ހަތިޔާރު ބަހައްޓަން ހަމާސް އިން އެއްބަސްވުމުން ޓްރަމްޕް އުފާކުރެއްވިޔަސް އިސްރާއީލުން ޣައްޒާ އިން ފައިބާނެތަ؟

ފަލަސްތީނުގެ ހަމާސް ޖަމާއަތުން ޣައްޒާގައި ހުރި އެ ޖަމާއަތުގެ ހަތިޔާރުތައް ހަވާލުކުރުމަށް އެއްބަސްވިކަން އިއުލާނުކުރުމާ ގުޅިގެން، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ހުންނެވީ ވަރަށް ބޮޑަށް އުފާފުޅުވެފަ އެވެ.

ނަމަވެސް، މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު އެކުލަވާލި ހަތިޔާރު ބެހެއްޓުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުން، އިސްރާއީލުން ޣައްޒާގެ ސަރަހައްދުތަކުން ފައިބަންޖެހެ އެވެ. އަދި ޣައްޒާގެ ބާރުތައް މަޑުމަޑުން ފަލަސްތީނުގެ ސަރުކާރާ ހަވާލުކުރަންޖެހެ އެވެ. މި ޝަރުތުތަކަށް އިސްރާއީލުގެ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި އެ ގައުމުގެ މީޑިއާތަކުން ދެނީ ވަރަށް ފިނި ޖަވާބެކެވެ. އިސްރާއީލު ސަރުކާރުން މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އަދި ރަސްމީކޮށް އެއްޗެއް ބުނެފައެއް ނުވެ އެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ހުކުރު ދުވަހު އިސްރާއީލުގެ އިސް އޮފިޝަލަކު ނޫސްވެރިންނަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވީ، ޣައްޒާގެ މަސްރަހުގައި "ޑިޕްލޮމެޓިކް ކުރިއެރުންތަކެއް" ލިބެމުންދާ ކަމަށް އެކި މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކުރި ނަމަވެސް، ހަމާސްގެ ހަތިޔާރުތައް "ހަގީގީ މާނައިގައި" ނައްތާލައިފިކަން ކަށަވަރު ނުވަނީސް، މިހާރު އިސްރާއީލު ސިފައިން ތިބި މަގާމުތަކުން ފަހަތަށް ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ރައީސް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ، މި އެއްބަސްވުމާމެދު އިސްރާއީލުން އޮތީ "ވަރަށް ބޮޑަށް ހިތްހަމަޖެހިފައި" ކަމަށެވެ.

އިސްރާއީލު މީހުންނަށް ބަލައިގަނެވޭ ކަމެއް ނޫން

2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު ހަމާސްއިން އިސްރާއީލަށް ދިން ހަމަލާއަށްފަހު، ގިނަ އަދަދެއްގެ އިސްރާއީލު ރައްޔިތުން އަދިވެސް ގަބޫލުކުރަނީ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންނާ މެދު ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. މިއީ އިސްރާއީލުން ޣައްޒާގައި ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ހަނގުރާމައެއް ކުރިއަށްގެންގޮސް، 73،000 އަށްވުރެ ގިނަ ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުން މަރާލައި، މުޅި ސަރަހައްދު ސުންނާފަތިކޮށްފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައިވެސް އެ މީހުން ގެންގުޅޭ އަނިޔާވެރި ވިސްނުމެކެވެ.

މޭ މަހު ނެގި ޚިޔާލު ހޯދުމުގެ ވޯޓަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، އިސްރާއީލުގެ ޔަހޫދީންގެ 82 އިންސައްތަ މީހުން ތާއީދުކުރަނީ ޣައްޒާގައި ދިރިއުޅޭ ފަލަސްތީނު މީހުން އެ މީހުންގެ ގެދޮރުން މަޖުބޫރުން ނެރެލުމަށެވެ. ހަމަ އެ ވޯޓުން ދެއްކި ގޮތުގައި، އިސްރާއީލުގެ ރަށްވެހިކަން އޮންނަ ފަލަސްތީނު މީހުންވެސް އެ މީހުންގެ ގެދޮރުން ބޭރުކޮށްލުމަށް 56 އިންސައްތަ މީހުން ތާއީދުކުރެ އެވެ.

