ބޭރު މީހުންނަށް ދާއިމީ ވަޒަންވެރިކަން ދީގެން ހިންގާ ރިއަލް އެސްޓޭޓް މަޝްރޫއުތަކަށް ދުނިޔޭގެ ގައުމުތަކުން މިހާރު ނޫނެކޭ ބުނަނީ ކީއްވެ؟

ބޭރު ގައުމުތަކުގެ މީހުންނަށް ސިޓިޒެންޝިޕް ނުވަތަ ޕާމަނަންޓް ރެސިޑެންސީ (ދާއިމީ ވަޒަންވެރިކަން) ދީގެން އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ހޯދުމަށް ހިންގާފައިވާ ޓައުންޝިޕް އަދި ރިއަލް އެސްޓޭޓް މަޝްރޫއުތަކުގެ ކާމިޔާބީއަކީ ކޮބާތޯ ކުރެވޭ ބަހުސްއަކީ ނިސްބަތުން ބޮޑު މައުޟޫއެކެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫއުތައް ބިނާވެގެންވަނީ "އިންވެސްޓްމަންޓް މެދުވެރިކޮށް ސިޓިޒެންޝިޕް ދިނުން" (Citizenship by Investment - CBI) ނުވަތަ "ގޯލްޑަން ވިސާ" ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

2026 ސެޕްޓެންބަރު 21 ގައި ސަރުކާރާއި އަބޫދާބީގެ އީގަލް ހިލްސްއާ ދެމެދު މޯލްޑިވްސް ވޯޓަރފްރޮންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއަށް ކޮމާޝަލް ޓާމްސް އެގްރީމެންޓެއްގައި ވަނީ ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. ރަސްމާލޭގެ 500 ހެކްޓަރު މި މަޝްރޫއަށް ދީގެން ބޮޑު ސިޓީއެއް ބިނާކުރުމުގެ ވާހަކަ ފެންމަތިވެފައިވާ ދަނޑިވަޅުގައި ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ނުކުމެފައިވާ ބައެއް ނަތީޖާތަކަށް ބަލާލުން މުހިންމެވެ. 

ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތަކަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވޭއިރު، އަނެއްކޮޅުން އިޖުތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެއް ވެސް ވަނީ ފެންމަތިވެފަ އެވެ.

މި ގޮތުން ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވި ބައެއް މަޝްރޫއުތަކަށް ބަލާލާނަމެވެ.

މެލޭޝިޔާ ފޮރެސްޓް ސިޓީ 

ޗައިނާގެ ކުންފުންޏަކުން ޖޮހޯރްގައި ބޭރު މީހުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހެދި ބިޔަ "ފޮރެސްޓް ސިޓީ" މަޝްރޫއަކީ ބޮޑު ނާކާމިޔާބީއެކެވެ. "މެލޭޝިޔާ މައި ސެކަންޑް ހޯމް" މަޝްރޫއަކީ ވިސާ ދޭނެ ކަމަށް ބަލައިގެން ފަރުމާކުރި މަޝްރޫއެއް ނަމަވެސް ބޭރު މީހުން ގިނަވެ ގައުމީ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމުގެ ބިރަށް ގަވާއިދުތައް ހަރުކަށި ކުރުމުން، މިއަދު އެތަން ވެފައިވަނީ "ފަޅު ސިޓީ" އަކަށެވެ.

މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށްދަނީ މެލޭޝިއާގެ ޖޮހޯރު ބާހުރު ކައިރީގައި ހަދާފައިވާ ހަތަރު އާޓިފިޝަލް ރަށެއްގަ އެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 30 އަކަ ކިލޯމީޓަރު (11.6 އަކަ މޭލު) ގެ މި ބިމުގައި ބިނާކުރާ މި ސްމާޓް ސިޓީއަކީ 700،000 މީހުންގެ އާބާދީއަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހަދާ ޒަމާނީ ރެޒިޑެންޝަލް ސަރަހައްދެކެވެ. ފޮރެސްޓް ސިޓީ ބިނާކުރުމުގެ ހިޔާލަކީ ޗައިނާގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ރިއަލް އެސްޓޭޓް ކުންފުނި ކަމަށްވާ ކަންޓްރީ ގާޑަން ހޯލްޑިންގްސްގެ ހިޔާލެކެވެ. މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ޖޮހޯރުގެ ސަރުކާރާ ގުޅިގެންނެވެ.

މި މަޝްރޫއު ރަސްމީކޮށް އިފްތިތާހުކުރީ 2016 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 100 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މި ބިޔަ މަޝްރޫއުގެ ދަށުން ލަގްޒަރީ އިމާރާތްތައް ބިނާކުރަން ފެށިއިރު، ޗައިނާގެ އިންވެސްޓަރުން ޝައުގުވެރިކުރުވުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ވަނީ މި ސަރަހައްދަކީ ޑިއުޓީ ފްރީ އަދި ޓެކްސް އިނާޔަތްތައް ލިބޭ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފަ އެވެ.

މި މަޝްރޫއުގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ ނަމޫނާ ސިޓީއެއް ދެއްކުމެވެ. އަގުބޮޑު ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓާއި، މުސްތަގުބަލުގެ ހައި-ޓެކް ވަސީލަތްތަކާއި، ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި ސްމާޓް ސިޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ފޮރެސްޓް ސިޓީ ފެނިގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވުނެވެ. މިއީ މެލޭޝިއާގެ މުސްތަގުބަލު ކަމަށް ބެލެވުނު ނަމަވެސް، މިއީ ހަމައެކަނި އެ ތަނަވަސްކަން ހުރި މީހުންނަށް އޮތް ފުރުސަތެއްގެ ގޮތުގައި އިސާހިތަކު ބެލެވެން ފެށި އެވެ.

ފޮރެސްޓް ސިޓީގެ މަސައްކަތް ފެށިއިރު، މުޅި ސިޓީ 2035 ވަނަ އަހަރަށް ނިންމުމަށް އޮތީ ރާވާފަ އެވެ. އަދި މި ސްމާޓް ސިޓީން 700،000 މީހުންނަށް އަގުބޮޑު ލަގްޒަރީ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދޭނެ ކަމަށް އޮތީ ބުނެފަ އެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މި މަޝްރޫއަށް ވެފައިވަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، ފެނުނީ ވަރަށް މާޔޫސްކުރުވަނިވި ނަތީޖާއެކެވެ.

2024 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު، އުސް އިމާރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 26،000 އެޕާޓްމަންޓް ނިމިފައިވާ ކަމަށް ވަނީ އިއުލާންކޮށްފަ އެވެ. މީގެ ތެރެއިން 20،000 ޔުނިޓް ވަނީ ވިއްކާފަ އެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޗައިނާގެ މުއްސަނދި އިންވެސްޓަރުންނަށް ވިއްކާފައިވާ ތަންތަނެވެ.

މި ސިޓީގައި ހުރި އެންމެ އުސް އިމާރާތް ކަމަށްވާ 'ކާނޭލިއަން ޓަވަރު' 2016 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ. 45 ބުރީގެ މި އިމާރާތުގެ އުސްމިނުގައި 196 މީޓަރު (643 ފޫޓު) ހުރެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން، ފޮރެސްޓް ސިޓީގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ ދެ ގޮލްފް ކޯހާއި ފަސް ތަރީގެ ދެ ހޮޓާ ވެސް ވަނީ ގާއިމުކޮށްފަ އެވެ.

ހަމައެއާއެކު، 2018 ވަނަ އަހަރު ހުޅުވި ފޮރެސްޓް ސިޓީ އިންޓަނޭޝަނަލް ސްކޫލާ މާ ދުރު ނޫން ހިސާބެއްގައި ހަތަރު ބުރީގެ ޝޮޕިން ސެންޓަރެއް ވެސް ވަނީ ބިނާކޮށްފަ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ އަގުބޮޑު އެއް ސިޓީގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނާއި ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންނަށް ހާއްސަ ހިދުމަތްތަކެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މި މަޝްރޫއުގެ އަމާޒެކެވެ.

ނަމަވެސް މައްސަލައަކީ، 2019 ވަނަ އަހަރު އައިއިރު މުޅި ފޮރެސްޓް ސިޓީގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ އެންމެ 500 މީހުން ކަމަށް ވުމެވެ. ކަންޓްރީ ގާޑަން ކުންފުނިން ބުނާ ގޮތުގައި 2024 ވަނަ އަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 9،000 އަށް އަރާފަ އެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ސަރަހައްދަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި 30 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ އެ ބޮޑު ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅެނީ ގިނަވެގެން 2،000 އެއްހާ މީހުންނެވެ. މި ސިޓީއަކީ މިހާ ޒަމާނީ އަދި ލަގްޒަރީ ތަނަކަށް ވާއިރު، އެތަނުގައި ދިރިއުޅެން މީހުން ބޭނުންނުވަނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ވިއްކާފައިވާ 20،000 އެޕާޓްމަންޓަށް ވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ 

