ތިން ފަހަރެއްގެ މަތިން މައްކާއާއި މަދީނާއަށް ހަމަލާދޭން ހޫޘީން މަސައްކަތްކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތު
2 އޮކްޓޯބަރު 2026 | ހުކުރު 09:53މައްކާއާއި މަދީނާގެ މުޤައްދަސް ބިނާތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހޫޘީން ދޭން އުޅުނު ކަމަށް ބުނާ ހަމަލާތައް ސައުދީން ހުއްޓުވުމާ ގުޅިގެން، އިސްލާމީ ގައުމުތަކުން އެ ކަން ވަނީ ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކޮށްފައި. ނަމަވެސް ހޫޘީން މި ތުހުމަތުތައް ދޮގުކުރާއިރު، މިއީ މުސްލިމުންގެ ޖަޒުބާތުތަކާ ކުޅުން ކަމަށް ބުނެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަސްރަހުގައި ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއް ވަނީ އަމާޒުވެފައި
ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ މައްކާގައި ހުންނަ މަސްޖިދް އަލް-ޙަރަމްގައި، ޙައްޖުވެރިން ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅު ވަށައިގެން ތަވާފުކުރަމުންދާ މަންޒަރު | އަރަބި ނިއުސް
ފާއިތުވި ނުވަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުސްލިމުންގެ މުޤައްދަސް ދެ ރަށް ކަމަށްވާ މައްކާއާއި މަދީނާއަށް އަމާޒުކޮށް ހޫޘީން ތިން ފަހަރެއްގެ މަތިން ހަމަލާދޭން މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ ކަމަށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ތުހުމަތުކޮށްފި އެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސެޕްޓެންބަރު މަހު ހިނގި ދެ ހާދިސާއެއް ހިމެނޭއިރު، އަރަބި އަދި އިސްލާމީ ގައުމުތަކުން ވަނީ މި ކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ކުށްވެރިކޮށްފަ އެވެ. ނަމަވެސް، ޔަމަނުގެ ހޫޘީ ޖަމާއަތުން ވަނީ މި ތުހުމަތުތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ތުހުމަތުތައް ދޮގުކޮށްފަ އެވެ.
ސައުދީގެ ރަސްމީ ބަޔާންތަކަށް ބަލައި މީޑިއާތަކުން ކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އެންމެ ފަހުން ދިން ކަމަށް ބުނާ ހަމަލާތައް އަމާޒުކޮށްފައި ވަނީ މަދީނާ އަދި މައްކާގެ ދެކުނުގެ ސަރަހައްދަކަށެވެ. އަދި, ފުރަތަމަ ހަމަލާ ދޭން މަސައްކަތްކުރި ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައި ވަނީ 2017 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގަ އެވެ. މައްކާ އަދި މަދީނާއަކީ އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ މުޤައްދަސް ބިނާތައް ކަމަށްވާ މައްކާގެ މަސްޖިދު އަލް-ޙަރާމްއާއި ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅު އަދި މަދީނާގެ މަސްޖިދު އަލް-ނަބަވީ ހުންނަ ދެ ރަށެވެ.
ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން އިސްވެ އޮންނަ އަސްކަރީ އިއްތިހާދުން 2015 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހުން ފެށިގެން ދަނީ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ބަލައިގަނެފައިވާ ޔަމަނުގެ ސަރުކާރަށް ތާއީދުކޮށް ހޫޘީންނާ ދެކޮޅަށް އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގަމުންނެވެ. ޔަމަނުގެ މި ޖަމާއަތުން ވަނީ 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުން ފެށިގެން ވެރިރަށް ޞަންޢާއާއި އިތުރު އެތައް ޕްރޮވިންސެއްގެ ކޮންޓްރޯލް ނަގާފަ އެވެ. ޖުލައި މަހު ސައުދީއާ ދެކޮޅަށް އިއުލާނުކުރި "ކަނޑުގެ ހިސާރަށް" ފަހު، ސެޕްޓެންބަރު މަހު ހޫޘީން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަށް ދޭ ހަމަލާތައް ވަނީ ވަރުގަދަކޮށްފަ އެވެ. އޭގެ ފަހުން، ސައުދީގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކަށާއި އުޅަނދުތަކަށް ބެލިސްޓިކް މިސައިލް އަދި ޑްރޯން ހަމަލާތަކެއް ދީފައިވާ ކަމަށް އެ ޖަމާއަތުން ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހު ހިނގި 2 ހާދިސާ
ހޫޘީންގެ ޑްރޯން ހަމަލާއެއް މަދީނާގެ އިންޖީނުގެއަކަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ސައުދީ އިސްވެ އޮންނަ އަސްކަރީ އިއްތިހާދުން ބުރާސްފަތި ދުވަހު ބުންޏެވެ. އެ އިއްތިހާދުގެ ތަރުޖަމާނު މޭޖަރ ޖެނެރަލް ތުރުކީ އަލް-މާލިކީ ވިދާޅުވީ، އަންގާރަ ދުވަހުގެ ފަތިހު ދިން މި ހަމަލާގެ ސަބަބުން ކަރަންޓު ވިއުގައަށް އަސަރު ނުކުރި ނަމަވެސް، ޓްރާންސްފޯމަރެއް ހަލާކުވެ ބޭނުން ނުކުރެވޭ ހާލަތަށް ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ. މަސްޖިދު އަލް-ނަބަވީއަށް ކަރަންޓުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ މަދަނީ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ހޫޘީންގެ ހަމަލާއެއް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރައްވައި މާލިކީ ވިދާޅުވީ، "މިއީ، ހައްދުފަހަނައަޅާފައިވާ ހަނގުރާމަވެރިން މުޤައްދަސް ދެ މިސްކިތަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދިނުމަށް ގެންގުޅޭ އުސޫލުތައް ފުޅާކުރުމުގެ އަމަލެއް" ކަމަށެވެ.