އޭގެ މަހެއް ފަހުން ނެގި އެހެން ވޯޓަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، ސުވާލުކުރެވުނު މީހުންގެ 64 އިންސައްތަ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ޣައްޒާގައި ދިރިއުޅޭ ފަލަސްތީނު މީހުންގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް "ކުށެއް ނެތް މީހަކު" ނެތެވެ. އަދި އިސްރާއީލުގެ ސަރުކާރުގެ ވަޒީރުން ހިމެނޭހެން ގިނަ ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވަނީ، ހިފާފައިވާ ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ހަދާފައިވާ ފަދަ ޔަހޫދީންގެ ޣައިރުގާނޫނީ އާބާދީތައް ވަރަށް އަވަހަށް ޣައްޒާގައިވެސް ހަދާނެ ކަމަށެވެ.

އެހެންކަމުން، އިސްރާއީލު ސިފައިން ޣައްޒާއިން ފޭބުމާއި އެ ސަރަހައްދު އަލުން އާރާސްތުކުރުމަށް ފަށާ މަސައްކަތްތަކަކީ ގިނަ އިސްރާއީލީންނަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ގެންދަވަނީ މި ހަތިޔާރު ބެހެއްޓުމުގެ އެއްބަސްވުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވަމުންނެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ މިނިސްޓަރު އިތަމާރު ބެން-ގްވީރު ވަނީ މިއީ "ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫން" ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ.

ބެން-ގްވީރު ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ލިޔުއްވާފައިވަނީ، ހަމާސްގެ ގާތިލުން މަރާލުން ހުއްޓާލުމަށް އެއްބަސްވުމަކީ، ދެން އަންނަ ބޮޑު ގަތުލުއާންމަކަށް ހަމާސްއިން ތައްޔާރުވުމަށް ފުރުސަތު ދިނުން ފަދަ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަދި ޣައްޒާގައި މީހުން މެރުން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ ކަމަށާއި، ފަލަސްތީނު މީހުން އެ ގައުމުން ބޭރުވުމަށް ބާރުއަޅަންޖެހޭ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

"މީހުން ބޭރުވުމަށް ބާރުއެޅުން" މި ލަފުޒަކީ ނަސްލު ނައްތާލުމަށް ނުވަތަ "އެތްނިކް ކްލެންސިން" އަށް ނިސްބަތްކޮށް ބޭނުންކުރާ ލަފުޒެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެ އެވެ.

މެދުމިނުގެ ސިޔާސީ ފިކުރުގެ ބޭފުޅެއް ކަމަށް ބެލެވޭ، އަދި ކުރިއަށް އޮތް އިންތިޚާބުގައި ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫއާ އެންމެ ބޮޑަށް ވާދަކުރައްވާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ ގާޑީ އައިޒެންކޮޓްވެސް ހުންނެވީ މި އެއްބަސްވުމާ މެދު ޝައްކު އުފެދިފަ އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ހަނގުރާމައިގެ މަގްސަދު ކަމަށްވާ ހަމާސްގެ އަސްކަރީ އަދި ސިޔާސީ ބާރު މުޅިން ދުއްވާނުލެވޭ ކޮންމެ އެއްބަސްވުމަކީ ބޮޑު ނާކާމިޔާބީއެއް ކަމަށެވެ.

އައިޒެންކޮޓް ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އޮކްޓޫބަރު 7 ގެ ހަމަލާއަށްފަހު ގާތްގަނޑަކަށް ތިން އަހަރު ވާންވާއިރު، ހަމާސްއިން ވަނީ އޮކްޓޫބަރު 6 ވަނަ ދުވަހު އެ ޖަމާއަތުގެ ބާރު ހުރި މިންވަރަށް އަލުން ބާރުގަދަކޮށްފަ އެވެ.

