ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން އީރާނުން އެމެރިކާގެ 20 އަސްކަރީ މަރުކަޒަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީފި
މެދުއިރުމަތީގެ އަށް ގައުމެއްގައި ހުރި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް އީރާނުން ދިން ހަމަލާތަކުގައި، އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދިފާއީ ނިޒާމުތަކާއި ޖާސޫސީ ބޯޓުތަކަށް އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ގެއްލުން ލިބިފައިވާކަން ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކުން ހާމަވެއްޖެ. މި ހަމަލާތަކުގައި އެމެރިކާގެ އަގުބޮޑު 42 މަތިންދާބޯޓެއް ހަލާކުވެފައިވާއިރު، އީރާނުގެ އަސްކަރީ ގާބިލުކަން ކުޑަކޮށް ދެއްކުމަށް އެމެރިކާއިން މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް، ތެހެރާނުގެ ހަމަލާތަކަކީ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ މާ ސީދާ އަދި ނުރައްކާތެރި ހަމަލާތަކެއްކަން މުހައްލިލުން ފާހަގަކުރެވޭ. އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދިފާއީ ވަސީލަތްތައް މަދުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، އީރާނުން އަލުން ހަމަލާއެއް ދީފިނަމަ އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ.
އީރާނުން ދިން ހަމަލާތަކަށްފަހު ފެނިފައިވާ މިސައިލާއި ޑްރޯންތަކުގެ ބައިތައް، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހު އަބޫ ދާބީގައި ޔޫއޭއީ ސަރުކާރުން ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ދައްކާލަނީ. | ގެޓީ އިމޭޖަސް
ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން އީރާނުން އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ 20 މަރުކަޒަކަށް ގެއްލުން ދީފައިވާކަން، ބީބީސީ އިން ދިރާސާކުރި ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތަކުން ހާމަވެއްޖެއެވެ. މީގެއިން ދޭހަވަނީ އީރާނުން ދެމުންދާ ހަމަލާތަކަކީ އެމެރިކާގެ ރަސްމީ އިދާރާތަކުން އާންމުކޮށް އެއްބަސްވާ ވަރަށް ވުރެ މާ ވަރުގަދަ އަދި ފުޅާ ހަމަލާތަކެއް ކަމަށް ބީބީސީ އިން ބުނެފައިވެއެވެ.
ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން އީރާނުން ވަނީ މެދުއިރުމަތީގެ އަށް ގައުމެއްގައި ހުރި މުހިންމު މަރުކަޒުތަކަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދީފައެވެ. މި ހަމަލާތަކުގައި އެންމެ ޒަމާނީ ވައިގެ ދިފާއީ ނިޒާމުތަކާއި، މަތިންދާބޯޓަށް ތެޔޮ އަޅައިދޭ ބޯޓުތަކާއި ރޭޑާރުތަކަށް ވަނީ އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ގެއްލުން ދީފައެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ތިން މަސްދުވަހު އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލުން އީރާނާއި ލުބުނާނަށް ދިން ހަމަލާތަކުގެ ބަދަލުހިފުމުގެ ގޮތުން، ތެހެރާނުން ވަނީ އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށާއި އެމެރިކާ ބޭނުންކުރާ ގުޅިފައިވާ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދީފައެވެ. އެމެރިކާގެ ޕެންޓަގަނުން ބުނާ ގޮތުގައި "އޮޕަރޭޝަން އެޕިކް ފިއުރީ" ފެށި ފަހުން އީރާނުގެ 13,000 އަށް ވުރެ ގިނަ އަމާޒުތަކަށް އެމެރިކާއިން ވަނީ ހަމަލާދީފައެވެ.
އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ މުޖުތަބާ ޚާމަނާއީ ވަނީ، އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ހަމަލާދިނުމުގައި އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ހޯދި ކާމިޔާބީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. މިދިޔަ އަންގާރަ ދުވަހު ނެރުއްވި ބަޔާނެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ، މެދުއިރުމައްޗަކީ ދެން އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް "އަމާން ތަނެއް" ނޫން ކަމަށެވެ.
އީރާނުގެ އަސްކަރީ ގާބިލުކަން ގާތްގަނޑަކަށް އެއްކޮށް ނައްތާލެވިފައިވާ ކަމަށް ވައިޓް ހައުސްއިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދިޔަ ނަމަވެސް، މުހައްލިލުން ބުނަނީ އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތަކަށް ބަލާއިރު، ތެހެރާނުގެ ރައްދު ހަމަލާތަކަކީ އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލުން ކުރިން އެއްބަސްވި ވަރަށް ވުރެ މާ ސީދާ އަދި ނުރައްކާތެރި ހަމަލާތަކެއް ކަމަށެވެ.
