ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓު ނައްތާލުމަށް އެމެރިކާއިން ކުރާ މަސައްކަތާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަންވީ ކޮން ބައެއް؟

ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓު (އައިސީސީ) އަށް އެމެރިކާގެ ފަރާތުން އަނެއްކާވެސް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް އަމާޒުވާން ފަށައިފި އެވެ. އެ މުއައްސަސާ އުވާލުމަށް ވޮޝިންގޓަނުން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ވަރަށް ސާދާ ސަބަބެކެވެ. އެއީ އެމެރިކާއިން ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކުން އެ ގައުމަށް ފުރިހަމަ އިސްތިސްނާ ލިބިގެންވާ ކަމަށް ބުނެ ވަކާލާތު ކުރާ ކުރުމެވެ.

އެކި މައްސަލަތަކުގައި އެމެރިކާގެ ރައްޔިތުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަރީމާތަކުގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ކަމަށް ބުނާ އިތުބާރު ހުރި ތުހުމަތުތައް އެބަހުއްޓެވެ. އެމެރިކާއިން ހިންގާފައިވާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކަށް ޖަވާބުދާރީވާން ނުޖެހޭނަމަ، އެ ގައުމުން އެ ކޯޓު ނައްތާލުމަކަށް މަސައްކަތެއް ނުކުރާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާރު މިއީ އައިސީސީއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން އެ ކޯޓުގެ ދިފާއުގައި ތެދުވަންވީ ވަގުތެވެ.

އައިސީސީއާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާއިން ގެންގުޅޭ ހަރުކަށި ސިޔާސަތަކީ އާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ ކޯޓަކީ ދުނިޔޭގެ މަސްރަހުގައި ފައިތިލަ ސާބިތުކުރި މުއައްސަސާއަކަށް ވުމުގެ ކުރިންވެސް، އެމެރިކާއިން ދިޔައީ ކޯޓުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ހުރަސްއަޅަމުންނެވެ. ޖޯޖް ޑަބްލިއު ބުޝްގެ ރިޔާސަތުން ފެށިގެން، ވަކިން ހާއްސަކޮށް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީގެ ބޭފުޅުން ތިއްބެވީ އެ ކޯޓާއި ކޯޓުގެ ހިންގުމާ މެދު ނުތަނަވަސްވެފަ އެވެ. ކުރީގެ ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ އެޑްވައިޒަރު ޖޯން ބޯލްޓަން އާއި ކުރީގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް މައިކް ޕޮމްޕެއޯގެ އިތުރުން މިހާރުގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް މާކޯ ރޫބިއޯއާ ހަމައަށް، ރިޕަބްލިކަން އޮފިޝަލުން ތިއްބެވީ އައިސީސީގެ ފަހަތުން އަޅުވާލައިގެންނެވެ. އެއީ އެ ކޯޓުން މިހާތަނަށް އެމެރިކާގެ އެއްވެސް ރައްޔިތަކު ހައްޔަރުކުރުމަށް އަމުރެއް ނެރެފައި ނުވި ނަމަވެސްމެއެވެ.

އަޖައިބުވާންޖެހޭ ކަމަކީ، އައިސީސީ ކުށްވެރިކުރުމަށް އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، އެ މުއައްސަސާއަށް އިތުރު ގަދަރާއި ސައްހަކަން ލިބިގެންދިއުމެވެ. އެމެރިކާގެ ބާރުވެރިކަމުގެ ކުރިމަތީގައި އައިސީސީއަކީ އެއްވެސް ބާރެއް ނެތް ތަނެއް ކަމަށް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ގަބޫލުކުރާ މީހުންނަށް، ރިޕަބްލިކަން ސަރުކާރުތަކުން ދައްކާ ބިރުވެރިކަމަކީ އެ ކޯޓުގެ މުހިންމުކަން އަންގައިދޭ ވަރުގަދަ ހެއްކެކެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، އައިސީސީއާ މެދު ވޮޝިންގޓަނުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރާ މިންވަރު އިތުރުވާ ވަރަކަށް، އެމެރިކާއަކީ ގާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި އޮތް ގައުމެއް ނޫން ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް އެ ކޯޓުގެ ބާރާއި ނުފޫޒު އިތުރަށް ސާފުވެގެންދެ އެވެ.

