އަޑި ނޭނގޭ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކުގެ ތެރެއިން ތިމާވެށީގެ މުހިންމު މާހައުލުތައް ސަރުކާރުން ހަލާކު ކުރަމުންދާއިރު އެކަން ބަލާނެ ފަރާތެއް ނެތް!

ރަސްމާލެ ހިއްކަން ފެށީ ވެސް އެ މަޝްރޫއު އެ ވަގުތައް ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ސަރުކާރަށް ލަފާދީ މަޖިލިހުގެ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތަކުން ފާސް ކޮށްފައި ވަނިކޮށް މަޖިލީހުގެ ނިންމުމަށް ގޮން ޖަހާފަ އެވެ. އޭރު ރައީސް މުއިއްޒު ވިދާޅުވީ، ރަސްމާލެ ހިއްކަން ދައުލަތުގެ ލޯ ލާރި އެއް ވެސް ބޭނުން ނުކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ. ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުގެ ވަރަށް ކުރީ ކޮޅުގައި ވަރަށް އަވަސް އަރުވާލައިގެން ފުށިދިއްގަރު ފަޅު "ރަސްމާލެ" ނަމުގައި ހިއްކަން ފެށި ރަނގަޅު ސަބަބެއް ވިސްނައިގަންނަން އުނދަގޫވަނީ އޭގެ ކުރިން މާލެ ކައިރިން ހިއްކަން ފަށާފައި ހުރި އެހެން ކިތަންމެ ތަނެއް ނުނިމި ހުއްޓާ ކުއްލިއަކަށް އެކަން ފެށުމުންނެވެ.

ރަސްމާލެ އޭ ކިޔާ ސަރަހައްދު ހިއްކަން ފެށީ ތިމާވެށީގެ ގޮތުން އެއްވެސް ވަރަކަށް ރައްކައުތެރި ކަމުގެ ފިޔަވަޅު އަޅައިގެންނެއް ނޫނެވެ. އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތު ހޭދަކޮށް ރަނގަޅު ދިރާސާ އެއް ވެސް ކޮށްގެންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ހެއްކަކީ އެކި ބައިބަޔަށް އީއައިއޭ ރިޕޯޓު ހުށަހަޅަމުން ގެންދިއުމެވެ. 1،150 ހެކްޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް ހިއްކަން ޓާގެޓް ކޮށް، ފުރަތަމަ ރިޕޯޓު ގައި ވަނީ ފުރަތަމަ 29 ހެކްޓަރުގެ ވާހަކަ ކަމަށްވެ އެވެ. އޭގެ ފަހުން ފުރަތަމަ ސްޓޭޖަށް އެކި ބައިބައި ގެ ގޮތުގައި ރިޕޯޓުތައް ހުށަހަޅަމުން ދިޔަ އެވެ. އެއް ފަޅެއް ހިއްކުމަށް އެކި ބައިބަޔަށް ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުމުން އެކަމުން ހާސިލުވާނެ ނަތީޖާ ގެ ފޭރާން ދެރަކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގެ އެވެ. އީއައިއޭ ރިޕޯޓުގައި މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރުމުގެ ޒިންމާ މަޝްރޫއުގެ ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށާއި ކޮންޓްރެކްޓަރުގެ މައްޗަށް އޮންނާނެ ކަމަށް ބުނުން ފިޔަވައި އެ މޭރުމުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އެއްވެސް މަސައްކަތެއްގެ ރެކޯޑެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް ފެންނަމުން ދަނީ މުޅި ސަރަހައްދަށް ކިސަޑުތައް ފެތުރި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ މަންޒަރެވެ.