ބީބީސީ އިން ހޯދި މި ހޯދުންތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެމެރިކާގެ ޑިފެންސް އޮފިޝަލަކު ވާހަކަދައްކަވަން ދެކޮޅު ހެއްދެވީ، "އޮޕަރޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ" ނުވަތަ އަސްކަރީ ސަލާމަތީ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގެ ސެޓެލައިޓް ދިރާސާތައް ހަނިކުރުމުގެ ގޮތުން، އެމެރިކާއިން ވަނީ ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯ ފޯރުކޮށްދޭ މައި ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ "ޕްލެނެޓް" ކުންފުނީގެ ކިބައިން، އީރާނާއި މެދުއިރުމަތީގެ ބޮޑު ބަޔެއްގެ އާ ފޮޓޯތައް ދޫކުރުން "ވަކި މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް" މަނާކުރުމަށް އެދިފައެވެ. އެ ކުންފުނިން މި ނިންމުން ދިފާއުކުރަމުން ބުނީ، އެ ފޮޓޯތައް ބޭނުންކޮށްގެން "ދުޝްމަނުން" ނޭޓޯގެ ބައިވެރިންނަށާއި އާންމުންނަށް ހަމަލާދީފާނެތީ އެކަން ހުއްޓުވަން ބޭނުންވާ ކަމަށެވެ.
ބީބީސީ އިން އީރާނުގެ ހަމަލާތަކުން ލިބުނު ގެއްލުންތައް ދެނެގަނެފައިވަނީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ އެހެން ކުންފުނިތަކުގެ ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކާއި ޕްލެނެޓް ކުންފުނީގެ ކުރީގެ ފޮޓޯތައް އަޅާކިޔައިގެންނެވެ. މިގޮތުން ގެއްލުން ލިބިފައިވާ މަރުކަޒުތައް ހުރީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، ޔޫއޭއީ، ގަތަރު، ކުވެއިތު، އިރާގު، އުރުދުން، ބަހްރައިން އަދި އޮމާންގައެވެ. ބައެއް މުހައްލިލުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ހަމަލާދީފައިވާ މަރުކަޒުތަކުގެ އަދަދު 28 އަށް އެރުން އެކަށީގެންވެއެވެ.
ގެއްލުން ލިބުނު އަގުބޮޑު އާލާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ޔޫއޭއީގެ އަލް ރުވައިސް އަދި އަލް ސަދަރު އެއާބޭސްގެ އިތުރުން އުރުދުންގެ މުވައްފަގު ސަލްތީ އެއާބޭސްގައި ހުރި އެންމެ ޒަމާނީ ތިން އެންޓި-ބެލިސްޓިކް މިސައިލް ބެޓެރީ ސިސްޓަމް ހިމެނެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި އެމެރިކާއިން ބޭނުންކުރަނީ "ޓާމިނަލް ހައި އެލްޓިޓިއުޑް އޭރިއާ ޑިފެންސް" (ތާޑް) ގެ އެންމެ އަށް ބެޓެރީ ކަމަށް އެނގިފައިވާއިރު، މީގެ ކޮންމެ ބެޓެރީއެއް އުފެއްދުމަށް ގާތްގަނޑަކަށް 1 ބިލިއަން ޑޮލަރު (766 މިލިއަން ޕައުންޑް) ހޭދަވެއެވެ. ކޮންމެ ބެޓެރީއެއް ހިންގުމަށް 100 އެއްހާ ސިފައިން ބޭނުންވާއިރު، މީގެއިން ފޮނުވާލާ ކޮންމެ އިންޓަސެޕްޓަރ މިސައިލަކަށް 12.7 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަވެއެވެ.
އަޔަލޭންޑްގެ ޑިފެންސް ފޯސްގެ ކުރީގެ ވެރިޔާ ވައިސް އެޑްމިރަލް މާކް މެލެޓް ބީބީސީ އަށް ވިދާޅުވީ، މި ބެޓެރީތަކަކީ ސަރަހައްދީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ އެންމެ މުހިންމު ބައި ކަމަށާއި، މިއީ "އަވަސް ގޮތަކަށް ނުވަތަ ފަސޭހައިން ބަދަލުކުރެވޭނެ" އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށެވެ.
ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކުގެ މާހިރުންގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޕްރިންސް ސުލްތާން އެއާބޭސްގައި ހުރި އެމެރިކާގެ ތެޔޮ އަޅައިދޭ ބޯޓުތަކަށާއި ޖާސޫސީ ބޯޓުތަކަށް އީރާނުގެ ހަމަލާތަކުގައި ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ވަނީ ލިބިފައެވެ. މިގޮތުން ހަލާކުވެފައިވާ ބޯޓުތަކާއި ހަމަލާގެ ސަބަބުން ބިންގަނޑު ކޮނިފައިވާ ތަންތަން ފޮޓޯތަކުން ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.
ގެއްލުންވި އެއް ބޯޓަކީ "އީ-3 ސެންޓްރީ" ޖާސޫސީ ބޯޓެއްކަން އެމްއޭއައިއޭއާރު (MAIAR) ގެ މުހައްލިލަކު ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ. އެމެރިކާގެ މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓްކުރާ ގޮތުގައި މިފަދަ ބޯޓެއް އަލުން ހޯދުމަށް 700 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަވާނެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ ހަމަލާތައް ކުވެއިތުގައި ހުންނަ އަލީ އަލް ސާލިމް އެއާބޭސްއަށާއި ކޭމްޕް އާރިފްޖާންއަށް ވެސް ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ. އެމްއޭއައިއޭއާރުގެ މުހައްލިލުން ބުނާ ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އެތައް ފަހަރަކު ހަމަލާދީފައިވާ މި މަރުކަޒުގެ ތެޔޮ ރައްކާކުރާ ތަންތަނާއި، ބޯޓުތައް ބަހައްޓާ ހެންގަރުތަކާއި، ސިފައިން ތިބޭ ތަންތަން ހަލާކުވެފައިވާކަން ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކުން ފެނެއެވެ.
އަދި ކޭމްޕް އާރިފްޖާންގައި ހުރި ސެޓެލައިޓް މުވާސަލާތީ އާލާތްތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާކަން ޑިފެންސް އިންޓެލިޖެންސް ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ "ޖޭންސް" އިން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ސީދާ އަދަދު ބުނަން ދަތިވި ނަމަވެސް، މެއި މަހު ޕެންޓަގަނުން ލަފާކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި "އޮޕަރޭޝަން އެޕިކް ފިއުރީ" އަށް ޖުމްލަ 29 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަވާނެއެވެ. މީގެ ބޮޑު ބައެއް ހޭދަވާނީ ހަނގުރާމައިގައި ހަލާކުވި އާލާތްތައް މަރާމާތުކުރުމަށް ނުވަތަ އަލުން ގަތުމަށެވެ. ނަމަވެސް ޑިމޮކްރެޓުން ބުނަނީ މިއީ ހަގީގީ އަދަދަށް ވުރެ ކުޑަ އަދަދެއް ކަމަށެވެ.
މި ރިޕޯޓުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، ފެބްރުއަރީ މަހުން ފެށިގެން އެމެރިކާގެ މަދުވެގެން 42 މަތިންދާބޯޓު ވަނީ ހަލާކުވެ ނުވަތަ ބޭނުންނުކުރެވޭ ވަރަށް ގެއްލުންވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެފް-15 އަދި އެފް-35 މަރުކާގެ ހަނގުރާމަމަތީ ބޯޓުތަކާއި، 24 އެމްކިއު-9 ރީޕާ ޑްރޯން އަދި އޭ-10 މަރުކާގެ ހަމަލާދޭ ބޯޓެއް ހިމެނެއެވެ.
އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ބޭނުންކުރާ އަގުބޮޑު އާލާތްތަކާ އަޅާބަލާއިރު، އީރާނުން މެދުއިރުމަތީގެ އަމާޒުތަކަށް ހަމަލާދިނުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ އަގުހެޔޮ، އަދި ފަސޭހައިން ބަދަލުކުރެވޭ ފަދަ ޑްރޯންތަކެއް ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.
ބީބީސީ އާ ވާހަކަދެއްކެވި މާހިރުން ވިދާޅުވީ، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އީރާނުގެ އުކުޅުތައް ބަދަލުވަމުން އައިސްފައިވާ ކަމަށެވެ. ކުރިން މެދުއިރުމަތީގެ ސިޓީތަކަށާއި މަރުކަޒުތަކަށް އަމާޒުކޮށް ގިނަ އަދަދެއްގެ މިސައިލް ފޮނުވާލި ނަމަވެސް، މިހާރު އީރާނުން ދެނީ ވަކި ހާއްސަ އަމާޒުތަކަކަށް ދޭ މާ ސީދާ ހަމަލާތަކެކެވެ.