ޣައްޒާ އިން ފޭބުމަކީ ނަތަންޔާހޫ ކުރާނެކަމެއް ނޫން

ނަތަންޔާހޫ މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އަދި އެއްޗެއް ވިދާޅުނުވި ނަމަވެސް، އެމެރިކާ-އިސްރާއީލުގެ ކޮންސަލްޓަންޓެއް ކަމަށްވާ ދާލިއާ ޝައިންޑްލިން ވިދާޅުވީ، ކުރިއަށް އޮތް މަދު މަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި ބާއްވާ އިންތިޚާބާ ކުރިމަތިލާއިރު، މިއީ ބޮޑުވަޒީރަށް ވަރަށް ނާޒުކު ދަނޑިވަޅެއް ކަމަށެވެ.

ނަތަންޔާހޫގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ކޮރަޕްޝަނުގެ ގިނަ ދައުވާތަކުން ސަލާމަތްވެ، ޖަލަށް ނުގޮސް ހުރެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ފުރުސަތަކީ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު ނަގަމުންދާ ޚިޔާލު ހޯދުމުގެ ވޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް އުޅެނީ ކުރީގަ އެވެ.

ޝައިންޑްލިން ވިދާޅުވީ، ނަތަންޔާހޫގެ ނިންމުންތަކަކީ އޮކްޓޫބަރު 7 ގެ ހަމަލާއާ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންނަށް ލިބިފައިވާ ހިތްދަތިކަމާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ނިންމުންތަކެއް ކަމަށެވެ. އޭނާ އެންމެ ބޮޑަށް ވިސްނާނީ މިހާރުގެ ކޯލިޝަން ބައިވެރިން މިކަމާ މެދު ދެކޭ ގޮތަކަށެވެ.

ޣައްޒާއިން ފޭބުމަކީ ނަތަންޔާހޫ ކުރާނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އޭނާގެ ކޯލިޝަން ދަމަހައްޓައި ކަނާތު ފިޔައިގެ ވޯޓު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރާއިރު، އެމެރިކާގެ އެކުވެރިންނާ މައްސަލަ ޖެހުމަކީވެސް އޭނާ ބޭނުންވާނެ ގޮތެއް ނޫން ކަމަށް ޝައިންޑްލިން ވިދާޅުވި އެވެ.

"ޓްރަމްޕާއި އެމެރިކާ މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި، މި އެއްބަސްވުން ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނާކަށް ނަތަންޔާހޫ ބޭނުމެއް ނުވާނެ. އެހެންކަމުން، ޣައްޒާގެ ތެރޭގައި އިސްރާއީލު ސިފައިން ތިބި ތަންތަނަށް ވަރަށް ކުޑަ، ރަމްޒީ ބަދަލުތަކެއް އޭނާ ގެނެސްފާނެ،" ޝައިންޑްލިން ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ނަތަންޔާހޫ ބޭނުންކޮށްފާނެ އެއް އުކުޅަކީ، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ ހަމަލާބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ މަގާމުތަކަށް ސިފައިން ރުޖޫއަކުރުން ކަމަށެވެ. އެ އެއްބަސްވުމަށްފަހުވެސް އިސްރާއީލުން ވަނީ 1،200 އަށްވުރެ ގިނަ ފަލަސްތީނު މީހުން ޝަހީދުކޮށްލައި، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ޣައްޒާގެ އިތުރު ސަރަހައްދުތަކަށް އަތްގަދަކޮށްފަ އެވެ.

ޓްރަމްޕް ހިތްހަމަޖެއްސުން

އެމެރިކާއިން އިސްރާއީލާ މެދު ކުރާ އުންމީދުތައް މެނޭޖުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ނަތަންޔާހޫއަށް އޮތް ގޮންޖެހުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގައުމުގެ ވެރިކަމަށް ވާދަކުރާ ހުރިހާ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނަށްވެސް އޮތް މައްސަލައެކެވެ.

އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލަކު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، އިސްރާއީލުން މި އެއްބަސްވުމަށް އަމަލުނުކޮށްފިނަމަ، ރައީސް ޓްރަމްޕް ހުންނަވާނީ "ވަރަށް ބޮޑަށް މާޔޫސްވެފަ އެވެ."