އަދި, "ހަމަލާގައި ބޭނުންކުރި ޑްރޯންގެ ބައިތައް ތަހުލީލުކުރުމުންނާއި، އޮޕަރޭޝަނަލް ޑޭޓާ އަދި ތަހުގީގަށް ހޯދުނު ހޯދުންތަކުން މި އަމަލު ރާވައި ހިންގުމުގައި ހޫޘީ ހަނގުރާމަވެރިން ބައިވެރިވެފައިވާކަން ސާބިތުވާ" ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. ހޫޘީން ހުއްޓުވުމަށާއި މައްކާއާއި މަދީނާގެ މުޤައްދަސް ދެ ޙަރަމްފުޅާއި ޙައްޖުވެރިންނާއި ޢުމްރާވެރިން ރައްކާތެރިކުރުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް ކޯލިޝަނުން ކުރިއަށް ގެންދާނެ ކަން ވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.
ސެޕްޓެންބަރު 16 ވަނަ ދުވަހު، މައްކާގެ ވައިގެ ސަރަހައްދަށް ވަނުމުގެ ކުރިން މައްކާގެ ދެކުނުން ހޫޘީންގެ ޑްރޯނެއް ސައުދީގެ ވައިގެ ދިފާއީ ނިޒާމުން ހުއްޓުވައި ގޮއްވާލާފައިވާ ކަމަށް މާލިކީ ވިދާޅުވި އެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާއިން އެއިރު ބުނީ، މިއީ 2017 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ހިނގި ހާދިސާއަށްފަހު މައްކާއަށް އަމާޒުކޮށް ހޫޘީން ދޭން އުޅުނު ކަމަށް ބުނާ ދެވަނަ ހަމަލާ ކަމަށެވެ.
މުޤައްދަސް ބިނާތަކުގެ ހުރުމަތް ކަނޑާލުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުންގެ ޖަޒުބާތުތަކާ ކުޅުން ކަމަށްވާތީ މި ހާދިސާއަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރައްވައި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ރަސްގެފާނު ސަލްމާން ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ވަނީ ހޫޘީ ހަނގުރާމަވެރިން މައްކާއަށް އަލުން ހަމަލާދޭން ކުރި މަސައްކަތް ކުށްވެރިކުރައްވާފަ އެވެ. ހުކުރު ޚުތުބާގައި މަސްޖިދު އަލް-ނަބަވީގެ އިމާމް އަބްދުލް މުޙްސިން އަލް-ޤާސިމް ވެސް ވިދާޅުވީ، މައްކާއާއި މަދީނާއަށް ހަމަލާދިނުމަކީ ﷲ ގެ ހަޟްރަތުގައި ކުރެވޭ "ވަރަށް ބޮޑު ފާފައެއް" ކަމަށެވެ.
2017 ގެ ތުހުމަތު
ހޫޘީން މައްކާއަށް އަމާޒުކޮށް ފޮނުވާލި ބެލިސްޓިކް މިސައިލެއް، މައްކާއާ ގާތްގަނޑަކަށް 69 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި އޮންނަ ޠާއިފް ޕްރޮވިންސްގެ މަތިން، އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބި ހުއްޓުވައި ގޮއްވާލާފައިވާ ކަމަށް 2017 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި 27 ވަނަ ދުވަހު ސައުދީ އިސްވެ އޮންނަ އިއްތިހާދުން އިއުލާނުކުރި އެވެ. "ޙައްޖު މޫސުމަށް ހުރަސްއެޅުމަށް ކުރާ ނާކާމިޔާބު މަސައްކަތެއްގެ" ގޮތުގައި މައްކާގެ ހުރުމަތް ކަނޑާލުމަށް ހޫޘީން މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާއިން އެއިރު ތުހުމަތުކުރި އެވެ.
