މެދު ގޮތް ނިންމާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ވަޒަންކުރެވެނީ އެ ގައުމެއްގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ފެންވަރެވެ. އިގްތިސާދީ ނަތީޖާތައް ސީދާ ގޮތުން ގުޅިފައިވަނީ، ފުރުސަތުތަކާއި ހިތްވަރު ދިނުމަށްޓަކައި މުޖުތަމައުތަކުން އެކުލަވާލާފައިވާ އޮނިގަނޑުތަކާ އެވެ. ގައުމުތައް ނާކާމިޔާބުވަނީ "އެކްސްޓްރެކްޓިވް އިންސްޓިޓިއުޝަންސް" ނުވަތަ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގާ މުއައްސަސާތަކުގެ ވަކިތަކުގެ ދަށުވުމުންނެވެ. މިއީ މަދު ބައެއްގެ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި، އާންމު ރައްޔިތުންގެ މުއްސަނދިކަމާއި ބާރުތައް ފޭރިގަތުމަށް ގަސްތުގައި ފަރުމާކޮށްފައިވާ އޮނިގަނޑުތަކެކެވެ.

އެފްރިކާގެ ތަރައްގީގެ ދަތިތައް

މި ދެންނެވި މުއައްސަސާގެ ނިޒާމަކީ އެފްރިކާއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ތަރައްގީގެ ދިގުލީ ހުރަސްތައް ދެނެގަތުމަށް އޮތް ސާފު ލޯގަނޑެކެވެ. އެ ބައްރުގެ އިގްތިސާދު ކުރިއަށް ނުގޮސް ހުއްޓިފައި އޮތުމުގެ އަސްލަކީ، އިސްތިއުމާރީ ތާރީޚާއި ޑިމޮކްރަސީއަށް ބަދަލުވުމުގެ މަރުހަލާގެ ވާހަކަތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގާ މުއައްސަސާތަކުގެ ބިރުވެރި ތާރީޚެވެ. އަޅުންގެ ވިޔަފާރީގެ ހިތްދަތި ދުވަސްތަކުން ފެށިގެން، އިސްތިއުމާރީ ދުވަސްވަރާއި، ޒިންމާދާރު ސަރުކާރެއް ގާއިމުކުރުމަށް މިއަދު ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކާ ހަމައަށްވެސް މި ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ދެމިގެން ގޮސްފައިވެ އެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު އެފްރިކާއަކީ އަބަދުވެސް މިފަދަ އަނިޔާވެރި ވެރިކަމެއްގެ ދަށުގައި އޮތް ތަނެއް ނޫން ނަމަވެސް، އިސްތިއުމާރުގެ ކުރިން އޮތް ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުތަކުގެ ސަބަބުން، ވިލާތުގެ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް އެ ބައްރު ފަސޭހައިން ވެގެންދިޔަ އެވެ.

މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެފްރިކާގެ ގައުމުތައް ވަނީ މުއައްސަސާތަކުގެ ވަރުގަދަ މަޅިއެއްގައި ތާށިވެފަ އެވެ. މިއަދު އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ، ވަކި ބައެއްގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތުމުގެ ބަދަލުގައި، ރައްޔިތުންނަށް ޖަވާބުދާރީވާ، ޑިމޮކްރެޓިކް އަދި އާންމު މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދޭ ގައުމީ މުއައްސަސާތަކެއް ބިނާކުރުމެވެ. މި ދަނޑިވަޅުގައި، ވޯލްޑް ބޭންކް ފަދަ ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކަށް ގިނަ ފަހަރަށް މައްސަލަ ދެނެގަނެވެނީ ނުބައިކޮށެވެ. އެ އިދާރާތަކުން އިގްތިސާދީ އާންމު މޮޑެލްތަކަށް ބަރޯސާވާއިރު، އެފްރިކާގެ މައްސަލައަކީ މުއައްސަސާތަކުގެ ނިޒާމާ ގުޅިފައިވާ ފުން މައްސަލައެއްކަން ދެނެގަނެވޭ ގޮތެއް ނުވެ އެވެ. އެ އިދާރާތަކުގައި ހެޔޮނިޔަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަންނީ މާހިރުން ތިބި ނަމަވެސް، އޮނިގަނޑަށް ހަގީގީ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް ބޭނުންވާ ސިޔާސީ-އިގްތިސާދީ ވިސްނުން އެ ފަރާތްތަކުގެ ކިބަޔަކު ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، އެއީ މައްސަލައިގެ އަސްލެއްވެސް ނޫނެވެ، އަދި އޭގެ ހައްލެއްވެސް ނޫނެވެ.