ގާނޫނޫ އަސާސީގެ 22 ވަނަ މާއްދާ އިން މިހާރުގެ ޖީލަށާއި އަންނާން އޮތް ޖީލުތަކަށް ތިމާވެށި ރައްކައުތެރި ކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެއް ކަމުގަ އާއި ތަރައްގީގެ ނަމުގައި ހިންގާ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން ތިމާވެއްޓަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުންތަކުން ސަލާމަތް ކުރުމަކީ ވެސް ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެއް ކަމަށް ބުނެފައިވަނިކޮށް ގާނޫނު އަސާސީގައި ކޮށްފައިވާ އަމުރަށް ވެސް ބެލުމެއްނެތި މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައި ވަނީ ތިމާވެއްޓަށް މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތައް ކުޑަކުރަން އެޅި ފިޔަވަޅުތަކާއި އެކަމުން ނުކުތް ނަތީޖާ އެނގެން އޮވެގެންނެއް ނޫނެވެ. މީގެ ކުރީން މިބާވަތުގެ މަޝްރޫއުތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އިރު ގަވައިދުން މޮނިޓަރިން ރިޕޯޓުތައް ހުށަހެޅުމާއި، އަދި އެ ރިޕޯޓުތަކާ ގުޅިގެން އޭރުގެ އީޕީއޭ އިން އަންގަމުންދިޔަ ފިޔަވަޅުތައް ދިޔައީ ބަރާބަރަށް އަޅަމުންނެވެ.

ތިމާވެށީގެ ރައްކައުތެރިކަމަށް އެއްވެސް ބެލުމެއް ނެތި ހިތު ހުރި ގޮތަކަށް ހާމަޔަށް އޮތް ފަރެއް ހިއްކަން ފެށުމުން މުޅި ސަރަހައްދަށް ކިސަޑުތައް ފެތުރި ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ވަމުން ދިޔަ އިރު ތިމާވެށީގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް އުފައްދާފައި ހުރި މިނިސްޓްރީ އާއި އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އީއާރުއޭ) އޮތީ ނިދާފަ އެވެ. ނޫނީ އެކަންކަން އެއީ ނުފެންނަ ކަންކަމަށް ހަދައިގެންނެވެ.

ރަސްމާލެ ހިއްކުމުގެ ސަބަބަބުން ގެއްލުންވަމުން ދިޔައީ ހަމައެކަނި އުފެދުނު ކިސަޑުގެ ސަބަބުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އަވަސް އަރުވާލައިގެން މަސައްކަތް ފެށީ ވެށީގެ ދިރާސާތައް ރަނގަޅަށް ނުހަދާ ކަމުން ސަރަހައްދުގެ އޮއިވަރާ ރާޅަށް ވެސް ދިޔައީ ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އަންނަމުންނެވެ. އޭގެ ނަތީޖާ އެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ރާޅުބާނި ކަމަށްވާ "ޓަކީ ޖޯސް" (މިޔަރު ފަރު) މިއަދު ވަނީ ނެތިދިއުމުގެ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. އެކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ރާޅާއެޅުންތެރިންނާއި އެސަރަހައްދަށް ފަތުރުވެރިން ގެންދާ ގައިޑުންނާއި ޑައިވަރުން ދިޔައީ ފާޅު ކުރަމުންނެވެ. ކަނޑުމަތީގައި މުޒާހަރާ ކޮށް އަދި އެންމެ ފަހުން އޮންލައިން ޕެޓިޝަނެއް ފެށި ނަމަވެސް މި ސަރުކާރުން ކަހާތަން ހިރުވާ ވެސް ނުލި އެވެ.

ގާނޫނޫއަސާސީ އާއި ގާނޫނުތަކަކީ ފެންނަ އެއްޗަކަށް ނުވިޔަސް ސަރުކާރުން ބުނާ ގޮތުން ގައުމިއްޔަތު އެއީ މި ސަރުކާރުން ވަރަށް މުހިންމު ކަން ދޭ ކަމެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ގައުމިއްޔަތުގެ ކުލަވަރު ދައްކައިގެން އެކަމާ ބެހޭ މިނިސްޓްރީ އެއް ހަދައިގެން ގައުމިއްޔަތުގެ ވާހަކަ ދެއިރު ދެދަޅައަށް ދައްކާ މި ސަރުކާރަށް ދިވެހި ގައުމިއްޔަތުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފަ އަކީ މިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގެ ޚާއްސަ ސިފަތައް ކަމެއް އެނގޭހެން ހިޔެއް ނުވެ އެވެ.  އެހެން ނޫން ނަމަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ރާޅުބާނި ކަމަށްވާ "ޓަކީ ޖޯސް" (މިޔަރު ފަރު) ނެތިދިއުމުގެ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރައަކަށް ވައްޓަ އެއް ނުލީހެވެ. މިފަދަ ތަނެއް ނެތި ހިނގައްޖެ ނަމަ ދެން ގައުމިއްޔަތުން ތާއަބަދަށް އެބައި އުނިވީ އެވެ.

ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ރާޅުބާނި ކަމަށްވާ ޓަކީ ޖޯސް ހަލާކުވަމުން ދަނީ، އެ ސަރަހައްދުގެ ފަޅު ބަދަލުކޮށް، ރާޅު އުފެދުމަށް އެހީތެރިވާ އޮއިވަރަށް ބުރޫއަރާ ފަދަ ބިން ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން އެ ދަނީ ބުނަމުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރެވޭނެ އެއްވެސް މަގެއް ރާއްޖޭގައި މި ވަގުތު ނެތުމާއެކު، ރާޅާ އަޅާ މީހުންނާއި ފީނާ މީހުންގެ އަޑު އިއްވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތެވެ.

"ސޭވް އަވަރ ވޭވްސް" ނަމަކަށް ކިޔާ ރާއްޖޭގެ މަދަނީ ޖަމުޢިއްޔާއަކުން ވަނީ ޓަކީ ޖޯސް ނުވަތަ މިޔަރު ފަރުގެ ރާޅުބާނި ހިމާޔަތްކުރުމަށް އަވަސް އަދި ޒިންމާދާރު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ގޮވާލަމުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ސަރުކާރުގެ ތެރެއިން އަދި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ތެރެއިން އެކަން ކުރެވޭނެ މާ ބޮޑު ފުރުސަތެއް ނެތެވެ. އާދަޔާ ޚިލާފު ރާޅުގެ މި މާހަލަކީ  ހަމައެކަނި ފަތުރުވެރިންގެ ނުވަތަ ރާޅާ އަޅާ މީހުންނަށް އޮތް ތަނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިިރޭ ފަރުތަކާއި ފަޅުތަކުގެ ނިޒާމެއްގެ ބައެކެވެ. މިއީ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށާއި، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން ރާއްޖެ ހިމާޔަތް ކުރުމަށް އޮތް ގުދުރަތީ އައްޑަނަ އެކެވެ. ރާއްޖެ އަށް އެންމެ ގިނަ ބޭރު ފައިސާ ހޯދައިދޭ އަދި މުޅި އިގްތިސާދު ކަހަަލަ ގޮތަކަށް އެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ނުހަނު ބޭނުންތެރި ތަނެކެވެ.

ފުށިދިއްގަރު ފަޅު ފަދަ އެތައް ސަރަހައްދެއް ތިމާވެއްޓަށް ބެލުމެއް ނެތި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑެތި ޑްރެޖަރުތައް ގެނެސް ގެން ސަރުކާރުން އަވަސް އަރުވާލައިގެން ހިއްކަމުން އެ ގެންދަނީ ރާއްޖެއަށް ދިމާވެފައިވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމުގެ ނަމުގައެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަން ހޯދައިދޭން ހިންގާ ބިންހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ބޭރުގެ ކުންފުނިތަކަށް ޑޮލަރުން ފައިސާ ދައްކަމުން ގެންދަނީ ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ ލާރިންނެވެ. އެ ލާރި ލިބެން އޮތީ ފަތުރުވެރިން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ރާއްޖެ އަށް އައިސްގެންނެވެ. އެމީހުން ރާއްޖެ އަށް އަންނަނީ ފަރުތަކާ ފަޅުތަކާ އެތަންތަނުގައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފް ގުދުރަތީ މާހައުލުތައް ރާއްޖޭގައި ހުރީތީ އެވެ. އެތަންތަން ހަލާކު ކުރުަމުން ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީ އޭ ކިޔުމަކުން މުޅިން އަދި ދެކޮޅެއް ނުޖެހެ އެވެ. 

ވަގުތީ ސިޔާސީ ފައިދާ އަށް ބޮޑެތި ބިންހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއުތައް އަވަސް އަރުވާލައިގެން ކުރިއަށް ގެންދާއިރު އެކަންކަމުން ނުކުންނަ އާޚިރު ނަތީޖާ އަށް އެއްވެސް ވިސްނުމެއް ނެތެވެ. 

