ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ފީ ނެގުމުގެ މައްސަލައިގައި އެމެރިކާ އާ އީރާން ބޮޑު އަރާރުމަކަށް
ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން ފީއެއް ނެގުމަށް އީރާނުން ތައްޔާރުވަމުންދާތީ، އެމެރިކާއިން އެކަމާ ދެކޮޅު ހަދައި ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދިއްޖެ. މި މައްސަލައިގައި ދެ ގައުމުގެ މެދުގައި 60 ދުވަހުގެ މަޝްވަރާގެ މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިވީ ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދަކުން ފީ ނެގުމުގެ ހައްގު އީރާނަށް ނޯންނާނެ ކަމަށް އެމެރިކާއިން ބުނޭ. ދެ ގައުމުން ދެމުންދާ އިރުޝާދުތައް ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން، ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ސަޕްލައިގެ 20 އިންސައްތަ އުފުލާ މި މުހިންމު ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައި.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 18 ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހު، އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ބަންދުކޮށްފައިވާ ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި، މަގު އޮޅިގެން ފަރަށް އެރި ދެކުނު ކޮރެއާގެ ކޮންޓޭނަރު އުފުލާ ބޯޓު ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަނީ ކުރަމުން. | ގެޓީ އިމޭޖަސް
ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން ފީއެއް ނެގުމަށް އީރާނުން ނިންމި ނިންމުމާ ގުޅިގެން، އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ބޮޑު ޒުވާބެއް އުފެދިއްޖެއެވެ.
އީރާނުން ބުނަމުންދަނީ އެ ސަރަހައްދުން ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތަކަށް ފީ ނެގުމުގެ ހައްގު އެ ގައުމަށް އޮންނާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ވޮޝިންޓަނުން ބުނަމުންދަނީ އުޅަނދުފަހަރު ދަތުރުކުރާތީ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ފީއެއް ނެގުމުގެ ފުރުސަތު އީރާނަށް ނުދޭނެ ކަމަށެވެ.
އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ސޮއިކުރި ފަހުމުނާމާއާ ގުޅިގެން ކަނޑައެޅި 60 ދުވަހުގެ މަޝްވަރާގެ މުއްދަތަށްފަހު، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން ފީ ނަގާނެ ނިޒާމެއް ތައާރަފްކުރުމަށް އީރާނުން ދަނީ ތައްޔާރުވަމުންނެވެ.
އީރާނާއި އޮމާންގެ ސަރަހައްދީ ރޮނގުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މި މުހިންމު ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ފީއެއް ނުވަތަ ޓްރާންސިޓް ފީއެއް ނެގުމަކީ އެމެރިކާއިން ގަބޫލުކުރާނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް އެމެރިކާގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް މާކޯ ރޫބިއޯ ބުދަ ދުވަހު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ގަލްފުގެ ގައުމުތަކުގެ ވެރިންނާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށް ޔުނައިޓެޑް އަރަބް އެމިރޭޓްސްއަށް ވަޑައިގެން ވާހަކަދައްކަވަމުން ރޫބިއޯ ވިދާޅުވީ، އީރާނާއެކު ވެވޭ އެއްވެސް އެއްބަސްވުމެއްގައި އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން ފީ ނެގުން މަނާކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.
"މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދެއް. ބައިނަލްއަގުވާމީ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދަކުން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އަތުން ފީ ނެގުމުގެ ހައްގު އެއްވެސް ގައުމަކަށް ލިބިގެންނުވޭ. އެއީ މިހާރުވެސް އޮތް ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނު،" ރޫބިއޯ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މި ސަރަހައްދުގެ ހުރިހާ ގައުމުތަކަކުންވެސް މިކަމުގައި އެމެރިކާއާ އެއްބަސްވާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ރޫބިއޯ މިހެން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ހުރްމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބެލެހެއްޓުމުގެ ކަންކަން ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން އޮތް ގޮތަށް ދެން ދުވަހަކުވެސް އިއާދަނުވާނެކަން އެންމެންވެސް ދަންނަންޖެހޭނެ ކަމަށް އީރާނުގެ އިސް މަޝްވަރާވެރިޔާ މުހައްމަދު ބާގިރު ގާލިބާފް އީރާނުގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާއަށް ވިދާޅުވިތާ އެއްދުވަސް ފަހުންނެވެ. ގާލިބާފް މިހެން ވިދާޅުވީ، ސްވިޒަލޭންޑްގައި އެމެރިކާއާއެކު ކުރިއަށްދާ މަޝްވަރާތަކަށް ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ގޮތުން ފީ ނެގުން 60 ދުވަހަށް ފަސްކުރުމަށް އީރާނުން ނިންމާފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. މީގެއިން ދޭހަވަނީ މި މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވިއްޖެނަމަ، އީރާނުން ފީ ނަގަން ފަށާނެ ކަމެވެ. ދެ ގައުމުން މިހާރު ވަނީ ދާއިމީ އެއްބަސްވުމަކަށް ދިއުމަށް 60 ދުވަހުގެ ރޯޑްމެޕެއް އެކުލަވާލައި، ފަންނީ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށާއި މި މަސައްކަތް ބަލަހައްޓާނެ މަތީ ފަންތީގެ ކޮމިޓީއެއް އުފެއްދުމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. މީގެއިތުރުން، ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަން "ބަލަހައްޓާނެ" ގޮތާއި، އެ ސަރަހައްދުން ދޭ ޚިދުމަތްތަކާއި އެކަމަށް ހިނގާނެ ޚަރަދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އީރާނާއި އޮމާނުން މަޝްވަރާކުރާނެ ކަމަށް އަންގާރަ ދުވަހު އެ ދެ ގައުމުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަދި މިކަމަށްޓަކައި ގުޅިފައިވާ ވޯކިން ގްރޫޕެއް އުފެއްދުމަށްވެސް ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ސަޕްލައިގެ 20 އިންސައްތަ އުފުލާ މި މުހިންމު ކަނޑުއޮޅި މުސްތަގުބަލުގައި ބަލަހައްޓާނެ ގޮތާ ގުޅޭގޮތުން އީރާނާއި، އޮމާން އަދި ގަލްފުގެ އެހެން ގައުމުތަކުން މަޝްވަރާކުރުމަށް، މިދިޔަ ހަފުތާގައި ސޮއިކުރި ފަހުމުނާމާގައި ގޮވާލާފައިވެއެވެ. ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި ބެހިފައިވަނީ އީރާނާއި އޮމާންގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުގެ ތެރެއަށެވެ. ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ދަތުރުފަތުރު އާންމުކޮށް ހިނގަނީ 1982 ވަނަ އަހަރުގެ އދ. ގެ ކަނޑުގެ ގާނޫނާ ބެހޭ މުއާހަދާ (ޔޫ.އެން.ސީ.އެލް.އޯ.އެސް) ގެ ދަށުންނެވެ. މި މުއާހަދާގެ ދަށުން އައްސޭރިފަށުގެ ގައުމުތަކަށް ދަތުރުފަތުރު ހުއްޓުވުމުގެ ބާރެއް ނޯވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އީރާނުން މި މުއާހަދާ ތަސްދީގުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އީރާނުން އަމަލުކުރަމުންދަނީ އެ ގައުމުގެ އަމިއްލަ ގާނޫނުތަކަށް ކަމަށްވާތީ، މި ކަނޑުއޮޅީގެ ގާނޫނީ ހާލަތާ މެދު ވަނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދިފައެވެ.
ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުފަތުރުތައް އަލުން ފަށާފައިވީ ނަމަވެސް، އީރާނާއި އެމެރިކާ އަދި ހުޅަނގުގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ދެމުންދާ އިރުޝާދުތައް ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން އުޅަނދުފަހަރު ދުއްވާ ފަރާތްތަކަށް ވަނީ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ. އީރާނުން އަންގާފައިވަނީ ދަތުރުކުރުމުގެ ކުރިން ހުއްދަ ހޯދުމަށާއި އީރާނުގެ އައްސޭރިއާ ކައިރިން ދަތުރުކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާއާއި ބައެއް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ލަފާދެނީ އެމެރިކާގެ ވައިގެ ސަލާމަތީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު އޮމާން ފަޅިން ދަތުރުކުރުމަށެވެ.
މިގޮތަށް އިރުޝާދުތައް ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން، ވިޔަފާރި އުޅަނދުފަހަރަށް ކަނޑުއޮޅި ހުޅުވިފައި އޮތް ނަމަވެސް، ދަތުރުކުރާނެ ވަކި މަގެއް ނޭނގި އުޅަނދުފަހަރުގެ ވެރިން ތިބީ ގޮތް ހުސްވެފައެވެ.