ދައުލަތެއް ބިނާކުރުމުގެ ވިސްނުން ނެތުން

ގުދުރަތީ މުއްސަނދިކަން އިންތިހާއަށް އޮވެމެ، ތަރައްގީ ނުވެ އޮތުމުގެ ހިތްދަތި މިސާލެއްގެ ގޮތުގައި ނައިޖީރިއާ ފާހަގަކުރެވެ އެވެ. މިއީ ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު އޮންނަންޖެހޭ އިޖުތިމާއީ އެއްބަސްވުން ނެތްކަމުގެ ސާފު މިސާލެކެވެ. އެފްރިކާގެ އިގްތިސާދީ ކާރިސާއަކީ ހަމައެކަނި ހިސާބުކިތާބުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ކުރިމަތިވެފައިވާ ފުން ކާރިސާއެއްގެ ސީދާ ނަތީޖާ އެވެ. އެއީ ވަރުގަދަ ދައުލަތެއް ބިނާކުރުމުގެ މަޝްރޫއެއް ނެތުމެވެ. އިންސާނީ ވަސީލަތްތަކުން މުއްސަނދި، 200 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތް ނަމަވެސް، އާންމު ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ފަދަ އިތުބާރު ހުރި، އެއްބައިވަންތަ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމެއް ނައިޖީރިއާގައި ނެތެވެ.

މިނިވަންކަން ލިބުނު ފަހުން މިއަދާ ހަމައަށްވެސް މުއައްސަސާތަކުގެ މި ހުސްކަމަށް ހައްލެއް ލިބިފައެއް ނުވެ އެވެ. ރަށްފުށުގެ ފެންވަރުގައި، ރައްޔިތުން ގަބޫލުކުރާ އަދި އިތުބާރުކުރާ ފަދަ ހަރުދަނާ ނިޒާމުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، އޮތް ގޮންޖެހުމަކީ އެ އިތުބާރު މުޅި ގައުމީ ފެންވަރުގެ އޮނިގަނޑަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް އެ މަސައްކަތް ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފަ އެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ގައުމީ ސިޔާސީ މަސްރަހު އޮތީ "މިއީ އަހަރެމެން ކާންވީ ވަގުތު" ކަމަށް ދެކޭ ވިސްނުމެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކޮރަޕްޝަނާއި ނާޖާއިޒު ނުފޫޒުގެ ތެރެއިން ދައުލަތުގެ މުއްސަނދިކަން ދަނީ ފޭރެމުންނެވެ.

މިހާރުގެ ސަރުކާރުގައި ބޯލާ ޓިނޫބޫ ފަދަ ގާބިލު ބޭފުޅުން އެބަތިއްބެވި އެވެ. އޭނާއަކީ 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ލާގޯސްގެ ގަވަރުނަރުގެ މަގާމުގައި ހުންނަވައި، އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި ސަލާމަތީ ކަންކަން ރަނގަޅުކޮށް، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ގާބިލުކަން ދެއްކެވި ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް، މުޅި ނައިޖީރިއާގެ އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ސިޔާސީ މަސްރަހު ހިންގުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ. މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މުޅި ގައުމުގައި އޮތް މި ނާޖާއިޒު ނިޒާމު ފުނޑުފުނޑުކޮށްލެވޭނެ ފަދަ ސިޔާސީ ނުވަތަ އިގްތިސާދީ އުސޫލެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

މި ޒަމާނުގައި ފެންނަ އެންމެ ބޮޑު ހިތާމައަކީ، މިނިވަންކަން ލިބުނު ކުރީކޮޅުގެ ދުވަސްވަރާ އަޅާބަލާއިރު، ސިޔާސީ ތަސައްވަރު ނެތްކަމެވެ. 1950 އާއި 1960 ގެ އަހަރުތަކުގައި، ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކުގެ ލީޑަރުން ވަނީ ގައުމު ބިނާކުރުމަށް ވަރުގަދަ ފިކުރީ އޮނިގަނޑުތަކެއް ގެންގުޅުއްވާފަ އެވެ. ޖޫލިއަސް ނިއެރޭރޭ، ކްވާމޭ އެންކްރޫމާ، އަދި ލިއޮޕޯލްޑް ސެންގޯ ފަދަ ބޭފުޅުން ވަނީ ގައުމީ ވަންތަކަން އުފެއްދުމަށްޓަކައި "އެފްރިކަން ސޯޝަލިޒަމް" ފަދަ ސާފު ތަސައްވަރުތައް ހުށަހަޅުއްވާފަ އެވެ.

އިންޑޮނޭޝިއާގައި ސުކާނޯ ވަނީ "ޕަންޗަސީލާ" ފަލްސަފާ ބޭނުންކުރައްވައިގެން ތަފާތު އެކި ނަސްލުތައް އެއްބައިވަންތަ ކުރައްވާފަ އެވެ. އިންޑިއާގައި ޖަވާހަރްލާލް ނެހުރޫވެސް ކުރެއްވީ އެފަދަ މަސައްކަތެކެވެ. މިއަދު އެފްރިކާއަށް ނުހަނު ބޭނުންވެފައިވަނީ މިފަދަ ބޮޑެތި ޚިޔާލުތަކެވެ. އެއީ ގައުމީ ތަސައްވަރެއް ބަޔާންކޮށްދޭ، މުވާސަލާތީ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅާ، އަދި ކަންކަން ތަންފީޒުކުރާނެ ނިޒާމުތައް އެކުލެވޭ ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މަޝްރޫއުތަކެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިއަދު ސިޔާސީ ވާހަކަތައް ބަދަލުވެފައިވަނީ "މީގެން އަހަންނަށް ލިބޭނީ ކޮން އެއްޗެއް؟" ކަމަށް ބަލާ، އަމިއްލަ އެދުމުގެ މައްޗަށެވެ. ވަރުގަދަ ދައުލަތެއް ބިނާކުރެވޭނީ ވަކި ބަޔަކަށް މަންފާ ހޯދައިދޭ އުސޫލުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ.

މެދުއިރުމައްޗާއި އުތުރު އެފްރިކާގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ތަފާތު

މި ދެންނެވި މުއައްސަސާތަކުގެ އޮނިގަނޑު މެދުއިރުމައްޗާއި އުތުރު އެފްރިކާއަށް ބަލާއިރު، ފެންނަނީ ވަރަށް ބޮޑު ތަފާތެކެވެ. މި ސަރަހައްދު ބެހިފައިވަނީ، ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގާ އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު ވެރިކަންތަކުގެ ސަބަބުން ހުއްޓިފައިވާ ގައުމުތަކާއި، ސަގާފީ އޮނިގަނޑުތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ވަރުގަދަ މުއައްސަސާތަކެއް ބިނާކޮށްފައިވާ ގައުމުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

އެއްކޮޅުން، ސީރިއާ އަދި އިރާގު ފަދަ ގައުމުތަކުން ފެންނަނީ އިސްތިއުމާރަށްފަހު އެފްރިކާއަށް ކުރިމަތިވި ފަދަ ހާލަތެކެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން، އަސަދު އާއިލާގެ ދަށުންނާއި ސައްދާމް ހުސައިންގެ ދަށުން ހިންގި ހުދުމުޚުތާރު ވެރިކަންތަކުން ވަނީ، މަދު ބައެއްގެ މަސްލަހަތަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ނިޒާމު ހިސާރުކޮށްފަ އެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ އިގްތިސާދު އިނދަޖެހުމާއި، ސިޔާސީ ނިޒާމު ފުނޑުފުނޑުވުމާއި، އަދި އަނިޔާވެރިކަން އިތުރުވުމެވެ. "އަރަބި ބަހާރު" ގެ ނަމުގައި ފެށުނު އުތުރިއެރުންތަކަކީ، އަސްލު މިފަދަ ނާޖާއިޒު ނިޒާމުތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރި އިހުތިޖާޖެކެވެ.

އަނެއްކޮޅުން، ޚަލީޖުގެ ގައުމުތަކުން ފެންނަނީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. އެކުވެރި އަރަބި އިމާރާތާއި ގަތަރު ފަދަ ގައުމުތަކުން ފެންނަ ތަރައްގީއަކީ ހައިރާންކުރުވަނިވި މިސާލެކެވެ. މި ގައުމުތަކުގައި، އިސްތިއުމާރަށްފަހު އުފެދުނު ވެރިން ވަނީ ސަގާފީ ބާރުތަކާއި ގަބޫލުކުރުންތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން، ވަރަށް ގާބިލު އަދި ހަރުދަނާ މުއައްސަސާތަކެއް ބިނާކޮށްފަ އެވެ. ސަގާފީ އުސޫލުތަކުގެ އެހީގައި ދައުލަތުން އިސްނަގައިގެން ގެނައި މި ތަރައްގީގެ މޮޑެލްއަކީ އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކުން ފެންނަން ނެތް، މުޅިން ތަފާތު ނަމޫނާއެކެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، މުއައްސަސާތަކުގެ މި ދައުރު ދެނެގަތުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އެމެރިކާގެ ނުފޫޒު ކުޑަވެ، ޗައިނާ ފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި އިގްތިސާދީ ބާރުތައް ކުރިއަރަމުން ދިއުމާއެކު، އެފްރިކާއާއި މެދުއިރުމަތީގެ ނުފޫޒުގެ ޗާޓު ދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. އާ ގުޅުންތަކާއި މަސްލަހަތުތައް އުފެދެމުންދާއިރު، މި ގައުމުތަކުގެ ކުރިމަގު ކަނޑައެޅޭނީ ހަމައެކަނި ބޭރުގެ ބާރުތަކަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ ގައުމުތަކުން އަމިއްލައަށް ބިނާކުރަން ނިންމާ މުއައްސަސާތަކުގެ އަސާސްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.