މި ހުރިހާ ތުހުމަތަކަށް ހޫޘީން އިންކާރު ކުރޭ
މަދީނާއާ ގުޅޭގޮތުން އެންމެ ފަހުން ކުރެވުނު ތުހުމަތުތައް ހޫޘީން ދޮގުކޮށްފައެއް ނުވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެ އެވެ. ނަމަވެސް، ސެޕްޓެންބަރު 16 ވަނަ ދުވަހު މައްކާ ކައިރީގައި ހިނގި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ސައުދީން ކުރި ތުހުމަތު އެ ޖަމާއަތުން ވަރަށް އަވަހަށް ވަނީ ދޮގުކޮށްފަ އެވެ. ހޫޘީންގެ ވެރިޔާ ޢަބްދުލް މާލިކް އަލް-ހޫޘީއާއި އެ ޖަމާއަތުގެ ސިޔާސީ ގޮފީގެ މެންބަރެއް ކަމަށްވާ ހިޒާމް އަލް-އައްސަދު ވަނީ އެ ތުހުމަތު ދޮގުކުރައްވާފަ އެވެ. އެ ޖަމާއަތުގެ ލަޝްކަރުގެ ހަމަލާތައް އަމާޒުކޮށްފައި ވަނީ ޠާއިފްގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒަކަށް ކަމަށާއި، މައްކާއަށް ހަމަލާދޭން މަސައްކަތް ކޮށްފައިނުވާނެ ކަމަށް ބުނެ، 2017 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ކުރެވުނު ތުހުމަތު ވެސް ހޫޘީން ވަނީ ދޮގުކޮށްފަ އެވެ.
އީރާނުގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާގެ ތަރުޖަމާނު އިސްމާއީލް ބަޣާއީ ސެޕްޓެންބަރު މަހު ވިދާޅުވީ، މައްކާއަށް އަމާޒުކޮށް ދޭ ކޮންމެ ހަމަލާއެއް ކުށްވެރިކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެ ރަށުގެ މަތިން ޑްރޯނެއް ހުއްޓުވި ކަމަށް ބުނާ ރިޕޯޓުތަކަކީ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރުމަށް އަސާސެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެ "ހަމައެކަނި ދައުވާއެއް" ކަމަށް އޭނާ ސިފަކުރެއްވި އެވެ.
އަރަބި އަދި އިސްލާމީ ގައުމުތަކުން ކުށްވެރިކުރުން
2017 ޖުލައި އަދި 2026 ސެޕްޓެމްބަރުގައި މައްކާއަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދޭން އުޅުނު ކަމަށް ބުނެ ސައުދީން ކުރި ތުހުމަތުތަކާ ގުޅިގެން، އަރަބި އަދި އިސްލާމީ ގިނަ ގައުމުތަކަކާއި ޖައުއިއްޔާތަކުން ވަނީ އެކަން އެންމެ ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކޮށްފަ އެވެ. ހޫޘީން ކުށްވެރިކޮށް ބަޔާންތައް ނެރެފައިވާ ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ތުރުކީވިލާތް، ގަތަރު، މިސްރު، ޔަމަން، އުރުދުން، މޮރޮކޯ، ފަލަސްތީން، ސޫރިޔާ، ބަހްރައިން، ކުވައިތު، ލުބުނާން، ލީބިޔާ، ސޫދާން، އެކުވެރި އަރަބި އިމާރާތް (ޔޫއޭއީ) އަދި ސޮމާލިއާ ހިމެނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ގަލްފް ކޯޕަރޭޝަން ކައުންސިލް، އަރަބި ލީގު އަދި އޮގަނައިޒޭޝަން އޮފް އިސްލާމިކް ކޯޕަރޭޝަނުން ވެސް ވަނީ އެކަން ކުށްވެރިކޮށްފަ އެވެ. އަދި, މައްކާއަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދިނުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުންނަށް ކުރެވޭ ފުރައްސާރައެއް ކަމަށް އިންޒާރުދީ އެ ޖަމުއިއްޔާތަކުން ގިނަ ބަޔާންތަކެއް ނެރެފައިވެ އެވެ.
މަސްދަރު: އަނަދޮލު އޭޖެންސީ
