ދުނިޔޭގެ އޮންލައިން ވިޔަފާރި: ކަސްޓަމަރުންނަށް ފަސޭހަ ޚިދުމަތެއް ދޭން ބޮޑު ހަރަދެއް ހިނގާ

ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޮންލައިން ވިޔަފާރި ނުވަތަ އީކޮމާސްއަކީ މިއަދު ދުނިޔޭގެ އިޤްތިޞާދުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ބަޔެވެ. އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރުން ފުޅާވަމުންދާއިރު، ޑިޖިޓަލް މުއާމަލާތްތަކަކީ އެއްވެސް ހަރަދެއް ހިނގައިގެން ނުވާނެ ކަމެއް ކަމަށްވެސް ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެ އެވެ. ސަބަބަކީ، އޮންލައިންކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގައި އޮންނަ ފަސޭހަތަކާއި ދެތިން ކްލިކަކުން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ނުވަތަ ތަކެއްޗެއްވެސް ގަނެލެވޭކަމެވެ. ނަމަވެސް، މި ފަސޭހަކަމުގެ ފަހަތުގައިވާ ހަގީގަތަކީ، އީ-ކޮމާސްގެ ނިޒާމުގައި ގިނަ ފަރާތްތަކެއް ބައިވެރިވެ، ބޮޑެތި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރތަކެއް އެކުލަވައިލާ، ތަކެތި ގަންނަ ފަރާތާއި ވިއްކާ ފަރާތަށް ރައްކާތެރިކަން ލިބޭ ގޮތަށް މި ނިޒާމު ފަރުމާކޮށް ތަރައްގީކޮށްފައިވުމެވެ. އެހެންކަމުން އެއްވެސް ޚަރަދަކާ ނުލައި މިކަން ކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.

 މުޢާމަލާތްތަކުގައި ބައިވެރިވާ ފަރާތްތަކާއި އިދާރީ ޚަރަދުތައް

 ބައިނަލްއަގުވާމީ އޮންލައިން ވިޔަފާރިއެއް ކުރާއިރު އެއީ ވަގުތުން ހިނގާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިދާނެ އެވެ. އަދި އެއީ ހަމައެކަނި ގަންނަ މީހާއާއި ވިއްކާ މީހާއާ ދެމެދު ހިނގާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބޭންކުތަކާއި، ޕޭމަންޓް ގޭޓްވޭތަކާއި، ސެކިއުރިޓީ ނެޓްވޯކްތައް ބައިވެރިވެ އެވެ. މި ކޮންމެ ފަރާތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތަށް އިދާރީ ގޮތުން ބޮޑެތި ހޭދަތަކެއް ހިނގަ އެވެ. ފައިސާގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، ސައިބަރ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ބޭނުންކުރާ ސޮފްޓްވެއަރތަކާއި ސާވަރތައް ބެލެހެއްޓުމަކީ ބޮޑު އިދާރީ ޚަރަދެއް ހިނގާ ކަންކަމެވެ. މިއީ ބޯޑަރުތަކުން ބޭރުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުއައްސަސާތަކެއްގެ ގުޅިފައިވާ ނެޓްވޯކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމެކެވެ.

އާންމުކޮށް އެންމެ މުއާމަލާތެއްގައި ވެސް ތިރީގައިވާ ފަރާތްތައް ބައިވެރިވޭ

• ގަންނަ ފަރާތުގެ ކާޑު ދޫކޮށްފައިވާ ބޭންކް
• ވިޔަފާރިވެރިޔާއަށް ފައިސާ ބަލައިގަތުމުގެ ޚިދުމަތްދޭ ބޭންކް
• ކާޑު ނެޓްވޯކްތައް (މިސާލަކަށް ވިސާ ނުވަތަ މާސްޓަރކާޑު)
• ޕޭމަންޓް ޕްރޮސެސަރުން އަދި ގޭޓްވޭތައް
• ބޭރު ފައިސާ ބަދަލުކޮށްދޭ ފަރާތްތައް
• ރެގިއުލޭޓަރީ އަދި ކޮމްޕްލަޔަންސް ނިޒާމުތައް

މިއިން ކޮންމެ ފަރާތަކުން ވެސް ކަށަވަރުކޮށްދެނީ އެ މުއާމަލާތަކީ ހުއްދަދެވިފައިވާ، ރައްކާތެރިކަމާއެކު ކުރިއަށްދާ އަދި ނިންމާލެވޭ މުއާމަލާތެއް ކަމެވެ. މި ގިނަ ފަށަލަތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ އޮނިގަނޑަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށްވުމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ މަރުހަލާއެއްގައި ވެސް ޚަރަދުތަކެއް އުފެދެ އެވެ. އެހެންކަމުން، މި ޚިދުމަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ފީއެއް ނެގުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

 ފައިސާ ދައުރުވާ ގޮތް

 އޮންލައިންކޮށް ކުރާ ވިޔަފާރިތަކަށް ފައިސާ ދެއްކުން ކުރިއަށްދަނީ ތަރުތީބުކުރެވިފައިވާ މަރުހަލާތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.