ސިޔާސީ ދާއިރާތަކުން ކުރިމަތިވާ ނުރުހުމާއި، އެ މުއައްސަސާ ބަލިކަށިކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި އަބަދުވެސް އޮންނަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިފަހަރުގެ ހާލަތު ތަފާތެވެ. އައިސީސީގެ މުވައްޒަފުންނާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާއިން އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި، މުޅި ކޯޓާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އަޅާނެ ކަމުގެ އިންޒާރުތަކުގެ އިތުރުން، މާކޯ ރޫބިއޯ ވިދާޅުވި ފަދައިން "ގަލަކަށްފަހު ގަލެއް" ނަގައިގެން ކޯޓު ނައްތާލާނެ ކަމަށް ބުނުމަކީ، އެ ކޯޓުގެ ދެމިއޮތުމަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. މި ކޯޓު ސަލާމަތް ކުރެވެން އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ކޯޓުގެ މެންބަރު ގައުމުތަކުން އެކަމަށް މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. އެ ގައުމުތަކުން އެކަން ނުކޮށްފިނަމަ، އައިސީސީ ނެތިގެންދާނީ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ، އެކަމަކު މެންބަރު ގައުމުތަކުގެ ފަރުވާކުޑަކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ތަޖުރިބާކާރުންގެ ނަޒަރުގައި އައިސީސީއަށް ތާއީދުކޮށް ޔޫރަޕާއި ދެކުނު އެމެރިކާގެ ބައެއް ގައުމުތަކުން ފާޅުކުރަމުންދާ ޝުއޫރުތަކަކީ ރަނގަޅު ފެށުމެކެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އެކަނި ފުދޭވަރުގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޯޓުގެ ދިފާއުގައި އަދި ކޯޓު ވަރުގަދަކުރުމަށްޓަކައި ގައުމުތަކަށް އެޅިދާނެ އަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، އައިސީސީގެ މެންބަރު ގައުމުތަކުން ކޯޓަށް އެއްބާރުލުން ދިނުން އިތުރުކުރަންޖެހެ އެވެ. މިހާރު ތަހުގީގު ކުރަމުންދާ ކޮންމެ މައްސަލައަކަށް ތާއީދުކުރާކަން އެ ގައުމުތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ހާމަކުރަންޖެހެ އެވެ. އަދި ހެކި ހޯދުމުގައާއި، ކޯޓުން ނެރޭ ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އަމުރުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި އަމަލީ ގޮތުން އެއްބާރުލުން ދޭނެކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭންޖެހެ އެވެ. ކުރިން އެކަން ކޮށްފައިވާނަމަ، އަނެއްކާވެސް އެކަން އިއުލާންކުރަންޖެހެ އެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކަށް، ކޯޓަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން އިތުރު ގައުމުތައް އައިސީސީގައި ބައިވެރިވުމަށް ހިތްވަރު ދޭންޖެހެ އެވެ. މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ ވޮޝިންގޓަނުން އެދިގެން ދާދިފަހުން ވެނެޒުއޭލާ އާއި ޗާޑް އިން ކޯޓުން ވަކިވެފައިވާތީ އެވެ. ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން މެންބަރުންގެ އަދަދު މަދުކޮށްގެން ކޯޓަށް ގެއްލުން ދޭން މަސައްކަތް ކުރާނަމަ، ކޯޓަށް ތާއީދުކުރާ ގައުމުތަކުން އެކަމަށް ރައްދު ދޭންޖެހޭނީ އިތުރު ގައުމުތައް ކޯޓާ ގުޅުމަށް ބާރުއަޅާ ކެމްޕޭނެއް ފަށައިގެންނެވެ.

ގިނަ ގައުމުތަކަކުން އައިސީސީއާ ގުޅުމަށް ވިސްނާފައިވީ ނަމަވެސް، އަދި އެކަމަށް އިގުރާރުވެފައެއް ނުވެ އެވެ. އެ ގައުމުތަކަށް ވިސްނައިދޭންވީ ވަގުތަކީ މިއީއެވެ. މިސާލަކަށް ލުބުނާނުން ވަނީ އައިސީސީގެ މެންބަރަކަށް ވުމާ މެދު ޝައުގުވެރިކަން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ. އެހެން ވެއްޖެނަމަ، އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުންނާއި ހިޒްބުاللهގެ ކޮމާންޑަރުން ހިންގާފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ޖަރީމާތައް ބެލުމުގެ ގާނޫނީ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންދާނެ އެވެ.

މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު ބެއިރޫތުން ވަނީ ކޯޓާ ނުގުޅުމަށް ނިންމާފަ އެވެ. ނަމަވެސް އެ ގައުމުން ކޯޓާ ގުޅުމަށް އެހެން ގައުމުތަކުން ތާއީދުކުރާކަން ސާފުކޮށް ހާމަކުރެވިދާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް، އައިސީސީއާ ގުޅުމުން އެމެރިކާ ފަދަ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ކުރިމަތިކުރާ ފިއްތުންތަކަށް ކެތްކުރުމަށް ލުބުނާނަށް އިތުރު ބައިނަލްއަގުވާމީ މަގަކަށް އެކަން ވެގެންދާނެ ގޮތާއި، ގާނޫނީ އިސްތިގުލާލަކީ މުހިންމު އެއްޗެއްކަން ލުބުނާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ދެއްކިދާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދެވިދާނެ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި، އައިސީސީގެ މެންބަރު ގައުމުތަކުން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ނުވަތަ ގިނަ ގައުމުތަކެއްގެ މެދުގައި ކުރެވޭ ވިޔަފާރި އާއި އިގްތިސާދީ މަޝްވަރާތަކަކީ، އެހެން ގައުމުތައް ކޯޓާ ގުޅުމަށް ބާރުއަޅާ ވަސީލަތަކަށް ހެދިދާނެ އެވެ.

ތިންވަނަ ކަމަކަށް، ގައުމުތަކުން އައިސީސީއަށް އިތުރު މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހެ އެވެ. ބައެއް ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި ކޯޓުން ހާސިލުކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ އަޅާބަލާއިރު ކޯޓުގެ ބަޖެޓު ބޮޑެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރަށް ކޯޓުގެ ބަޖެޓަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 210 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. މިއީ އީރާނުގައި ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް އެމެރިކާއިން ދުވާލަކު ހޭދަކުރާ މިންވަރުގެ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައެވެ. މިއީ ޔޫކްރެއިން، ފަލަސްތީން އަދި ދާރްފޫރުގައި ހިންގާފައިވާ ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާތަކާއި، އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު އަމަލުތަކާއި، ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ އަމަލުތަކަށް ޒިންމާވާ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޯޓަކަށް ހޭދަކުރާ މިންވަރެވެ.

ބަހަށްވުރެ އަމަލު މާ ބާރުގަދަވާނެ އެވެ. އައިސީސީއަށް އިތުރު އަދި ލުއި ފަސޭހަ ފަންޑިންގ ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ، "މިއީ އަހަރެމެންގެ ކޯޓު ކަމަށާއި، ކޯޓުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ހޯދައިދިނުމަށް ކުރަންޖެހުނު ކޮންމެ ކަމެއް ކުރާނެ" ކަމަށް ބުނުމެވެ.

ހަތަރުވަނަ ކަމަކަށް، އެމެރިކާއިން ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވާ އައިސީސީގެ މުވައްޒަފުންނަށް ގައުމުތަކުން ފުރިހަމަ ރައްކާތެރިކަން ދޭންޖެހެ އެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު، ކޯޓުގެ ގިނަ ފަނޑިޔާރުންތަކަކާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވަނީ، އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ނުޖެހި ގާނޫނު ތަންފީޒުކޮށް، އަނިޔާވެރި އަމަލުތައް ހިންގާ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމުންނެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެ ބޭފުޅުންނަށް ބޭންކުތައް ބޭނުން ނުކުރެވުމާއި، ހޮޓާތައް ބުކް ނުކުރެވުމާއި، ކްރެޑިޓް ކާޑުން ކެއުމަކަށް ފައިސާ ނުދެއްކޭ ފަދަ ދަތިތަކާ ވަނީ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފަ އެވެ.

ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން (އީޔޫ) އާއި ކެނެޑާގެ ގާނޫނުތަކުގެ ދަށުން، އެމެރިކާގެ މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ނުފޫޒު ހުއްޓުވުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވެ އެވެ. ނަމަވެސް، އެއްވެސް ސަބަބެއް ބަޔާންކުރުމެއް ނެތި، އީޔޫއިން އެ ގައުމުތަކުގެ "ބްލޮކިންގ ސްޓެޓިއުޓް" ބޭނުންކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. އަދި ކެނެޑާއިން ވެސް "ފޮރިން އެކްސްޓްރާޓެރިޓޯރިއަލް މެޝާސް އެކްޓް" ބޭނުންކުރުމަށް ވަނީ އިންކާރުކޮށްފަ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން އައިސީސީގައި މަސައްކަތްކުރާ އެ ގައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުން ތިބީ އެއްވެސް ހިމާޔަތެއް ނެތް ހާލަތެއްގަ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އެމެރިކާގެ ކޯޓުތަކުގައި އެ ފިޔަވަޅުތަކާ ދެކޮޅަށް ބައެއް ފަނޑިޔާރުން ކުރަމުންދާ ގާނޫނީ މަސައްކަތަށް އީޔޫ ނުވަތަ ކެނެޑާއިން ވެސް ތާއީދުކޮށްފައި ނުވުމަކީ ބަޔާންކުރަން ނޭނގޭ ފަދަ ކަމެކެވެ.

ޓްރަމްޕްގެ ވެރިކަމެއްގައި އައިސީސީއަށް ހަމަލާދިނުން ހުއްޓުވުމަށް އެމެރިކާއަށް ވިސްނައިދިނުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ކޯޓަށް ތާއީދުކުރާ ކަމަށް ބުނާ ފަރާތްތަކުން ފަސްޖެހިފައި ތިބުމަށް އޮތް އުޒުރެއް ނޫނެވެ.

ކޯޓާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާއިން ދެމުންދާ ހަމަލާތަކަކީ އައިސީސީއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އަޑު ކަނޑުވާލައި، އެ ފަރާތްތަކާއި ކޯޓާ ދުރުކުރުމަށް ރޭވިގެން ހިންގާ ކަމެކެވެ. އެއީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ސަބަބަކީ، އެމެރިކާ އެކަނި ކުރާ މަސައްކަތުން އެ މުއައްސަސާ ނައްތާނުލެވޭނެކަން އެ ގައުމަށް އެނގޭތީއެވެ. އެކަން ކާމިޔާބު ކުރުމަށްޓަކައި، އެހެން ގައުމުތަކުން އައިސީސީ ދޫކޮށްލަން އެމެރިކާ ބޭނުންވެ އެވެ.

އޭގެ ބަދަލުގައި، ގައުމުތަކުން މި ދަނޑިވަޅުގެ ބޭނުން ހިފައި، މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ތާއީދު ނުކުރާ މިންވަރަށް އައިސީސީއަށް ތާއީދުކުރަންޖެހެ އެވެ. ކިތަންމެ އުނިކަންތައްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ދުނިޔޭގައި ހިންގާ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާތަކާއި، އިންސާނިއްޔާތާ ހިލާފު އަމަލުތަކާއި، ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ އަމަލުތަކަށް ޒިންމާވާ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ދާއިމީ މުއައްސަސާއަކީ މިއީ އެވެ.

ކޯޓުގައި ހުރި އުނިކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ކޯޓު އިސްލާހު ކުރަންޖެހެ އެވެ. ނަމަވެސް، ޖަރީމާ ހިންގާ ފަރާތްތަކަށް ސަލާމަތްވުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށްޓަކައި ކޯޓު ނައްތާލައިގެން ނުވާނެ އެވެ. ޓްރަމްޕްގެ ހަމަލާތަކާ ކުރިމަތިލައި، އައިސީސީއަށް އޮތް ތާއީދު ދެމެހެއްޓުމަކީ ހަމައެކަނި ކޯޓު ހިމާޔަތްކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ބާރުގަދަ މީހަކު ނަމަވެސް، ގާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި އެކަކަށްވެސް ނުހުރެވޭނެކަން ކަނޑައަޅައި އިއުލާންކުރުމެވެ.