ދީނީ ވަހުދަތާއި ސިޔާސީ މަންފާ: އަދާލަތުގެ އައު އިއްތިހާދާއެކު އުފެދޭ ސުވާލުތައް، ގައުމީ ރޫހާއި ދީން ފެންނަނީ ފައިސާ އާއި މަގާމު ލިބުނު މިންވަރަކުން ހެއްޔެވެ؟

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީޚުގައި ދީން ހަތިޔާރަކަށް ހަދައިގެން ރައްޔިތުންގެ ޖަޒުބާތުތަކާ ކުޅެ، ވެރިކަމުގެ ބާރުތަކަށް ވާސިލުވުމަށް އެތައް ކަމެއް ވަނީ ހިންގާފަ އެވެ. މިއަދު ފެންނަމުންދާ މަންޒަރުތަކާއި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ، ޚާއްސަކޮށް އަދާލަތު ޕާޓީ ފަދަ ދީނީ ޝިއާރުތައް އުފުލާ ފަރާތްތަކުގެ ހިމޭންކަމާއި ނިންމުންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ، އުސޫލުތަކަށްވުރެ މަސްލަހަތާއި ފައިސާ ކުރިއަށް ނެރެފައިވާ މިންވަރު ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެ އެވެ.

އޮގަސްޓް 18، 2005 ގައި ވުޖޫދަށް އައި އަދާލަތު ޕާޓީއަކީ، މީގެ ކުރިން ރާއްޖޭގައި އުފެދުނު އެކި ސަރުކާރުތަކުގެ ކޯލިޝަންތަކުގައި  ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ސިޔާސީ ޕާޓީއެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު، ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އަދި ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ޒައާމަތުގައި އެކުލަވައިލެވުނު ސަރުކާރުތައް ހިމެނެ އެވެ.

މި ހިނގާ  ރިޔާސީ ދައުރުގެ ބާކީ އޮތް މުއްދަތުގައި މިހާރުގެ ސަރުކާރާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމަށް އަދާލަތު ޕާޓީގެ މަޝްވަރާ މަޖިލީހުން ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ. މީގެ އިތުރުން، 2028 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒަށް ތާއީދުކުރުމަށް ވެސް އެ ޕާޓީން ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ.

އަނެއްކޮޅުން، އަދާލަތު ޕާޓީން ދީން ސިޔާސީ ހަތިޔާރަކަށް ހަދާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަކީ، ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ވާދަވެރި ފަރާތްތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ކުރަމުން އަންނަ ތުހުމަތެކެވެ. ސިޔާސީ ވާދަވެރިން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، އެ ޕާޓީން ދީނީ ޝިއާރުތަކާއި ބަސްމަގު ބޭނުންކުރަނީ ސަރުކާރުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށާއި، ކޯލިޝަންތަކުގެ ތެރެއިން ސިޔާސީ މަގާމުތަކާއި ބާރުތައް ހޯދުމުގެ ބޭނުމުގަ އެވެ. އެގޮތުން، 2011 ވަނަ އަހަރު ކުރީގެ ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް "ދީން ހިމާޔަތްކުރުމުގެ" ނަމުގައި ބޭއްވި މުޒާހަރާތަކަކީ ސިޔާސީ މަގްސަދެއް ހާސިލުކުރުމަށް ހިންގި ހަރަކާތްތަކެއް ކަމަށް އޭރުގެ ސަރުކާރާއި އެމްޑީޕީގެ އިސް ފަރާތްތަކުން ސިފަކޮށްފައިވެ އެވެ.

ސިޔާސީ ތަޖްރިބާކާރުން ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ސަރުކާރުގެ ތެރޭގައި އެ ޕާޓީ ހިމެނޭ ދުވަސްވަރު ހަނުހުންނަ ބައެއް ކަންކަމުގައި، އިދިކޮޅު ސަފަށް ބަދަލުވާ ހިސާބުން ދީނީ ނަޒަރިއްޔާތުން ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުކުރަން ފަށަ އެވެ. އެ ޕާޓީގެ އިސް ސަފުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ދީނީ އިލްމުވެރިން ތިއްބެވުމާއެކު، ސިޔާސީ ވާހަކަތަކުގައި ދީނީ ދަލީލުތައް ބޭނުންކުރުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިކަމުގެ ސަބަބުން ސިޔާސީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް، ދީނީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކަކަށް ބަދަލުވެގެންދާ ކަމަށް ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ދެކެ އެވެ.