އެމެރިކާގެ ސްޓިމްސަން ސެންޓަރުގެ މުހައްލިލެއް ކަމަށްވާ ޑރ. ކެލީ ގްރިއެކޯ ވިދާޅުވީ، އީރާނުގެ ފުރަތަމަ ހަމަލާތައް އަމާޒުކުރީ ގިނަ އަދަދެއްގެ މިސައިލާއި ޑްރޯން ބޭނުންކޮށްގެން އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދިފާއީ ނިޒާމުތައް "ހަލާކުކޮށްލުމަށް" ކަމަށެވެ.
"ނަމަވެސް މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އީރާނުން ވަނީ މަދު އަދަދެއްގެ، އެކަމަކު މާ ސީދާ ހަމަލާތަކަކަށް ބަދަލުވެފައި. މީގެ ބޭނުމަކީ އަގުބޮޑު އަމާޒުތަކަށް ހަމަލާދިނުމަށް މިސައިލާއި ޑްރޯން ރައްކާކުރުމާއި، ކުޑަ ތަފާތަކުން އަމާޒު ހާސިލު ނުވި ނަމަވެސް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބޭނެ ފަދަ ތަންތަނަށް ހަމަލާ އަމާޒުކުރުން،" ޑރ. ގްރިއެކޯ ވިދާޅުވިއެވެ.
އެމްއޭއައިއޭއާރުގެ މުހައްލިލަކު ބީބީސީ އަށް ބުނީ، އީރާނުގެ އުކުޅުތައް ބަދަލުވަމުން ދިޔައިރުވެސް، އީރާނުގެ ޑްރޯންތަކާއި މިސައިލްތައް ފޯރާ ހިސާބުން މަތިންދާބޯޓުތައް ދުރުކުރުމުގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއިން "ފަރުވާކުޑަކޮށްފައިވާ" ކަމަށް ފެންނަ ކަމަށެވެ.
އޭނާ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ޕްރިންސް ސުލްތާން އެއާބޭސްގައި ހުރި ބޯޓުތައް ހަލާކުވުމުގެ ކުރިން ވެސް އެ މަރުކަޒަށް ހަމަލާތަކެއް އަމާޒުވެފައިވެއެވެ.
އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ މުޖުތަބާ ޚާމަނާއީ ވިދާޅުވީ، މި ސަރަހައްދުގެ ގައުމުތަކާއި ބިންތަކަކީ ދެން އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކުގެ އައްޑަނައަކަށް ނުވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެމެރިކާއިން ހިންގާ ފިތުނަވެރި އަމަލުތަކާއި އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ހެދުމަށް މި ސަރަހައްދުގައި ދެން އަމާން ތަނެއް ނޯންނާނެ ކަމަށާއި، ދުވަހުން ދުވަހަށް އެމެރިކާގެ ބާރު ކެނޑެމުންދާނެ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
އޭނާ މިހެން ވިދާޅުވިތާ މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި، އެމެރިކާ އާއި އީރާނާ ދެމެދު އޮތް ހަމަލާ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަށް ވަނީ އަނެއްކާވެސް ބުރޫއަރާފައެވެ. މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު އީރާނުގެ ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑްސް (އައިއާރުޖީސީ) އިން ބުނީ، ދެކުނު އީރާނަށް އެމެރިކާއިން ދިން އާ ހަމަލާތަކަކާ ގުޅިގެން، އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ މަރުކަޒަކަށް ހަމަލާދީފައިވާ ކަމަށެވެ.
ޑރ. ގްރިއެކޯ އިންޒާރު ދެއްވި ގޮތުގައި، އެމެރިކާ އާއި އީރާނުގެ މެދުގައި އޮތް ނާޒުކު ސުލްހަ ރޫޅި، އަލުން ހަނގުރާމަ ފެށިއްޖެ ނަމަ، ގަލްފް ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ މަރުކަޒުތަކަށް ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް ކުރިމަތިވާނެއެވެ.
"މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމައިގައި އެމެރިކާ އާއި ބައިވެރިންގެ ވައިގެ ދިފާއީ ހަތިޔާރުތައް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހުސްވެފައި،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
"މި ތަކެތި އަވަސް ގޮތަކަށް އިއާދައެއް ނުކުރެވޭނެ. އެހެންކަމުން އީރާނުން އަލުން ހަމަލާއެއް ދީފި ނަމަ، އެމެރިކާއަށް އެކަން ދިފާއުކުރަން ލިބޭނީ ހަނގުރާމަ ފެށުނުއިރު ހުރި ވަސީލަތްތަކުގެ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެއް."