ލޮސް އެންޖެލިސްގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ކެލިފޯނިއާގެ ޕްރޮފެސަރު ޑޯވް ވަކްސްމަން ވިދާޅުވީ، ނަތަންޔާހޫއަށް ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލުމުގައި މިހާރުވެސް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުރި ކަމަށާއި، މި އެއްބަސްވުމަށް އަމަލުކޮށްފިނަމަ އެކަން އިތުރަށް އުނދަގޫވާނެ ކަމަށެވެ. މީގެ ކުރިންވެސް ނަތަންޔާހޫ ވަނީ ޣައްޒާއާ ގުޅޭގޮތުން އިސްރާއީލަށް ކުރިމަތިވާ ޝަރުތުތަކުން ރެކިވަޑައިގެންފަ އެވެ. އޭނާގެ ކޯލިޝަންގައި ތިބި ހަރުކަށި މެންބަރުން ގެންދަނީ، ހަމާސް މުޅިން ބަލިނުކޮށް ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލައިފިނަމަ ސަރުކާރު ވައްޓާލާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދެމުންނެވެ.

ނަތަންޔާހޫ މިވަގުތު ހަނުހުންނެވި ނަމަވެސް، ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން އޭނާއަށް އެއްޗެއް ބުނަން މަޖުބޫރުވާނެ އެވެ.

"އެއީ ހަގީގީ މައްސަލައަކަށް ވެދާނެ،" ވަކްސްމަން ވިދާޅުވިއެވެ. "ސަބަބަކީ އޭނާ މި އެއްބަސްވުމަށް ފާޑުކިޔައިފިނަމަ، ޓްރަމްޕް ކޯފާވުމުގެ ބިރު އެބައޮތް. އިންތިޚާބުގެ ތެރޭގައި ޓްރަމްޕްގެ ފަރާތުން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއެކު ގުޅުން ގާއިމުކުރުން ފަދަ 'ހަދިޔާއެއް' ލިބޭނެ ކަމަށް ނަތަންޔާހޫ އުންމީދުކުރާއިރު، ޓްރަމްޕް އޭނާގެ ފަޅީގައި ބެހެއްޓުން ވަރަށް މުހިންމު."

އިސްރާއީލުގެ ސަލާމަތަށްވުރެ ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން އިސްކަންދެނީ އެހެން ކަންތައްތަކަކަށް ކަމަށް އިސްރާއީލުގެ އާންމުންނަށް ހީވާން ފަށާފައިވީ ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ އެހީތެރިކަމަކީ އިސްރާއީލަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗެއް ކަމަށް އެ ގައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުން ގަބޫލުކުރެ އެވެ.

މިޓްވިމް އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ރައީސް ނިމްރޮޑް ގޮރެން ވިދާޅުވީ، ނަތަންޔާހޫއަކީ މިފަދަ ހާލަތްތައް މެނޭޖުކުރުމުގައި ވަރަށް ކުޅަދާނަ ބޭފުޅެއް ކަމަށެވެ.

"ޓްރަމްޕް ބޭނުންވާ ގޮތަށް އެއްބަސްވުންތައް އިއުލާނުކުރުމާއި، ސޮއިކުރުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުތައް ބޭއްވުން ފަދަ ދެއްކުންތެރި ކަންކަން ނަތަންޔާހޫ ކުރާނެ. އެކަމަކު އޭނާ ޣައްޒާއިން ފައިބާނެ ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ގަބޫލެއް ނުކުރަން،" ގޮރެން ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ޣައްޒާއިން ފޭބުމަކީ ނަތަންޔާހޫގެ ފަލްސަފާއާއި އޭނާ ދުނިޔެ ދެކޭ ގޮތާ މުޅިން ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ. ނަތަންޔާހޫ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އިސްރާއީލުގެ ބާރު ހުރިހާ ތަނެއްގައިވެސް އޮންނަންޖެހެ އެވެ. އެހެންކަމުން، އިންތިޚާބާ ގާތްވަމުންދާއިރު ޣައްޒާ އިން ފޭބުމުގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، އޭނާ ހަނގުރާމަ އިތުރަށް ވަރުގަދަކުރުން ގާތް ކަމަށް ގޮރެން ލަފާކުރެއްވި އެވެ.