ހަނދާނުގެ ސަފުހާތައް ފަހަތަށް ޖައްސާލާއިރު، 2022 ޖޫން 21 ވަނަ ދުވަހަކީ ދިވެހި ތާރީޚުން ފަސޭހައިން ފޮހެލެވޭނެ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ ޔޯގާ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމަށްޓަކައި އޭރުގެ ސަރުކާރުން ޔޫތު މިނިސްޓްރީއާއި އިންޑިއާ ހައި ކޮމިޝަން ގުޅިގެން ގަލޮޅު ރަސްމީ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ބޭއްވި ހަރަކާތަކީ ދީނާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ބުނެ ބަޔަކު ވަދެގަތެވެ. ބޭރުގެ ސަފީރުންނާއި ދައުލަތުގެ އިސްވެރިން އަދި އާންމުން ތިބި އެ ހަރަކާތް ފެށުނުތަނާހެން، ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަ ލިޔެފައިވާ ދިދަތަކާއި ދަނޑިބުރިތައް ހިފައިގެން ތިބި ބަޔަކު ފެންސުތައް ފަޅައި، ބެރިކޭޑްތައް ފޫއަޅުވާލުމަށްފަހު ވަދެ މީހުންނަށް ހަމަލާދީ، ތަނުގެ މުދަލަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދިނެވެ. އެހާވެސް އެދުވަހު ދީނީ ރޫހު ވަރަށް ވަރުގަދަ އެވެ.

ނަމަވެސް ބުނަންހެއްޔެވެ. ރައީސް މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުގައި ވެސް ޔޯގާއާ ގުޅުންހުރި ހަރަކާތްތައް ވަނީ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފަ އެވެ. އެގޮތުން، އިންޑިއަން ހައިކޮމިޝަނުން އިސްނަގައިގެން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު ރާއްޖޭގައި ބޭއްވި ބައިނަލްއަޤްވާމީ 11 ވަނަ ޔޯގާ ދުވަހުގެ ހަރަކާތުގައި، ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ޝަރަފުވެރި މެހެމާނެއްގެ ގޮތުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވީ ކުޅިވަރާ ބެހޭ ވުޒާރާގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު އިބްރާހީމް އާމިރެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޔޯގާ ދުވަސް ވެސް ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ. މީގެއިތުރުން، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހު "ބެލެންސް ސްޓޫޑިއޯ" ގެ ނަމުގައި ހުޅުވި ޔޯގާ ސެންޓަރު ރަސްމީކޮށް ހުޅުއްވައިދެއްވީ ދަނޑުވެރިކަމާ ބެހޭ ވަޒީރު ޑރ. މަރިޔަމް މާރިޔާ އެވެ. މިކަންކަމާ ގުޅިގެން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް ބަޔާންތައް ނެރުނު ނަމަވެސް، މީގެ ކުރިން މިފަދަ ކަންކަމުގައި ފެނިގެންދިޔަ ފަދަ ވަރުގަދަ އާންމު އިހުތިޖާޖުތަކެއް މިފަހަރު ފެނިފައެއް ނުވެ އެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ، ވެރިކަން ބަދަލުވި ނަމަވެސް، ހިނގަމުންދަނީ ހަމަ އެއް ކަންތައްތަކެއް ކަމެވެ.

އެ ދުވަހު އެކަން އެގޮތަށް ހިނގައިދިޔައީ، ވެރިކަމުގައި އޭރު ތިބީ އެ މީހުން ނުރުހޭ ބަޔަކަށް ވާތީ އެވެ. ދީނީ ކަންކަމުގައި ކެކިއަރައިގަތީ ސިޔާސީ މަންފާ އެއް ހާސިލުކުރުމަށެވެ.

