އދ. ސަމިޓުގައި ޗާގޯސް އެއްބަސްވުމަށް އަމަލުކުރުމަށް އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރަށް ޕްރެޝަރކުރުމަށް މޮރިޝަސް އިން ތައްޔާރުވެއްޖެ

އަންނަ މަހު އދ. ގައި ބާއްވާ ބައްދަލުވުމުގައި ޗާގޯސް ޖަޒީރާތަކުގެ މައްސަލައިގައި ބޮޑު ކުރިމަތިލުމަކާ އެންޑީ ބާންހަމް ކުރިމަތިލައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނެކަން "ދަ ޓެލެގްރާފް" އިން ރިޕޯޓުކޮށްފި އެވެ.

އަންނަ މަހު ނިއުޔޯކުގައި ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުގެ އަހަރީ ބައްދަލުވުމުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުމަށް އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ރާއްވަވާފައިވާއިރު، އެ ޖަޒީރާތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ދޫކޮށްލުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ފަސްޖެހޭ މައްސަލައިގައި މޮރިޝަސްއިން ބޮޑުވަޒީރަށް ގޮންޖަހާނެ ކަމަށް ވެސް ވަނީ ރިޕޯޓުކޮށްފަ އެވެ.

މި ބައްދަލުވުމަކީ ބާންހަމް ބޮޑުވަޒީރުކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވާ ފުރަތަމަ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސަމިޓަށް ވީނަމަވެސް، ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި އުފެދިފައިވާ ބޮޑު ދެބަސްވުމުގެ ސަބަބުން މި ދަތުރުފުޅުގެ އަސްލު މަގުސަދު އޮޅިގެންދިއުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހު ވަނީ ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށާއި، އެތަނުގައި އޮންނަ ޑިއޭގޯ ގާސިއާ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ކުއްޔަށް ހިފުމަށް ކުރިއަށް އޮތް ގަރުނެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެތައް ބިލިއަން ޕައުންޑެއް ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. ވައިޓް ހައުސްގެ ތާއީދާއެކު މި މަޝްރޫއު އެކުލަވާލި ނަމަވެސް، މިދިޔަ އޭޕްރީލް މަހު ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް އެކަމަށް ކުރެއްވި ތާއީދު އަނބުރާ ގެންދަވައި، އެއީ "ވަރަށް ބޮޑު މޮޔަކަމެއް" ކަމަށް ވިދާޅުވުމާ ގުޅިގެން މި އެއްބަސްވުން ވަނީ ހުއްޓުމަކަށް އައިސްފަ އެވެ.

މި އެއްބަސްވުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ބޭނުންވާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް ސަރުކާރުން އޭޕްރީލް މަހު ހުއްޓާލާފައިވާއިރު، އެ މަސައްކަތް އަލުން ފަށާނެކަމުގެ ޔަގީންކަމެއް ސަރުކާރުން އަދި ދީފައެއް ނުވެ އެވެ.

ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި ބާންހަމް ހުންނެވީ ވަރަށް އުނދަގޫ ހާލަތެއްގައި ކަމަށް "ދަ ޓެލެގްރާފް" އިން ބުނެފައިވެ އެވެ. ކޮންޒަވޭޓިވް ޕާޓީއާއި ރިފޯމް ޔޫކޭއިން ބުނަމުންދަނީ އެ ޖަޒީރާތައް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ބާއްވަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެމެރިކާ ރުޅިނަރުވައި އެއްބަސްވުމާއިގެން ކުރިއަށް ދެވެން ނެތްއިރު، މޮރިޝަސްއިން ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅާފާނެތީ އެއްބަސްވުން އުވާލެވެންވެސް ނެތެވެ.

މޮރިޝަސް ސަރުކާރުގެ ދެ މަސްދަރަކުން "ދަ ޓެލެގްރާފް" އަށް މައުލޫމާތު ދިން ގޮތުގައި، އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ބާންހަމްއަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވައި، އެއްބަސްވުމާއިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށް މަޖުބޫރު ކުރުވުމަށް އެ ގައުމުން ދަނީ ރާވަމުންނެވެ.

މޮރިޝަސްއަށް މިހާރު ދިމާވެފައިވާ 170 މިލިއަން ޕައުންޑުގެ ބަޖެޓް ޑެފިސިޓް ފޫބެއްދުމަށް އެ ގައުމުން ޑިއޭގޯ ގާސިއާ ކުއްޔަށް ދީގެން އިނގިރޭސިވިލާތުން ލިބޭ ފައިސާއާއި، 1965 ވަނަ އަހަރު އެ ޖަޒީރާތައް "އިސްތިއުމާރު" ކުރުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ފައިސާ ހޯދަން ބޭނުންވެ އެވެ.

މި އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެއްބަސްވުމާއިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތަށް މަޖުބޫރު ކުރާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުމަށްފަހު، މޮރިޝަސްގެ ވެރިރަށް ޕޯޓް ލުއިސްގެ އޮފިޝަލަކު ވިދާޅުވީ "ހުރިހާ ގޮތަކަށްވެސް ވިސްނަމުންދާ" ކަމަށެވެ.

މި ސަމިޓުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން، އދ. ގެ އެކި އިދާރާތައް މެދުވެރިކޮށް އިނގިރޭސިވިލާތާ ދެކޮޅަށް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް މޮރިޝަސްއިން އެދިދާނެ އެވެ. މިފަދަ ފިޔަވަޅެއްގެ ސަބަބުން އެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ މުވާސަލާތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމާއި، ސިޓީ ފަދަ ތަކެތި ފޮނުވުމާއި ބޯޓުފަހަރު ޖެއްސުމަށް ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އިނގިރޭސިވިލާތުން އެ ޖަޒީރާތައް ހިފާފައި އޮތުމަކީ ޣައިރު ގާނޫނީ ކަމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައި ގަރާރެއް ފާސްކުރުމަށް ނުވަތަ 2019 ވަނަ އަހަރު އެ ޖަޒީރާތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރަން ހުކުމްކުރި ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޯޓަށް (އައިސީޖޭ) އަލުން މި މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށްވެސް މޮރިޝަސްގެ ވަފުދުން އެދިދާނެ އެވެ.