މި މަރުހަލާ ތަކަކީ:

• އޮތޮރައިޒޭޝަން – ކާޑު ދޫކޮށްފައިވާ ބޭންކުން މުއާމަލާތް ޔަގީންކޮށް ހުއްދަދެ އެވެ.
• ކްލިއަރިންގ – މި މަރުހަލާގައި މާލީ މުއައްސަސާތަކުގެ މެދުގައި މުއާމަލާތުގެ މައުލޫމާތު ބަދަލުކުރެވެ އެވެ.
• ސެޓްލްމަންޓް – މިއީ ފަހު މަރުހަލާއެވެ. މި މަރުހަލާގައި ފައިސާ ބަދަލުކުރެވެ އެވެ.

މީގެ ތެރޭގައި ގިނަ ފަހަރަށް އެއް ފައިސާއިން އަނެއް ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރުން ހިމެނެ އެވެ. އެންމެ ގިނަ ހަރަދުތައް ހިނގަނީވެސް ސެޓްލްމަންޓް މަރުހަލާގަ އެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖް މާޖިންތަކާއި، ނެޓްވޯކް ޗާޖުތަކާއި، ޕްރޮސެސިންގ ފީތަކާއި، އަދި ރިސްކާ ގުޅުންހުރި ހަރަދުތައް ހިމެނެ އެވެ. މި ހަރަދުތައް އާންމުކޮށް ހިމެނިފައި ހުންނަނީ ގަންނަ ފަރާތުގެ އެކައުންޓުން އެންމެ ފަހުން ކެނޑޭ އަދަދުގައި ހިމެނިފަ އެވެ.

 ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ޚަރަދުތައް ހިމެނިފައިވާ ސަބަބު

 ބައިނަލްއަގުވާމީ އީކޮމާސް ބިނާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި ފައިސާ ދެއްކުމުގެ މަރުހަލާއަށްވުރެ މާ ފުޅާ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރއެއްގެ މައްޗަށެވެ.

މާލީ މުއައްސަސާތަކުން މެދުނުކެނޑި ތިރީގައިވާ ކަންކަމަށް އިންވެސްޓްކުރަން ޖެހޭ

• ޕޭމަންޓް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ – ތަފާތު ގައުމުތަކާއި ވަގުތުތަކުގައި އިތުބާރާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަށް.
• ސައިބަރ ލިކުއިޑިޓީ މެނޭޖްމަންޓް ނިޒާމުތައް – ތަފާތު ފައިސާތައް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ބެލެހެއްޓުމަށް.
• ސެކިއުރިޓީ ނިޒާމުތައް – މަކަރާއި ހީލަތުން ކުރާ މުއާމަލާތްތަކާއި ހަމަލާތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް.
• ކޮމްޕްލަޔަންސް އޮނިގަނޑުތައް – މަނީ ލޯންޑަރިންގއާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމާއި ސެންކްޝަންތަކާ (ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅު) ގުޅޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގަވާއިދުތަކަށް އަމަލުކުރުމަށް.

މިފަދަ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ގާއިމްވެފައި އޮތުމަކީ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ކުރެވޭ މުއާމަލާތްތަކުގައި އިތުބާރާއި ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. މިކަންކަމަށް ހިނގާ ހިންގުމުގެ ހަރަދުތަކާއި ރެގިއުލޭޓަރީ ޑިމާންޑްތަކުގެ ސަބަބުން، އެއްވެސް ހަރަދަކާ ނުލައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތައް ކުރުމަކީ ކުރިން ދެންނެވިހެން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މި ނިޒާމަށް ބަލާއިރު، ބައިނަލްއަގުވާމީ އީކޮމާސް މުއާމަލާތްތަކާ ގުޅިފައިވާ ފީތަކަކީ ހަމައެކަނި އެއް މުއައްސަސާއަކަށް ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މި ފީތައް ބެހިގެންވަނީ މުޅި ޕޭމަންޓް ޗެއިންގެ ތެރެއަށެވެ.

 ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތައް

 އީކޮމާސްގެ އޮނިގަނޑަށް ހިނގާ ހަރަދުތައް ރާއްޖެ ފަދަ ކުދި އިގްތިސާދުތަކުގައި މާ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވެ އެވެ. އާބާދީ ކުޑަ ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުޅާދައިރާއެއްގައި އީކޮމާސްގެ ޚިދުމަތްދޭ ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ރެކޯޑްތައް ދައްކާ ގޮތުން ހަމައެކަނި އެ ބޭންކް މެދުވެރިކޮށް، ރުފިޔާއެކައުންޓުން ކާޑު ބޭނުންކޮށްގެން މަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 25 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އީކޮމާސް މުއާމަލާތް ކުރެވެ އެވެ. މާނައަކީ ބީއެމްއެލް އިން ކަސްޓަމަރުން ރުފިޔާއިން ކުރާ ޚަރަދު ޑޮލަރަށް ބަދަލުކޮށް، އެ ފައިސާ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފޮނުވައިދިނުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކޮށްދޭކަމެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް މަޝްހޫރު އީކޮމާސް ސައިޓްތަކަށް، އަބާދީއާ އަޅައިބަލާއިރު ރާއްޖެއަކީ އެ ސައިޓްތަކުގެ އެންމެ ލޯޔަލް ކަސްޓަމަރުން ތިބި ތަނެވެ. އެންމެ ރަނގަޅަށް މުއާމަލާތްތައް ހިންގާ އެއް ގައުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އެ ވިޔަފާރިތަކުގެ ޓާގެޓް މާކެޓަކަށް ރާއްޖެވަނީ ވެފަ އެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ އޮންލައިން ވިޔަފާރި ހިންގާ ސައިޓްތަކަށް ރާއްޖެ ބަރާބަރުވެފައިވާ މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ކުރިން މިދެންނެވި މިންވަރަށް މުއާމަލާތްތައް ހިންގުމަކީ ރާއްޖޭގެ މާލީ މުއައްސަސާތަކަށް، ހާއްސަކޮށް ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއަށް، ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ކަމެކެވެ. ބޭރުގެ ކޮންމެ ފައިސާގެ މުއާމަލާތަކަށް ބޭރު ފައިސާ ބޭނުންވާއިރު، ބީއެމްއެލްއަށް ޑޮލަރު ވިއްކޭނީ އެ ބޭންކަށް ޑޮލަރު ގަންނަން ނުވަތަ މާރުކުރަން ލިބޭ މިންވަރަކަށެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން މާލީ ނިޒާމުގެ ހަމަޖެހުން ހިފަހައްޓާ އުސޫލުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ކާޑު ނެޓްވާކްތަކާއި ޕާޓްނަރުންނާއެކު އަދާކުރަންޖެހޭ ފައިސާގެ ކޮމިޓްމަންޓްތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ނުހަނު ބޮޑު އިސްކަމެއްދޭން ޖެހެ އެވެ.

މާލީ ބާޒާރުތައް ފުޅާ ބޮޑެތި އިގްތިސާދުތަކާ ހިލާފަށް، ރާއްޖެފަދަ އިމްޕޯޓަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ކުޑަ ގައުމަކުން ބޭރަށް ފޮނުވާ ފައިސާގެ މިންވަރާއި، އަތުގައި ހުރި ބޭރު ފައިސާގެ ވަސީލަތްތަކާ ދެމެދު ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބެލެންސް ހިފަހައްޓަންޖެހެ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުރެވޭ ކޮންމެ މުއާމަލާތަކަށް އިތުރު އުނދަގޫތަކާއި ޚަރަދުތަކެއްވެސް ކުރަންޖެހެ އެވެ.

 ރުފިޔާ ކާޑުތަކުން ކުރާ މުއާމަލާތްތަކަށް ބީއެމްއެލްއިން ފީ ނަގާ އުސޫލު

• ތައުލީމާއި، ބޭސްފަރުވާ ހޯދުން ފަދަ މުހިންމު ބޭނުންތަކަށް ފައިސާ ދެއްކުން - %5 އާ ހަމައަށް
• އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ދޫކޮށްފައިވާ ކާޑުތަކުން ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް ރުފިޔާ ކާޑު ބޭނުންކޮށްގެން ވިޔަފާރިކުރާ ޓީމޫ ފަދަ ލިސްޓްކޮށްފައިވާ ސައިޓްތަކުން - %30 އާ ހަމަޔަށް.
• އެހެނިހެން މުދަަލާއި ޚިދުމަތަށް ފައިސާ ދެއްކުމުން - %10 އާ ހަމަޔަށް.

 އީކޮމާސް: ފަސޭހަ، އެހެނަސް ދަމަހައްޓަން ޚަރަދު ހިނގާ ނިޒާމެއް

 ބައިނަލްއަގުވާމީ އީކޮމާސް ބިނާވެފައިވަނީ އެކި ގައުމުތަކުގެ މާލީ ނިޒާމުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، އަދި ރިސްކް މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ކޮންމެ މުއާމަލާތަކީ ހަމައެކަނި ޑިޖިޓަލް ބަދަލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކި ގައުމުތަކުގެ ގިނަ ފަރާތްތަކެއް ގުޅިގެން ހިންގާ ވަރަށް ބޮޑު މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި ޚަރަދުތަކަކީ އިއްތިފާގަކުން ކުރިމަތިވާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ އޮންލައިން ވިޔަފާރި ރައްކާތެރިކަމާއެކު އަދި ހަރުދަނާކޮށް ހިންގުމަށްޓަކައި އެކުލަވާލެވިފައިވާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. ޚިދުމަތުގެ ފެންވަރު ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ސެކިއުރިޓީ ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، އަދި އިޤްތިޞާދީ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ކުރާ ޚަރަދަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ޚަރަދުތައް މުޅިން ނައްތާލުމަކީ އެ ނިޒާމު ރޫޅާލުމެވެ.