ނަމަވެސް، މިއަދުގެ ހާލަތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ވެރިކަން ބަދަލުވި ނަމަވެސް ހިނގަނީ ހަމަ އެއް ކަންތައްތަކެކެވެ. މިއުޒިކް ޝޯތައް އެއްވެސް ހުރަހެއްނެތި ދަނީ ބާއްވަމުންނެވެ. ނޮވެންބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ވެސް ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓެއްގައި އެއްޖިންސުން ކައިވެނިކުރާ މަންޒަރު ދައްކުވައިދޭ ވީޑިއޯއެއް ވަނީ އާންމުވެފަ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ހިމެނޭ ރިސޯޓުތަކަކީ ވެސް ދިވެހި ދައުލަތުގެ ފުރިހަމަ ސިޔާދަތީ ބާރު ހިނގާ ސަރަހައްދުތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެފަދަ ތަންތަނުގައި ވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި، ޤާނޫނުތަކުގެ އިތުރުން މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގެ އަސާސްތަކާއި ޚިލާފު އެއްވެސް އަމަލެއް ހިންގުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ކެކިއަރައިގަތް ހެއްޔެވެ.

ނަމަވެސް، މިފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކުގައި އެ ޕާޓީއާއި ދީނީ ކަންކަމުގައި އަޑު އުފުލާ ފަރާތްތައް ތިބީ ހަނުހިމޭނުންނެވެ. އެ ފަރާތްތަކުން މިކަމާ މެދު އެއްޗެއް ބުނަން ޖެހިލުންވެ، ވާހަކަދައްކަނީ ހަގީގަތް އޮއްބާލެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ. މިފަދަ ހާދިސާ އެއް އެހެން ވެރިކަމެއްގައި ހިނގި ނަމަ، މިއަދު މިކަމާމެދު ދެކޭނެ ގޮތާއި އުފެދޭނެ އަޑުތައް ހިތަށް ގެންނަވާށެވެ.

އެއް އިރެއްގައި "ދިވެހިންގެ އެއާޕޯޓް ދިވެހިންނަށް" ނަމުގައި ގައުމިއްޔަތު އުތުރިއަރައިގެން ދެއްކި ވާހަކަތައް މިއަދު ވަނީ ވަޅުޖެހިފަ އެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިން ބިން ހިއްކައިގެން، އީގަލް ހިލްސް ފަދަ ބޭރުގެ ކުންފުނިތަކަށް 99 އަހަރަށް ރަސްމާލޭގެ ބޮޑު ސަރަހައްދެއް ދީ ނިންމައިފި އެވެ. ފަލަސްތީނުގެ މުސްލިމުން ކަތިލަމުންދާ ޔަހޫދީންނާ ގުޅުން އޮތް ފަރާތްތަކަށް މިފަދަ ބޮޑެތި މަންފާތައް ހޯދައިދީ، މަގުފަހިކޮށްދެމުންދާއިރު، މި ވިދާޅުވާ ދީނީ އިލްމުވެރިންނާއި ޕާޓީތަށް ތިބީ ޑިޕޮލޮމެޓިކްވެގެންނެވެ.

މިއަދު ކޮރަޕްޝަން ވަނީ އިންތިހާއަށް ގޮސްފަ އެވެ. ކޮރަޕްޝަނުގެ ފައިސާ ދައުރުވަމުންދާ ގޮތް އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮޅުވާލި ނަމަވެސް، އެކަން ހާމަވާނެ ދުވަހެއް އަންނާނެ އެވެ. ވެރިމީހާ ދޮގު ހެދުމުން ކުރި ހޯއްދަވައި، އެތައް ތުހުމަތުތަކެއް ފުނިޖެހިފައިވާއިރު، ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުން ލާރި ދިން ކަމަށް އެކަމާ ގުޅުންހުރި މީހުން އަމިއްލައަށް ކިޔައިދެމުން އެބަދެ އެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު މޫނުމައްޗަށް ރީތި، މަޑުމައިތިރި ސިފަތަކެއް ގެންނަވައިގެން ރައްޔިތުން ގުބޯ ހައްދަވަމުން ގެންދަވާއިރު، ދީނުގެ ނަމުގައި ވަކާލާތުކުރާ އަދާލަތު ފަދަ ޕާޓީތަކަށް މީގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކަމެއް ނުފެނެ އެވެ. ސީދާ ބަހެއް ބުނެލުމުގެ ހިތްވަރެއް ނެތި، ދުރުދުރުން ވާހަކަތައް ފަށައި، ހަގީގަތް ފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރަނީ އެވެ.

މި ހުރިހާ ކަމަކުން ސާބިތުވަނީ ހިތި ހަގީގަތެކެވެ. ދީނޭ ކިޔައިގެން ވާހަކަ ދައްކާ ފަރާތްތަކަށް ވެސް، ފައިސާގެ ބޮޑެތި ހުށަހެޅުންތަކާއި، ސިޔާސީ މަގާމުތަކާއި ވަޒީފާތަކުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ދީނާއި އުސޫލުތައް ގުރުބާން ކޮށްލެވިދާނެ ކަމެވެ. ގައުމީ ރޫހާއި ދީން މި މީހުންގެ ކިބައިން ފެންނަނީ ފައިސާ ލިބުނު މިންވަރަކުންނެވެ. ހުރިހާ ކަމެއް ގޮސް ނިމެނީ އަދި ގުޅި ލާމެހެނީ ފައިސާއާ އެވެ. ދީނާއި ގައުމަށްޓަކައޭ ކިޔައިގެން މިފަދަ ފަރާތްތަކުން ވާހަކަދައްކަން މިއަދު ލަދުގަންނަން ޖެހެ އެވެ.

މިއަދު ވެރިކަމުގައި ތިބީ ތިމާމެން ނުރުހޭ ސިޔާސީ ފިކުރެއް ނަމަ، ދީން ނުރައްކަލަށް ވެއްޖެ ކަމަށް ބުނެ މަގުތައް ފުރާލައި ހަމަނުޖެހުން ހިންގާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، ވެރިކަމުގެ ހިއްސާއާއި މަންފާ ލިބޭނަމަ ކޮންމެ ފަދަ މުންކަރާތަކަށް ވެސް ލޯ މަރާލައިގެން ތިބެނީ އެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން ވިސްނި ނަމަވެސް، "މީހެއް ވެއްޖިއްޔާ ގޮތެއް އޮންނަންވާނެ" ބުނާ ބީދައިން، ޕާޓީއެއް ވެއްޖިއްޔާ ސާބިތު އުސޫލުތަކެއް ހުންނަންވާނެ އެވެ. ދީނީ ތާކިހާ އަޅައިގެން، އަމިއްލަ އެދުމަށްޓަކައި ދީން ބޭނުންކޮށް، ރައްޔިތުންނަށް ނުބައި ތަސައްވުރެއް ދެއްކުމަކީ ގައުމަށާއި ދީނަށް ވެވޭ އެންމެ ބޮޑު ޚިޔާނާތެކެވެ. އަދާލަތުގެ ނިންމުމުންނާއި ހިމޭންކަމުން މިއަދު ބުނެދެނީ އެ ބޭފުޅުންގެ އިޚްލާސްތެރިކަމެއް ނެތް ކަމާއި، ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ބިނާވެފައިވަނީ އަމިއްލަ މަންފާއާއި ފައިސާގެ މައްޗަށް ކަމަށް ބުނާ ބުނުމުގެ އަޑު މިވަނީ ގަދަވާން ފަށާފަ އެވެ.

ދީނާއި ގައުމިއްޔަތުގެ ނަމުގައި ވަކާލާތުކުރާ ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ ގައުމީ ރޫހާއި ދީނީ ލޯބި ފެންނަނީ ހަމައެކަނި އެމީހުންނަށް ފައިސާއާއި މާއްދީ މަންފާ ލިބުނު މިންވަރަކުން ކަމަށް އާންމުން ދަނީ ބުނަމުންނެވެ. މިފަދަ ނުރައްކާތެރި އޮއިވަރަކުން ގައުމު ސަލާމަތްކުރެވޭނީ، ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި ފައިސާގެ ދަޅަތަކަށް ހެއްލުމެއްނެތި، ހައްގާއި އިންސާފުގެ މަގުގައި ސާބިތުވެ ތިބޭނެ އިޚްލާސްތެރި ބަޔަކަށެވެ. އެހެންކަމުން، ގައުމީ ރޫހާއި ދީންދެކެ ވާ ލޯތްބަކީ ފައިސާއިން އަގުކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ހެދުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަގީގީ ގައުމީ އަދި ދީނީ ވާޖިބު އަދާކުރަންޖެ އެވެ.