އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ކާމިލު ދީދީ - ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެންނަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ފެއްޓެވި ވަޒީރު

ބައިނަލްއަގުވާމީ ލިޔަންކިޔަން ދަތުމުގެ ދުވަހުގެ ހެޔޮއެދުން އަރިސް ކުރަމެވެ. މިދުވަސް ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން ފާހަގަކުރަން ފެށުނީ 1967ގައެވެ. މީގެ 111 އަހަރުކުރިން 1911ގައި، ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ބޯހިމެނުމުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ ތެރެއިން ބަލާލާނަމެވެ.

ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ފިރިހެނުންގެ 18400 (އަށާރަހާސް ހަތަރު ސަތޭކަ) މީހުންނަށް ލިޔަން ކިޔަން އެނގެއެވެ. ލިޔަން ކިޔަން ނުދަންނަނީ 20844 (ވިހި ހާސް އަށްސަތޭކަ ސާޅީސް ހަތަރެއް) ފިރިހެނުންނެވެ. 46 އިންސައްތަ ދަނެއެވެ. 54 އިންސައްތަ ނުދަނެއެވެ. ފިރިހެނުންގެ އާބާދީއަކީ، 39244 (ތިރީސް ނުވަހާސް ދުއިސައްތަ ސާޅީސް ހަތަރެއް)އެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ އަންހެނުންގެ 14521 (ސާދަހާސް ފަަސްސަތޭކަ އެކާވީސް) މީހުންނަށް ލިޔަން ކިޔަން އެނގެއެވެ. ލިޔަން ކިޔަން ނުދަންނަނީ 18472 (އަށާރަހާސް ހަތަރުސަތޭކަ ހަތްދިހަ ދޭއް) އަންހެނުންނެވެ. 44 އިންސައްތަ ދަނެއެވެ. 56 އިންސައްތަ ނުދަނެއެވެ. އަންހެނުންގެ އާބާދީއަކީ، 32993 (ތިރީސް ދެހާސް ނުވަސަތޭކަ ނުވަދިހަ ތިނެއް)އެވެ. ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީ (މީގެ 90 އަހަރު ކުރިން) 1932އިން ދިވެހި ރައްޔިތުންކިޔެވުން ލާޒިމުކުރެއެވެ. އަދި އުނގެނުމާއި އުނގަންނައިދިނުމުގެ މިނިވަންްކަން ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދީފައިވެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީ 1932ގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައިވެއެވެ. "ކޮންމެ ދިވެހި ރައްޔިތަކުގެ މައްޗަށް ޤްރުއާން ކިޔެވުމާއި، ޢަރަބިއަކުރާއި، ތާނައަކުރު ލިޔާންކިޔާން ދަސްކުޅައުމަކީ މިޤާނޫނު އަސާސީ ލާޒިމުކުރާކަމެކެވެ." 15ވަނަ މާއްދާގައިވެއެވެ. "ޤާނޫނަށާއި އަދަބުތަކަށް ޚިލާފުނުވާގޮތުގެމަތިން ކިޔެވުމާއި، ކިޔަވައިދިނުމީ، މިނިވަންކަން ލިބިގެންވާ ކަމެކެވެ." 1932 އިން 1933އަށް 1 އަހަރުގެތެރޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ފާސްވި ޤާނޫނުތައް ތަޢުލީމާއި ޢިލްމާޢީ އުނގެނުމާބެހޭ ބައެއް ޤާނޫނުތައް ހިމެނެއެވެ. އެގޮތުން ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި، ޢަރަބިއަކުރާއި ތާނައަކުރު ދަސްކުޅައުމުގެ ޤާނޫނު، އަމިއްލަ ސަނަދުތަކުގައި އިސްޓޭމްޕް ޖެހުމުގެ ޤާނޫނު ހިމެނެއެވެ.

ޤްރުއާން ކިޔެވުމާއި، ޢަރަބިއަކުރާއި ތާނައަކުރު ދަސްކުޅައުމުގެ ޤާނޫނަކީ، ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 14ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤު ލިބިދިނުމަށްޓަކައި، ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީއަށް އަހަރެެއްވެސް ނުވަނީސް ހެދުނު ޤާނޫނެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދުސްތޫރީ ފުރަތަމަ ސަރުކާރުގެ ވަޒީރުލް މަޢާރިފް (ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން) އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ކާމިލު ދީދީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ތައުލީމާއި އުނގެނުމުގެ މާއްދާތަކާއި ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތައް ތަންފީޒު ކުރައްވަން 1932 އިން 1933 އަށް މަސައްކަތްކުރެެއްވިއެވެ. އަދި މަދުރަސަތުއްސަނިއްޔާގަައި އަންހެން ދަރިވަރުންނަށް ތަޢުލީމު ދެއްވަން ފެށްޓެވީވެސް 1933ގަައި އެމަނިކުފާނެވެ.

1954ގައި އިލްޒާމީ ތައުލީމުގެ ޤާނޫނެއް ފާސްކުރެވި ލާޒިމު ކަންކަން އުނގަންނައި ދެއްވުމަށް ކޮންމެ ރަށަކަށް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން މުދައްރިސަކު އައްޔަން ކުރެވިފައިވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ލިޔަންކިޔަން ދަތުމުގެ ދާއިރާގައި މުޅިރާއްޖޭގައި ހިންގުނު އެންމެބޮޑު މަޝްރޫއަކީ 1980ގައި ފެށުނު އަސާސީ ތައުލީމުގެ މަޝްރޫއު. 1980ގައި، މި މަޝްރޫއު ފެށުނުއިރު، ރާއްޖޭގެ 30 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަމީހުންނަށް ލިޔަންކިޔަން ނޭނގެއެވެ.

އަސާސީ ތައުލީމުގެ މަޝްރޫއަށް 10 އަހަރުވީއިރު (1990އާ ހަމަޔަށް) 98 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަމީހުންނަށް ލިޔަންކިޔަން ދަސްކޮށްދެވުނެވެ. ވީމާ މިއީ ވަރަށް ކާމިޔާބު ގައުމީ މަޝްރޫއެެވެ.