މިފަދަ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ވަގުތުން ވަގުތަށް ޖަޒީރާތައް ދޫކޮށްލަން އިނގިރޭސިވިލާތަށް މަޖުބޫރު ނުވި ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކަށް އިހުތިރާމްކުރާ ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުމަށް ބޮޑެތި ޑިޕްލޮމެޓިކް ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ އެވެ.

މީގެ ކުރިންވެސް ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި މޮރިޝަސްއިން އދ. އަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުންތަކަށް އެފްރިކަން ޔޫނިއަނާއި، ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކުގެ އިއްތިހާދު (އެލަޔަންސް އޮފް ސްމޯލް އައިލެންޑް ސްޓޭޓްސް) ގެ ތާއީދު ވަނީ ލިބިފަ އެވެ.

މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ޔޫކްރޭންގައި ހުންނަވައި ވާހަކަދައްކަވަމުން ބާންހަމް ވިދާޅުވީ އދ. ގެ ސަމިޓަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ކަމަށެވެ. "އަދި މުޅިން ފައިނަލެއް ނުވޭ، އެކަމަކު މިއަދުގެ މަޝްވަރާތަކަށްފަހު އަޅުގަނޑު ދިއުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު. ކުރިއަށް އޮތް ހަފުތާތަކުގައި ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން މިހާރު ވަރަށް ސާފު،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ބޮޑުވަޒީރު އެމެރިކާއަށް ކުރައްވާ މި ދަތުރުފުޅުގައި ޓްރަމްޕާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ޓްރަމްޕް ސަމިޓުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަ ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ވައިޓް ހައުސްގައި ބޮޑުވަޒީރާ ބައްދަލުކުރައްވައިފާނެ ކަމަށް ބެލެ އެވެ.

ޗާގޯސްގެ މައްސަލަ ޓްރަމްޕާއި ސަރ ކިއަރ ސްޓާމަރއާ ދެމެދު މައްސަލައަކަށްވީ، އީރާނާ ދެކޮޅަށް ދޭ ހަމަލާތަކުގައި ޑިއޭގޯ ގާސިއާ ހިމެނޭހެން އިނގިރޭސި އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ އިނގިރޭސިވިލާތުން ނުދިނުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

ކުރިން ޓްރަމްޕް ވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުމަށް ތާއީދުކުރައްވާފަ އެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޖަޒީރާތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، 99 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް އަސްކަރީ މަރުކަޒު ކުއްޔަށް ހިފުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފަ އެވެ.

ނަމަވެސް، އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ބޭނުންކުރުމުގެ މައްސަލައިގައި އުފެދުނު ދެބަސްވުމަށްފަހު އޭނާގެ ނިންމުން ބަދަލުކުރައްވައި، އެއީ "ވަރަށް ބޮޑު މޮޔަކަމެއް" ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި 100 އަހަރުގެ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރުމަކީ ހެދޭ ބޮޑު ގޯހެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ ސަރ ކިއަރއަށް އިންޒާރު ދެއްވި ކަމަށްވެސް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި އެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން މޮރިޝަސްއަށް 35 ބިލިއަން ޕައުންޑު ދެއްކުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން އެއްބަސްވި އެވެ. ލޭބަރ ސަރުކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި އިންފްލޭޝަނަށް ބަލައި، ކުރިމަގުގައި ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ އަގު ކަނޑައެޅުމުން، މިއީ އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 101 މިލިއަން ޕައުންޑެވެ.

ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި މަސައްކަތް ކުރުމަށް ސަރ ކިއަރ އެންމެ ފުރަތަމަ އައްޔަންކުރެއްވި ސެކިއުރިޓީ އެޑްވައިޒަރު ޖޮނަތަން ޕަވަލް، ބާންހަމްގެ ސަރުކާރުގައިވެސް ވަނީ މަގާމުގައި ދަމަހައްޓާފަ އެވެ.

ފޮރިން އޮފީހުގެ ތަރުޖަމާނަކު "ދަ ޓެލެގްރާފް" އަށް ވިދާޅުވީ ޑިއޭގޯ ގާސިއާއަކީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެމެރިކާގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ވޭތުވެދިޔަ 60 އަހަރު ދުވަހު މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ކަމަށެވެ.

"މި ސަރުކާރާ ހަވާލުވިއިރު އޮތީ ޑިއޭގޯ ގާސިއާގެ މަރުކަޒުގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން އޮތް ބާރުވެރިކަމަށް ނުރައްކާވެފައިވާ ހާލަތެއް،" ތަރުޖަމާނު ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުމުގެ އަސްލަކީ ޑިއޭގޯ ގާސިއާގެ އޮޕަރޭޝަނަލް ކޮންޓްރޯލާއި ސަލާމަތީ ކަންކަން ދިގު މުއްދަތަކަށް ދެމެހެއްޓުން ކަމަށެވެ. އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މަސްލަހަތާއި ގައުމީ ސަލާމަތް ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ގޮތަކަށް އެމެރިކާއާއި މޮރިޝަސްއާއެކު މަސައްކަތް ކުރަމުންދާނެ ކަމަށްވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.