ނިދާ އެނދުގެ ބެޑް ޝީޓާއި ބާލީހާއި އުރަ ބަދަލު ކުރަން ޖެހޭނީ ކިހާ އަވަސް އަވަހަށް ހެއްޔެވެ؟
އެނދުގައި އަޅާ ބެޑްޝީޓާއި ބާލީހުގައި އެތައް މިލިއަން ބެކްޓީރިއާ، ފަންގަސް އަދި ވައިރަސްތައް އާލާވޭ. މިގޮތުން ހޮސްޕިޓަލްތަކުގެ ފޮތިތަކުން ނުރައްކާތެރި ބެކްޓީރިއާތަކާއި ވައިރަސްތައް ފެނިފައިވާއިރު، ގޭގޭގައި ބޭނުންކުރާ ބާލީސްތަކުގައި ވެސް ބިލިއަން ނުވަތަ ޓްރިލިއަން ފަންގަސްތައް ހުރޭ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ނޭވާހިއްލުމާއި ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުންނަށް ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވޭ.

އެނދުގައި އަޅާ އެއްޗެހި ދޮވެ ހިއްކަން އަޅާފައި. | ގެޓީ އިމޭޖަސް
އިންސާނުންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ވަގުތު ހޭދަ ކުރަނީ ބެޑްޝީޓްތަކާއި ބާލީސްތަކުގެ މަތީގައެވެ. މިގޮތަށް ގިނަ ވަގުތު އެތަންތަނާ ހަށިގަނޑު ބައްދަލުވުމުގެ ސަބަބުން، ބޭނުން ނުވާ ތަފާތު ޖަރާސީމުތަކާއި ސޫފިތައް އާލާވުމަށް އެކަށީގެންވާ މާހައުލެއް އެތަނުގައި އުފެދެ އެވެ.
ބުރަ ދުވަހަކަށްފަހު، މަޑު ބާލީހެއްގައި ބޯއަޅާލައި، ހޫނު ތަންމައްޗެއްގައި އަރާމުކޮށްލުމަކީ ހިތްހަމަޖެހުން ލިބޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ފަދަ ތަންމައްޗަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނުންނަށް އުފާވެރިކަން ލިބޭ ތަނެއް ނޫނެވެ.
ކަންތައްތައް ހުރިގޮތް ފުންކޮށް ބަލާލައިފި ނަމަ، އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރާ ބެޑްޝީޓާއި ބާލީހު އުރަތަކަކީ އެތައް މިލިއަން ބެކްޓީރިއާ، ފަންގަސް، އަދި ވައިރަސްތަކެއްގެ މަންޒިލެއްކަން އެނގުމުން ހައިރާންވާނެ އެވެ. މި ތަކެއްޗަށް އަހަރެމެންގެ ތަންމައްޗަކީ އާލާވުމަށް އެންމެ ފަހި މާހައުލެވެ. އެއީ ދާހިއްލުމާއި، ކުޅާއި، ހަންފޮޅުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ މަރުވެފައިވާ ސެލްތަކުންނާއި އުފެދޭ ކުނޑިތަކުން މުއްސަނދިވެފައިވާ ތަނަކަށް ވާތީ އެވެ.
މިސާލަކަށް، "ޑަސްޓް މައިޓްސް" (ހިރަފުހުގައި އުޅޭ ކުދި ސޫފި) އަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. އިންސާނެއްގެ ހަށިގަނޑުން ދުވާލަކު 500 މިލިއަނެއްހާ ހަމުގެ ސެލް ނެއްޓެ އެވެ. މިއީ މިފަދަ ކުދި ސޫފިތަކަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު "ޖާފަތެކެވެ". ހިތާމަޔަކީ، މި ސޫފިތަކާއި އެތަކެތީގެ ނަޖިހުގެ ސަބަބުން އެލާޖީވުމާއި، ނޭވާހިއްލުމާއި، އަދި ހަމުގެ ބަލިތައް (އެކްޒީމާ) ފަދަ ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުމެވެ.
ބެޑްޝީޓަކީ ބެކްޓީރިއާ އާލާވުމަށް ވެސް ވަރަށް އެކަށީގެންވާ މާހައުލެއް ކަމަށްވެ އެވެ. މިސާލަކަށް، 2013 ވަނަ އަހަރު ފްރާންސްގެ "އިންސްޓިޓިއުޓް ޕާސްޓޫ ޑާ ލީލް" ގެ ދިރާސާވެރިން ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ބެޑްޝީޓްތައް ތަހުލީލުކުރި އިރު، ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބެޑްޝީޓްތަކުގައި ގިނަ އަދަދަކަށް "ސްޓެފިލޯކޮކަސް" ބެކްޓީރިއާ ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް އިންސާނުންގެ ހަމުގައި ހުންނަ ބެކްޓީރިއާ އެކެވެ. މީގެ ގިނަ ބާވަތްތަކަކީ ގެއްލުން ކުޑަ އެއްޗެހި ކަމުގައި ވިޔަސް، މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ "އެސް. އޯރިއަސް" ފަދަ ބައެއް ބާވަތްތަކުގެ ބެކްޓީރިއާ ގެ ސަބަބުން ހަމުގެ ބަލިތަކާއި، އޮށާޅަ އަދި ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުންނަށް ނިއުމޯނިއާ ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ޖެހުމަށް މެދުވެރިވެ އެވެ.
ޔޫކޭގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ވެސްޓްމިންސްޓާގެ މައިކްރޯބަޔޮލޮޖިސްޓެއް ކަމަށްވާ މަނާލް މުޙައްމަދު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އިންސާނުންގެ ހަމުގެ މައިކްރޯބަޔޯމް ގައި ގުދުރަތީ ގޮތުން ގިނަ އަދަދަކަށް ބެކްޓީރިއާ ހުންނަ އިރު، ހަށިގަނޑުން މި ބެކްޓީރިއާތައް ބޭރުވަމުންދެ އެވެ.
"މި ބެކްޓީރިއާތަކަކީ އާންމުކޮށް ގެއްލުން ހުރި އެއްޗަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ހުޅުވިފައިވާ ފާރުގަނޑެއްގެ ތެރެއިން އެތެރެވެއްޖެ ނަމަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެ އެވެ. އަދި މިފަދަ ފާރުގަނޑުތައް ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ތިބޭ ބަލިމީހުންގެ ކިބައިން ފެނުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ،" މަނާލް ވިދާޅުވި އެވެ.
ހޮސްޕިޓަލްތަކަކީ ސާފުތާހިރުކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަންދޭ ތަންތަނަށް ވެފައި، ބަލިމީހަކު ބޭނުންކުރުމަށްފަހު އަނެއް ބަލިމީހަކު ބޭނުން ކުރުމުގެ ކުރިން ބެޑްޝީޓާއި ބާލީސް އުރަ ފަދަ ތަކެތި ދޮވެ ސާފުކުރާތީ، މިއީ މިފަދަ ދިރާސާތަކަށް ބޭނުންވާ މައުލޫމާތު ލިބޭ މުހިންމު މަސްދަރެކެވެ.
އެގޮތުން 2018 ވަނަ އަހަރު ނައިޖީރިއާގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އިބާދާންގެ ސައިންސްވެރިން ކުރި ދިރާސާއަކުން، ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ނުދޮވެ ހުންނަ ބެޑްޝީޓް ފަދަ ތަކެތިން 'އީ-ކޮލައި' (E. coli) ބެކްޓީރިއާގެ އިތުރުން، ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކާއި، ނިއުމޯނިއާ، ބޭރަށްހިންގުން، ސިކުނޑީގެ ދުލި ދުޅަވުން (meningitis) އަދި ލޭ ވިހަވުން (sepsis) ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ޖައްސާ ބެކްޓީރިއާތައް ފެނިފައިވެ އެވެ.
ނުތާހިރު ކޮށް ހުންނަ ފޭރާމަކީ މިފަދަ މާހައުލުތަކުގައި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމުގެ ހަގީގީ ނުރައްކަލެކެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު މަންކީޕޮކްސް (މިހާރު ކިޔަނީ އެމްޕޮކްސް) ޖެހިގެން ހޮސްޕިޓަލްގައި އެޑްމިޓްކޮށްފައި ތިބި ބަލިމީހުންގެ ކޮޓަރިތަކުން ސާމްޕަލް ނަގައިގެން ކުރި ދިރާސާއަކުން ހާމަވި ގޮތުގައި، ބެޑްޝީޓް ބަދަލުކުރުމުގެ ތެރޭގައި ވައިގެ ތެރެއަށް ވައިރަސްގެ ޒައްރާތައް ފެތުރިގެންދެ އެވެ. 2018 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިއަކަށް މި ބަލި ޖެހުނީ ބަލިމީހެއްގެ ބެޑްޝީޓް ބަދަލުކުރުމުގެ ތެރޭގައި ވައިރަހަށް ހުށަހެޅިގެން ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. މިފަދަ ބަލިތައް ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، ހާއްސަކޮށް ތަރައްގީވެފައިވާ ގައުމުތަކުގެ ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ވަނީ ވަރަށް ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ގާއިމުކޮށްފަ އެވެ.
ސިއްހަތު ސަލާމަތުން ތިބޭ މީހުން ބޭނުންކުރާ ބެޑްޝީޓަށް ވުރެ، ބަލިމީހުން ބޭނުންކުރާ ހޮސްޕިޓަލްގެ ފޭރާމުގައި ބަލިޖައްސާ ބެކްޓީރިއާ ހުރުމުގެ ފުރުސަތު މާ ބޮޑެވެ. ޔޫކޭގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް މެންޗެސްޓާގެ އިންފެކްޝަސް ޑިޒީޒަސް އެންޑް ގްލޯބަލް ހެލްތުގެ ޕްރޮފެސަރ ޑޭވިޑް ޑެނިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ބެޑްޝީޓް ފަދަ ތަކެތި ދޮންނަނީ ވަރަށް މަތީ ހޫނުމިނެއްގަ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން އޭގައި ހުންނަ ގިނަ ބެކްޓީރިއާތައް މަރުވެ ނެތިގެންދެ އެވެ. މީގެ ތެރެއިން އިސްތިސްނާވާ އެކައްޗަކީ 'ސީ. ޑިފިސިލް' (C. difficile) އެވެ. މިއީ ހާއްސަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ބޭރަށްހިންގުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިކުރުވާ ބެކްޓީރިއާ އެކެވެ.
ޑެނިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އެނދުގައި އަޅާ ފޮތިތައް ދޮވުމުން މި ބެކްޓީރިއާގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ނެތިކޮށްލެވިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ 'ސްޕޯސް' (spores) ނައްތާލުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިނގިރޭސިވިލާތުގައި މި ބެކްޓީރިއާ ޖެހޭ މިންވަރު ވަނީ ދަށްވެފަ އެވެ. މީގެއިން އެނގެނީ ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ފޮތިތައް ދޮވުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ފުރިހަމަ އަށް އަމަލުކުރާ ނަމަ، ބަލި ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަކުރެވޭނެ ކަމެވެ.
ހަމަޔަގީނުން ވެސް، ދުޅަހެޔޮ މީހުން ނިދާ އެނދަށްވުރެ ބަލިމީހުން ބޭނުންކުރާ ހޮސްޕިޓަލްގެ އެނދުތަކުން ބަލިޖައްސާ ބެކްޓީރިއާ ފެނުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ. އެކަމަކު ގޭގޭގައި ބޭނުން ކުރާ އާދައިގެ ބާލީސް އުރަޔާއި ކަވަރުތަކުގެ ހާލަތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
2013 ވަނަ އަހަރު، އެމެރިކާގެ 'އެމެރިސްލީޕް' ކުންފުނިން ހެދި ދިރާސާއަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، ހަފުތާއަކު އެއްފަހަރު ނުދޮންނަ ބާލީސް އުރައެއްގެ ކޮންމެ އަކަ އިންޗިއެއްގައި ގާތްގަނޑަކަށް ތިން މިލިއަން ބެކްޓީރިއާ ހުރެ އެވެ. މިއީ އާދައިގެ ފާޚާނާ ތައްޓެއްގެ މަތީގައި ހުންނަ މިންވަރަށް ވުރެ 17,000 ގުނަ އިތުރު މިންވަރެކެވެ.
ހަމަ އެއާ އެކު، 2006 ވަނަ އަހަރު ޑެނިންގް އާއި އޭނާގެ ބައިވެރިން ވަނީ ރައްޓެހިންނާއި އާއިލާގެ މީހުން ބޭނުންކުރާ ހަ ބާލީހެއްގެ ސާމްޕަލް ނަގައިގެން ދިރާސާކޮށްފަ އެވެ. މި ބާލީސްތަކަކީ 18 މަހާއި 20 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ގަވާއިދުން ބޭނުން ކުރަމުން އައި ތަކެއްޗެވެ. މި ހުރިހާ ބާލީހަކުން ވެސް ފަންގަސް ފެނިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ގިނައިން ހުރީ އާންމުކޮށް ފަސްގަނޑުން ފެންނަ ބާވަތެއް ކަމަށްވާ 'އެސްޕަރޖިލަސް ފިއުމިގޭޓަސް' (Aspergillus fumigatus) އެވެ.
ޑެނިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރާ ކޮންމެ ބާލީހެއްގައި ވެސް އެތައް ބިލިއަން ނުވަތަ ޓްރިލިއަން ފަންގަސް (ފޫ) ގެ ކުދިކުދި އެތިކޮޅުކޮޅު ހުރެ އެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ބާލީހުގައި މިހާ ގިނަ އަދަދަކަށް ފަންގަސް ހުންނަނީ، ނިދާއިރު ބޮލުން ދާހިއްލުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ އެނދުތަކުގައި އުޅޭ ހިރަފުސް ސޫފި (dust mites) ތަކުގެ ނަޖިހަކީ ފަންގަސްތަކަށް ލިބޭ ކާނާއެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބާލީހުގައި ބޯ ޖެހިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ރެއަކު ވެސް ބާލީސް ހޫނުވެ އެވެ. އެހެންކަމުން، ފަންގަސް އާލާވުމަށް ބޭނުންވާ ތެތްކަމާއި، ކާނާއާއި، އަދި ހޫނުމިން ބާލީހުން ފަހިކޮށްދެއެވެ."
ގިނަ މީހުންނަކީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ބާލީސް ދޮވެ ހަދާ ބަޔަކަށް ނުވާތީ، މި ފަންގަސްތައް އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ނެތި އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބާލީހުގައި ދެމިހުރެ އެވެ. މިތަކެއްޗަށް ބަދަލެއް އަންނަ ހަމައެކަނި ވަގުތަކީ ބާލީސް ފޮޅާލާ ވަގުތެވެ. އެގޮތަށް ބާލީސް ފޮޅާލުމުން، ފަންގަސްގެ ޖަރާސީމުތައް (spores) ކޮޓަރީގެ ވައިގެ ތެރެއަށް ފެތުރިގެންދެ އެވެ. ބާލީސް ދޮވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، 50 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އަށް ވުރެ މަތީ ހޫނުމިނުގައި ވެސް ފަންގަސް އަށް ދިރިއުޅެވޭއިރު، ދޮވުމުގެ ސަބަބުން ބާލީހުގައި އުފެދޭ ތެތްކަމުގެ ސަބަބުން ފަންގަސް އިތުރަށް އާލާވުމަށް މަގުފަހިވެދާނެ އެވެ.
ނިދުމުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތާއި، ނޭފަތާއި އަނގަ އާ ބާލީސް ކައިރިވެފައި ހުންނަ މިންވަރަށް ބަލާއިރު، މިއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް، ހާއްސަކޮށް ނޭވާހިއްލުމާއި ސައިނަސްގެ މައްސަލަ ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. ނޭވާ ހިއްލުމުގެ ބަލި ބޮޑުވެފައިވާ މީހުންގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަކީ އެސްޕަރޖިލަސް ފިއުމިގޭޓަސް ކިޔާ ފަންގަސް އަކަށް އެލާޖިކް މީހުންނެވެ. އަދި ކުރިން ޓީބީ ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ނުވަތަ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް މި ފަންގަސްގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ދާއިމީ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެ އެވެ.
ޑެނިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ދިފާއީ ނިޒާމު ވަރުގަދަ މީހުންގެ ތެރެއިން 99.9 އިންސައްތަ މީހުންނަށް މި ޖަރާސީމުތަކުގެ ސަބަބުން ނުރައްކަލެއް ނުވި ނަމަވެސް، ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި މި ފަންގަސްތައް ވަރަށް އަވަހަށް ފެތުރި، ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ އިންފެކްޝަންތައް އުފައްދަ އެވެ.
"ލޭގެ ކެންސަރު (ލިއުކީމިއާ) ހުންނަ މީހުންނާއި، ގުނަވަން ބަދަލުކޮށްފައިވާ މީހުން، ނުވަތަ ކޮވިޑް ނުވަތަ އިންފްލުއެންޒާ ޖެހިގެން އައި.ސީ.ޔޫ ގައި ފަރުވާދޭންޖެހޭ މީހުންނަށް އިންވޭސިވް އެސްޕަރޖިލޯސިސް (invasive aspergillosis) ކިޔާ ބަލި ޖެހުމުގެ ބިރު އޮވެ އެވެ. މިއީ ފަންގަސް ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެ، ފުއްޕާމޭގެ މަސްތައް ހަލާކުކޮށްލާ ބައްޔެކެވެ،" ޑެނިން އިތުރަށް ވިދާޅުވި އެވެ.
ބާލީސް ދޮވުމުންވެސް އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނުލިބޭނަމަ ދެން ކުރެވިދާނެ ކަމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
ޑެނިން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބައްޔެއް، ސައިނަސް ނުވަތަ ނޭވާހިއްލުން ފަދަ އުނދަގުލެއް ނެތް މީހެއް ނަމަ، ކޮންމެ ދެ އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ބާލީސް ބަދަލުކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މިފަދަ ބަލިތަކުގެ އުނދަގޫ ހުންނަ ފަރާތްތަކުން ކޮންމެ ތިން މަހަކުން ނުވަތަ ހަ މަހަކުން ބާލީސް އައުކުރަން ޖެހެ އެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އެނދުގައި އަޅާ ފޮތިތައް ކިހާ ގިނައިން ދޮންނަންޖެހޭތޯ ބަލާއިރު، ގިނަ މާހިރުން ލަފާދެއްވަނީ ކޮންމެ ހަފުތާއަކު މަދުވެގެން އެއްފަހަރު ދޮވުމަށެވެ. ފޮތިތައް ދޮވުމުގެ އިތުރުން، އެ ތަކެތި އިސްތިރިކުރުމަކީ އޭގައި ހުންނަ ޖަރާސީމުގެ މިންވަރު ބޮޑުތަނުން މަދު ކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
"ވަގުތު އޮތް ނަމަ ހުރިހާ ފޮތިތަކެއް ރަނގަޅަށް އިސްތިރިކުރުމަކީ އެންމެ އެދެވޭ ގޮތެވެ. ނަމަވެސް، އާންމު ގޮތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންގެ ހަށިގަނޑުގައިވެސް ޖަރާސީމު ހުންނާތީ، ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތެއްގައި ހުރި މީހަކަށް މިއީ އެހާ ބޮޑު މައްސަލައެއް ނޫނެވެ،" ޑެނިން ވިދާޅުވިއެވެ.
"އެހެންނަމަވެސް، ބަލި މީހުންނާއި ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި ފަރާތްތަކަށް މިކަން ވަރަށް މުހިންމެވެ. އަދި ހާއްސަކޮށް އެނދަށް ކުޑަކަމުދާ ކުދިން ތިބޭ ނަމަ، ފޮތިތައް ދޮވުމުގައި ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދީ، ހޫނު ފެން ބޭނުންކޮށްގެން ދޮވުން ވަރަށް މުހިންމެވެ."
ގެންގުޅޭ ޖަނަވާރު އެނދަށް އެރުވުމާއި، ނިދުމުގެ ކުރިން ފެން ނުވެރުމާއި، ހަޑި އިސްޓާކީނާ އެކު ނިދަން އެރުމުގެ އިތުރުން މޭކަޕް ނުވަތަ ލޯޝަން ފަދަ ތަކެތި ހަމުގައި ހުއްޓާ ނިދުމަކީ ޖަރާސީމާއި ފަންގަަސް އިތުރުވުމަށް މެދުވެރިވާ ކަންކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން އެނދުގައި ތިބެގެން ކާބޯތަކެތި ބޭނުން ކުރުމަކީ ވެސް މިފަދަ ޖަރާސީމުތައް އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
ޑެނިން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، "އަޅުގަނޑު މި ބުނަނީ އެއްވެސް މީހަކު އެނދުގައި ތިބެގެން ކައިގެން ނުވާނެއެކޭ ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެނދުގައި ތިބެގެން ކާނަމަ، ވަރަށް ގަވާއިދުން ފޮތިތައް ދޮންނަން ޖެހޭނެ އެވެ. ތެދަށް ބުނާނަމަ، އެފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ހަފުތާއަކު އެއްފަހަރު ދޮވުމަކުން ވެސް ފުދޭނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވެ އެވެ."
މަސްދަރު: ބީބީސީ






