ވެނެޒުއޭލާގެ ބިންހެލުމުގައި މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު އެތައް ހާހަކަށް އަރާފާނެ ކަމަށް ބެލެން ފަށައިފި

ވެނެޒުއޭލާގެ ވެރިރަށް ކަރާކަސް އާއި އެ ސިޓީގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތަކަށް ބުރާސްފަތި ދުވަހު އައި ބާރުގަދަ ދެ ބިންހެލުމާ ގުޅިގެން، އިމާރާތްތައް ވެއްޓި އޭގެ ދަށުގައި ގިނަ ބަޔަކު ތާށިވެފައިވާއިރު، މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު އެތައް ހާހަކަށް އަރާނެ ކަމުގެ ބިރު ބޮޑުވެއްޖެއެވެ. މި ބިންހެލުންތަކަށްފަހު ބާރުގަދަ ލޮޅުންތަކެއް (އެފްޓަރޝޮކްސް) ވެސް ދަނީ އަންނަމުންނެވެ.

އެމެރިކާގެ ޖިއޮލޮޖިކަލް ސާވޭއިން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، ބުދަ ދުވަހުގެ މެންދުރުފަހު ކަރަކަސްގެ ހުޅަނގުން ގާތްގަނޑަކަށް 160 ކިލޯމީޓަރު (100 މޭލު) ދުރަށް 7.2 މެގްނިޓިއުޑްގެ ބިންހެލުމެއް އައިސްފައިވެއެވެ. އަދި އޭގެ މިނެޓެއްވެސް ނުވަނީސް 7.5 މެގްނިޓިއުޑްގެ އިތުރު ބިންހެލުމެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ.

ރޭގަނޑުވީއިރު، ކަރާކަސްގައި ވެއްޓިފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ ކުނިތަކުގެ ތެރޭގައި މީހުން ސަލާމަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ދިޔައީ ހަރަކާތްތެރިވަމުންނެވެ. އިމާރާތްތަކުގެ ދަށުގައި ތާށިވެފައި ތިބި ކަމަށް ބެލެވޭ އާއިލާގެ މެންބަރުން ސަލާމަތްކުރުމަށް ރޮއި އާދޭސްކުރަމުންދިޔަ މީހުންނަށް އެހީތެރިވުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ދިޔައީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ބިންހެލުމުގެ ސަބަބުން ސިހުން ލިބިފައި ތިބި މީހުން އެ ސަރަހައްދުތަކުން ބޭރުކުރަމުންދިޔައިރު، ބައެއް މީހުން އުފުލާފައިވަނީ ސްޓްރެޗަރުގައެވެ.

ވަގުތީ ރައީސާ ޑެލްސީ ރޮޑްރިގޭޒް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިހާތަނަށް 164 މީހަކު މަރުވެފައިވާކަން ވަނީ ކަށަވަރު ކުރެވިފައެވެ. އަދި ގާތްގަނޑަކަށް 1،000 މީހުންނަށް އެކިވަރުގެ އަނިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވަނީ ކަރާކަސް ކައިރީގައި އޮންނަ، އެ ސިޓީގެ އެއާޕޯޓް ވެސް އޮންނަ ލާ ގުއައިރާ ސްޓޭޓަށެވެ. އެ ސަރަހައްދުން އާންމުން ނަގާފައިވާ ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، އިމާރާތްތަކުގެ ސީލިންގުތައް ވެއްޓެމުން ދިޔައިރު މީހުން ތިބީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބިރުގަނެ ހާސްވެފައެވެ.

"ދިހަވަރަކަށް އިމާރާތް ވަނީ ބިމާ ހަމަވެފައި. ވީހާވެސް ގިނަ ފުރާނައެއް ސަލާމަތް ކުރުމަށްޓަކައި މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ ވަރުގަދަ އޮޕަރޭޝަނެއް މިހާރު ދަނީ ހިންގަމުން،" ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ދަމުން ފަތިހު 1 ޖަހާކަންހާއިރު ދައުލަތުގެ ޓީވީ މެދުވެރިކޮށް ރޮޑްރިގޭޒް ވިދާޅުވިއެވެ.

