އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ހަރަކާތްތައް "ވަރުގަދައަށް" ބަލަން ޖެހޭ: އައި.އޭ.އީ.އޭ

މެދުއިރުމަތީގެ ހަނގުރާމައަށްފަހު، އީރާނުން ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު އުފެއްދިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި އެ ގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ ހަރަކާތްތައް "ވަރަށް ވަރުގަދައަށް" ބަލައި ކަށަވަރުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް އދ. ގެ ނިއުކްލިއާ ހަކަތައާ ބެހޭ އިދާރާގެ ވެރިޔާ ހުކުރު ދުވަހު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.

އިންޓަނޭޝަނަލް އެޓޮމިކް އެނާޖީ އެޖެންސީ (އައި.އޭ.އީ.އޭ) ގެ ވެރިޔާ ރަފައެލް ގްރޮސީ މިހެން ވިދާޅުވީ، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށްޓަކައި އެމެރިކާއާއި އީރާނުން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަށް މަޝްވަރާ ކުރަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. މި މަޝްވަރާތަކުގައި އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމަކީ އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކަށް ވެފައިވާ މައްސަލައެވެ.

ޖަޕާނުގައި ނޫސްވެރިންނާ ވާހަކަދައްކަވަމުން ގްރޮސީ ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ދާދިފަހުން ވެވުނު އިބްތިދާއީ އެއްބަސްވުމުގެ މަގްސަދަކީ އީރާނުން ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު އުފެއްދިޔަ ނުދިނުން ކަމަށް ގަބޫލުކުރައްވާ ކަމަށެވެ. އަދި ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު އުފެއްދުމަކީ އެ ގައުމުގެ ނިޔަތެއް ނޫން ކަމަށް އީރާނު ސަރުކާރުން ވަރަށް ސާފުކޮށް ބުނެފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ނިޔަތެއް އޮތުމުން ނުފުދޭނެ ކަމަށާއި، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އަމަލީގޮތުން ތަންފީޒު ކުރެވޭނެ  ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ވަރުގަދަ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް އައި.އޭ.އީ.އޭ ގެ ވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ގްރޮސީ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އީރާނުގައި ރައްކާކޮށްފައި ހުރި ޔުރޭނިއަމްގެ ސްޓޮކާ މެދު އަމަލުކުރާނެ ގޮތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެމެރިކާއާއި އީރާނުން ވެފައިވާ އިބްތިދާއީ އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން، އީރާނާއެކު ކުރަންޖެހޭ މަޝްވަރާތައް "ކިރިޔާ ފެށުނީ" ކަމަށެވެ.

މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ފުރަތަމަ މަޝްވަރާތައް މިހާރު ކުރިއަށް ގޮސްފައިވާ ކަމަށާއި، ވަރަށް އަވަހަށް މި މަސައްކަތްތައް ހަލުވިވެގެންދާނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރައްވާ ކަމަށް ގްރޮސީ ވިދާޅުވިއެވެ.

މި ހަނގުރާމަ ފެށުމުގެ ކުރިން އައި.އޭ.އީ.އޭ އިން އަންދާޒާކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އީރާނުން ވަނީ 60 އިންސައްތައަށް ފައްކާކޮށްފައިވާ 440 ކިލޯގްރާމް (970 ޕައުންޑް) ގެ ޔުރޭނިއަމް ރައްކާކޮށްފައެވެ.

މިއީ ނިއުކްލިއާ ބޮމެއް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ 90 އިންސައްތައާ ވަރަށް ގާތް މިންވަރެކެވެ. އަދި މިއީ 2015 ވަނަ އަހަރު އީރާނާއެކު ވެވުނު، ނަމަވެސް މިހާރު އަމަލުނުކުރާ އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ 3.67 އިންސައްތައިގެ މިންގަނޑަށްވުރެ މާ މަތީ މިންވަރެކެވެ.

2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު އިސްރާއީލާއި އެމެރިކާއިން ދިން ހަމަލާތަކަށްފަހު، އީރާނުން ވަނީ އައި.އޭ.އީ.އޭ އާއެކު އޮތް ގުޅުން މެދުކަނޑާލާފައެވެ. އެހެންކަމުން އެ އިދާރާގެ އިންސްޕެކްޓަރުންނަށް އެ ތަކެތި ފަހުން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ.

ތެހެރާނާއި ވޮޝިންގްޓަނާ ދެމެދު ވެވުނު އިބްތިދާއީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، އީރާނުން ރައްކާކޮށްފައިވާ ޔުރޭނިއަމްގެ މިންވަރު އައި.އޭ.އީ.އޭ ގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ދަށްކުރަން (ޑައުންބްލެންޑް ކުރަން) ޖެހެއެވެ.

ގްރޮސީ ވިދާޅުވީ، އާންމުކޮށް ގަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އެ ޔުރޭނިއަމްތައް އަދިވެސް ހުރީ 2025 ޖޫންގެ ކުރިންވެސް ހުރި އީރާނުގެ އިސްފަހާން ފެސިލިޓީ ކައިރީގައެވެ.

ނަމަވެސް، އެ ފެސިލިޓީއަށް ބޮން އަޅާފައިވާތީ، ހަމަލާދީފައިވާ އެއްވެސް ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ފުރުސަތު އައި.އޭ.އީ.އޭ އަށް ނުދޭނެ ކަމަށް އީރާނުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޔުރޭނިއަމްގެ މިންވަރު ދަށްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ފައްކާކޮށްފައިވާ ޔުރޭނިއަމްތައް އީރާނުން ބޭރަށް ފޮނުވާލުމަކީވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ގްރޮސީ ހުކުރު ދުވަހު ވިދާޅުވިއެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އެ ތަކެތި ސީދާ ގައުމުން ބޭރަށް ފޮނުވާލުމަކީވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެއީ ފަހަރުގައި އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، އެ ތަކެއްޗާ މެދު އަމަލުކުރާނެ ފަންނީ އެހެން ގޮތްތައްވެސް އެބަހުރި ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

އީރާނުން އަބަދުވެސް ބުނަމުންދަނީ އެ ގައުމުން ނިއުކްލިއާ ބޮމެއް އުފައްދަން މަސައްކަތް ނުކުރާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، މަދަނީ ބޭނުންތަކަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމެއް ހިންގުމަކީ އެ ގައުމަށް ލިބިގެންވާ ހައްގެއް ކަމަށް އީރާނުން ބުނެއެވެ.

2025 ވަނަ އަހަރުގެ 12 ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން، އީރާނަކީ ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު ފެތުރުން މަނާކުރާ މުއާހަދާގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ގައުމަކަށް ވާތީ، ވިއެންނާގައި ހުންނަ އައި.އޭ.އީ.އޭ އަށް އެ ގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ މަރުކަޒުތައް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު ހުރި ކަމަށް ބެލެވޭ އިސްރާއީލަކީ އެ މުއާހަދާގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ގައުމެއް ނޫނެވެ.

އީރާނުން 2015 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ ބޮޑު ހަ ބާރަކާއެކު ތާރީޚީ ނިއުކްލިއާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރީ، އެ ގައުމަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުމުގެ ބަދަލުގައި ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް ހަނިކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައި އޭނާ ވަނީ އެ އެއްބަސްވުމުން އެމެރިކާ ވަކިކުރައްވާފައެވެ.