ފޮރެސްޓް ސިޓީ ޕްލޭންގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަމާޒަކީ އެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި އަމާޒު ކާމިޔާބެއް ނުވި އެވެ. ސަބަބަކީ އެތަނުގެ އެޕާޓްމަންޓްތަކުގެ އަގު ހުރީ 200،000 އެމެރިކާ ޑޮލަރުގަ އެވެ. މިއީ އާންމު މެލޭޝިއާ ރައްޔިތުންނަށް އަތްފޯރާވަރަށްވުރެ މާ ބޮޑު އަދަދެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ވެސް ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވި އެވެ. ވިސާގެ ގަވާއިދުތަކަށް ގެނައި ބަދަލުތަކާއި ކެޕިޓަލް ކޮންޓްރޯލްގެ ސަބަބުން، ގަނެފައިވާ އެޕާޓްމަންޓްތަކަށް ބަދަލުވުމަށާއި އިތުރު ތަންތަން ގަތުމަށް އިންވެސްޓަރުންނަށް ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވި އެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެޕާޓްމަންޓްތައް ގަތުމަށް އޮތް ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަވެ، މުޅި ސިޓީ ފަޅުވި އެވެ.

ފޮރެސްޓް ސިޓީ ފަދަ ބިޔަ މަޝްރޫއުތަކަކީ އަބަދުވެސް ނުރައްކާ އޮންނަ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް، ބިން ހިއްކައިގެން ހެދި މި ސިޓީން އުންމީދުކުރި ނަތީޖާ ނުފެނުމަކީ ހިތާމަވެރި ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ކުރިން ލަފާކުރެވޭނެ ކަމެއް ވެސް މެ އެވެ.

200،000 ޑޮލަރުގެ އެޕާޓްމަންޓެއް ގަތުމުގެ ގާބިލުކަން މެލޭޝިއާގެ އާންމު ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި ނެތްކަން މަޝްރޫއު ފެށުނުއިރު ވެސް އޮތީ ސާފުކޮށް އެނގޭށެވެ. އެހެންކަމުން މި ތަންތަން ގަންނާނީ ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންކަން ކަށަވަރެވެ. ނަމަވެސް މި މަޝްރޫއު ރޭވި ފަރާތްތަކަށް މިކަމުގެ ދުރު މުސްތަގުބަލާ މެދު ވިސްނާލެވިފައެއް ނުވެ އެވެ.

ސައިޕްރަސް ރިއަލް އެސްޓޭޓް މަޝްރޫއު

ސައިޕްރަސްގައި ރިއަލް އެސްޓޭޓަށް އިންވެސްޓްކޮށްގެން ޔޫރަޕްގެ ސިޓިޒެންޝިޕް ދޭ ޕްރޮގްރާމް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ހިންގި އެވެ. ނަމަވެސް، މަނީ ލޯންޑްރިންގ އާއި ކޮރަޕްޝަނަށް މަގުފަހިވާ ކަމަށް ބުނެ ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ ފިއްތުންތަކާ ހުރެ 2020 ވަނަ އަހަރު މި ޕްރޮގްރާމް ވަނީ މުޅިން ހުއްޓާލަން ޖެހިފަ އެވެ.

މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ނުކުންނަ މައިގަނޑު މައްސަލަތައް

މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ތަޖުރިބާކުރެވިފައިވާ މައްސަލަތައް މައިގަނޑު ތިން ބަޔަކަށް ބަހާލެވެ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެތަންތަނުގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ތަންތަނުގެ އަސްލު ވަޒަންވެރިންނަށް މާ އަގުބޮޑު ތަންތަން ކަމަށް ވުމާއި، ގައުމީ ސަލާމަތާއި ސިޔާދަތާއި ގުޅިފައިވާ މައްސަލަތައް އުފެދުމާއި، އެތަންތަނަކީ ބައިނަލް އަގްވާމީ ބޮޑެތި ކުށްތަކަށް ހުޅުވާލެވޭ ދޮރެއްކަމުގައި ވެގެން ދިއުން ފާހަގަ ކުރެވެ އެވެ.

ޚުލާސާއަކީ، މިފަދަ ޓައުންޝިޕް މަޝްރޫއުތަކަކީ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ބޭރު ފައިސާ ވެއްދުމަށް ކާމިޔާބު އެއްޗަކަށް ވިޔަސް، ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަލާއިރު ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް އޮންނަ ފުރުސަތުތައް ހަނިވެ، އިޖުތިމާއީ ހަމަޖެހުން ގެއްލޭތީ މިހާރު ދުނިޔޭގެ ގިނަ ގައުމުތަކުން (މިސާލަކަށް ކެނެޑާ، އޮސްޓްރޭލިއާ، އަދި ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތައް) ދަނީ މިފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް އުވާލަމުން ނުވަތަ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަރުކަށި ކުރަމުންނެވެ.