"ލާ ގުއައިރާ ސްޓޭޓަށް ކުރިމަތިވެފައިވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ހިތާމައެއް. އެ ސަރަހައްދަކީ މިހާރު ކާރިސާގެ ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ކަނޑައަޅާފައި."

އެމެރިކާގެ ޖިއޮލޮޖިކަލް ސާވޭއިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު އެތައް ހާހަކަށް އަރާނެއެވެ. އަދި މި އަދަދު 10،000 އަށްވުރެ މައްޗަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ކަމަށްވެސް އެ އިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

ގެއްލިފައިވާ މީހުންގެ މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް އުފައްދާފައިވާ ވެބްސައިޓެއްގައިވާ ގޮތުން، ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ފަތިހު 5:40 އާ ހަމައަށް 10،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ޚަބަރެއް ނުވެއެވެ. 

ބިންހެލުން އައި ދުވަހަކީ ބަންދު ދުވަހަކަށް ވުމުން، ގިނަ ބަޔަކު ތިބީ ގޭގައެވެ.

ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ފަތިހުގެ ވަގުތުތަކާ ހަމައަށް ވެސް ކަރާކަސް އަށް ދިޔައީ ލޮޅުންތައް އަރަމުންނެވެ.

ރޮޑްރިގޭޒް ވިދާޅުވީ އެހެން ގައުމުތަކުގެ ރެސްކިއު ޓީމުތައް ވަރަށް އަވަހަށް އަންނާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕާއި ރަޝިއާގެ ރައީސް ވުލަޑީމިއަރ ޕޫޓިން ފަދަ ލީޑަރުން ދެއްވި އެހީތެރިކަމަށް އޭނާ ޝުކުރު އަދާކުރެއްވިއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ވެނެޒުއޭލާގެ ރައްޔިތުން އެއްބައިވަންތަވުމަށް އޭނާ ގޮވާލެއްވިއެވެ. މިއަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު ރައީސް ނިކޮލަސް މަދޫރޯ ހައްޔަރުކުރުމަށް ޓްރަމްޕް އަމުރުކުރެއްވި ފަހުން، އަހަރަކު 500 އިންސައްތައަށްވުރެ މަތީގައި އިންފްލޭޝަން ހުރި އެ ގައުމުގައި ސަރުކާރާ ދެކޮޅު މުޒާހަރާތައް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ.

މި ކާރިސާގައި އެހީތެރިވުމަށް އެމެރިކާ އޮތީ ތައްޔާރަށް ކަމަށް ރައީސް ޓްރަމްޕް ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު "ހިތާމަވެރި" މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައިވާކަން އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

އދ. އިން ވެނެޒުއޭލާއަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހިއުމަން ރައިޓްސް މިޝަނުން ވަނީ ސޯޝަލް މީޑިއާއަށް އަޅާފައިވާ ހުރަސްތައް ނައްތާލުމަށް ސަރުކާރަށް ގޮވާލާފައެވެ. އެ މިޝަނުން ބުނީ މިއީ "މަރާއި ދިރިއުޅުމާ ގުޅިފައިވާ" ކަމެއް ކަމަށެވެ. އިގްތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެ ގައުމުގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތަކަށް އިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތް ލިބެމުންދިޔަ ނަމަވެސް، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ވަނީ ހާލަތު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

ވެނެޒުއޭލާގެ ކުރީގެ ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރެއް ކަމަށްވާ ވިލްމާ އަޒުއާޖޭ ވަނީ މައިކެޓިއާ އެއާޕޯޓަށް ބިންހެލުން އައި ވަގުތު، އިމާރާތުގެ ބައިތައް ވެއްޓި ހިރަފުސް ބުރައިގެން ދިޔަ މަންޒަރު ރެކޯޑުކޮށްފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި ހާލަތު ވަރަށް ނާޒުކެވެ. އަދި އެއާޕޯޓް ބަންދުކުރުމާ ގުޅިގެން މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ވަނީ ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.

1967 ވަނަ އަހަރު ވެސް 6.3 މެގްނިޓިއުޑްގެ ބާރުގަދަ ބިންހެލުމެއް ތަޖުރިބާކޮށްފައިވާ ކަރަކަސްގެ ރައްޔިތުން، އިމާރާތްތައް ތެޅެން ފެށުމާއެކު މަގުތަކަށް ނުކުމެފައިވެއެވެ.