"ރަސްމާލެ މަޝްރޫއު އަކީ 'އިކޯ ސިޓީ' އެއްގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވީ ނަމަވެސް ތިމާވެއްޓަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީގެން ކުރިއަށް ގެންދާ މަޝްރޫއެއް ކަމީ ފެންނާން އޮތް ހަގީގަތެވެ.

ތިމާވެށީގެ ގެއްލުންތަކުގެ އިތުރުން ރަސްމާލެ ނަމުގައި މި ހިންގާ މަޝްރޫއަކީ އޭގައި އަޑިނޭނގޭ އެތައް ކަމެއް އެކުލެވޭ މަޝްރޫއެކެވެ. މަސައްކަތައް ދައުލަތުން އެއްވެސް އެއްޗެއް ޚަރަދު ނުވާނެ ކަމަށް މުއިއްޒު ވިދާޅުވި ނަމަވެސް އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އިތުރުފުޅެއްކަން އެނގޭނެ އެތައް ކަމެއް މިހާތަނަށް ވެސް ވަނީ ފެންމަތިވެފަ އެވެ. ފުރަތަމަ މި މަޝްރޫއު ހަވާލު ކުރި ސްރީލަންކާގެ ކެޕިޓަލް މެރިން އެންޑް ސިވިލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ (ސީއެމްސީސީސީ) އާ އެކު ވެސް ހަދާފައި އޮތީ އަޑިނޭނގޭ ޑީލެކެވެ. އެމީހުންގެ އަތުން ކޮންޓްރެކްޓް އަތުލުމަށްފަހު ދެން ހަވާލު ކުރީ ޗައިނާ ކުންފުންޏަކާ އެވެ. އެއީ ޗައިނާ ރެއިލްވޭ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޯޕަރޭޝަން (ސީއާރުސީސީ) އަށެވެ. އެއީ ވެސް އަޑިނޭނގޭ ޑީލެކެވެ. މި މަޝްރޫއަށް ހޭދަ ކުރަނީ ކިހާ ފައިސާ އެއް ކަމެއް، މަޝްރޫއަށް ކޮންޓްރެކްޓަރުން ހޮވަނީ ކިހިނެއް ކަމެއް ނޭނގެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާ އިން މަޝްރޫއު ހިންގަމުން ގެންދާ އިރު މަޝްރޫއާ ގުޅޭ ހުރިހާ ކަމެއްހެން އޮތީ ސިއްރު ކޮށްފަ އެވެ. 

ދިރިއުޅުމުގެ ފަސޭހަތަކާ ތަރައްގީ އަކީ ދިވެހިންނަށް މުހިންމު ކަންކަމަށްވާއިރު، އޭގެ އަނެއްކޮޅުން ރާއްޖޭގެ މައިގަނޑު އިޤްތިޞާދަކީ ފަތުރުވެރިކަމެވެ. އެ ސިނާއަތާ ނުލައި ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުން އިންތިހާއަށް ދަތިވާނެ އެވެ. ފަތުރުވެރިން ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ސަބަބުތައް ސަރުކާރުން ހަލާކުކޮށްލައިފި ނަމަ، މުޅި ގައުމުގެ ހާލަތު ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެންދާނެ ކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.

މާދަމާ އަށް ވިސްނާ ނުލާ ތަރައްގީގެ ނަމުގައި ގާނޫނާއި ގަވައިދާ ޚިލާފަށް ބާރާ އާރު އޮތީތީ ކަންކަން ކުރަމުން ގެންދާއިރު، ދުރު ވިސްނުމެއް ނެތް ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން، ތިމާވެއްޓާއި ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީ އަށް ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަން ނުދެވި، ބިން ހިއްކުމާއި ތަރައްޤީގެ ނަމުގައި ހިންގާ އަޑިނޭނގޭ މަޝްރޫޢުތަކުގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކާއި ފަރުތަކާއި ރާޅު ބާނިތައް ފަދަ އަގުނުކުރެވޭ ފަދަ ނިއުމަތްތައް ހަލާކުވަމުން ދިއުމުގެ އިތުރުން ކަނޑަށް އަޅަމުން އެދާ ޑޮލަރުގެ މިންވަރެއް ވެސް އަދަދެއް ވެސް އެނގޭނެ ގޮތެއްނެތެވެ.