އެލް ސަލްވަޑޯރު، ޑޮމިނިކަން ރިޕަބްލިކް، ބްރެޒިލް އަދި ސްޕެއިން ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ލީޑަރުން ވަނީ ވެނެޒުއޭލާއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ހަމްދަރުދީ ފޮނުއްވާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން ވެސް ވަނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދާ ކަމަށް ބުނެފައެވެ.

ވެނެޒުއޭލާ އޮންނަނީ ކެރީބިއަން ޕްލޭޓާއި ސައުތު އެމެރިކަން ޕްލޭޓް ބައްދަލުވާ، ބިންހެލުން އައުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ސަރަހައްދެއްގައެވެ.

އެމެރިކާގެ ޖިއޮލޮޖިކަލް ސާވޭއިން ބުނާ ގޮތުގައި، 1812 ވަނަ އަހަރު މެރިޑާ އަދި ކަރަކަސްއަށް އައި ބިންހެލުމެއްގައި 30،000 އެއްހާ މީހުން މަރުވެފައިވެއެވެ.

ކަރަކަސްގެ ހޮސްޕިޓަލް ޑި ކްލިނިކާސްގެ މުވައްޒަފަކު ބުނި ގޮތުގައި، އަނިޔާވި މީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި ރޭގަނޑު ޑިއުޓީގައި އުޅޭ މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު ވަނީ ދެގުނަ އިތުރުކޮށްފައެވެ.

މި ހަފުތާގެ ބާކީ އޮތް ދުވަސްތަކުގައި ސްކޫލްތަކުގެ ކިޔެވުން ވަނީ މެދުކަނޑާލާފައެވެ. އަދި ސިޓީގެ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ބަންދުކޮށް، އެ ތަން މިހާރު ބޭނުންކުރަމުންދަނީ މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށެވެ.

ވެނެޒުއޭލާގެ ރެޑް ކްރޮސްއިން ބުނީ އެ ޖަމިއްޔާގެ ހެޑްކުއާޓަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ބޮޑަށް އަސަރުކުރި ސަރަހައްދުތަކަށް ރެސްކިއު ޓީމުތައް ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށް އެ ޖަމިއްޔާއިން ބުންޏެވެ. ފަރަންސޭސިވިލާތުން ބުނި ގޮތުގައި އެ ގައުމުގެ އެމްބަސީއަށް ވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ.

ވެނެޒުއޭލާގެ ތެޔޮ އުފައްދާ ވަސީލަތްތަކަށް މިހާތަނަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާ ކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. ތެލުގެ މުހިންމު މަރުކަޒެއް ކަމަށްވާ މަރަކައިބޯ ކައިރީގައި ހުރި އިދާރާތަކުން ބުނީ އެ ސަރަހައްދުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް އަނިޔާވި ކަމުގެ ރިޕޯޓެއް ލިބިފައިނުވާ ކަމަށެވެ. ބިންހެލުން އައި މަރުކަޒު ކަމަށްވާ މޮރޯން ކައިރީގައި ހުންނަ އެލް ޕަލިޓޯ ރިފައިނަރީގެ މުވައްޒަފަކު ބުނީ އެތަނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިނުވާ ކަމަށެވެ.

ބްރިޓިޝް ތެޔޮ ކުންފުނި ޝެލްއިން ބުނީ އެ ކުންފުނީގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންގެ ހާލު ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.

ނަމަވެސް، ކަރަންޓުގެ ޚިދުމަތް މެދުކެނޑިފައި އޮންނަ ވަގުތު އިތުރުވެއްޖެނަމަ، ތެޔޮ އުފައްދާ މިންވަރަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ބައެއް މަސްދަރުތަކުން ބުނެއެވެ. ވެނެޒުއޭލާގެ އޮއިލް މިނިސްޓްރީއާއި، ދައުލަތުގެ ތެޔޮ ކުންފުނި ޕީޑީވީއެސްއޭ އަދި އެ ކުންފުނީގެ މައިގަނޑު ބައިވެރިޔާ ޝެވްރޮންއިން މިކަމާ ގޮތުން އަދި އެއްޗެއް ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ.