ކޮސޯވޯގެ ކުރީގެ ރައީސް ހާޝިމް ތާޗީއަށް 25 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް
16 ސެޕްޓެމްބަރު 2026 | ބުދަ 15:01ކޮސޯވޯގެ މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގައި ހިންގި ޖަރީމާތަކާ ގުޅިގެން، އެ ގައުމުގެ ކުރީގެ ރައީސް ހާޝިމް ތާޗީއާއި އިތުރު ތިން ކޮމާންޑަރަކު ޖަލަށްލުމަށް ނެދަލޭންޑްސްގެ ހޭގްގައި ހުންނަ ޚާއްޞަ ކޯޓުން ހުކުމްކޮށްފި. މި ހުކުމްތަކާ ގުޅިގެން ކޮސޯވޯގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު ހަލަބޮލިވެފައިވާއިރު، ގިނަ ބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި އެއް ނަސްލަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ނިންމާފައިވާ ބޭއިންސާފު ނިންމުމެއް
ކޮސޯވޯގެ ކުރީގެ ރައީސް ހާޝިމް ތާޗީ ޕްރިސްޓީނާގައި | ގެޓީ އިމޭޖަސް
ސާބިއާގެ ކިބައިން މިނިވަންވުމަށް ކޮސޯވޯއިން ކުރި ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ހިންގާފައިވާ ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާތަކުގެ ހަތަރު ދައުވާއެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ކޮސޯވޯގެ ކުރީގެ ރައީސް ހާޝިމް ތާޗީގެ މައްޗަށް ކޮސޯވޯ ވޯ ކްރައިމްސް ޓްރައިބިއުނަލުން ހުކުމް އިއްވައިފި އެވެ.
އުމުރުން 58 އަހަރުގެ ތާޗީގެ މައްޗަށް ބުދަ ދުވަހު އިއްވި 25 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމަކީ، 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ސާބިއާގެ ކިބައިން ވަކިވުމަށް ހިންގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި، އެތްނިކް އަލްބޭނިއަން ކޮސޯވޯ ލިބަރޭޝަން އާމީ (ކޭ.އެލް.އޭ) ގެ އިސް ކޮމާންޑަރުގެ މަގާމުގައި ހުންނަވައިގެން މީހުން މެރުމާއި، އަނިޔާކުރުމާއި އަދި ޣައިރު ގާނޫނީ ގޮތުން މީހުން ބަންދުކުރުން ފަދަ ޖަރީމާތައް ހިންގާފައިވާތީ އިއްވި ހުކުމެކެވެ.
ނެދަލޭންޑްސްގެ ދަ ހޭގްގައި ހުންނަ ކޮސޯވޯ ސްޕެޝަލިސްޓް ޗޭމްބާސް (ކޭ.އެސް.ސީ) އިން ބުނި ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ސިޔާސީ ގޮތުން އިދިކޮޅު 96 މީހަކާއި، ސާބިއާގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް އެހީތެރިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު ބަޔަކު ކޭ.އެލް.އޭ އިން މަރާލި މައްސަލައިގައި ތާޗީ ކުށްވެރިވާކަން ވަނީ ސާބިތުވެފަ އެވެ.
ނަމަވެސް، ތާޗީ ވަނީ އޭނާގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ހުރިހާ ދައުވާތަކަކަށް އިންކާރު ކުރައްވާފަ އެވެ.
ފަނޑިޔާރު ޗާލްސް ސްމިތު ހުކުމް އިއްވަވަމުން ގެންދެވިއިރު، ސޫޓާއި ޓައީ އަޅުއްވައިގެން ހުންނެވި ތާޗީ ހުންނެވީ އެއްވެސް ބަހެއް ވިދާޅުނުވެ ހިމޭނުންނެވެ.
ތާޗީގެ އިތުރުން، ކޭ.އެލް.އޭގެ ކުރީގެ އިސް ތިން ކޮމާންޑަރެއްގެ މައްޗަށް ވެސް އެކި ދައުވާތަކުގައި ވަނީ ހުކުމް އިއްވާފަ އެވެ.
މިގޮތުން ޔައުގޫބް ކްރަސްނީގީ 25 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށް ހުކުމްކުރިއިރު، ގަދްރީ ވެސޭލީގެ މައްޗަށް ވަނީ ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތާއެކު 18 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވާފަ އެވެ. އަދި ރެޖެޕް ސެލީމީގެ މައްޗަށް އިއްވީ ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތާއެކު 13 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެކެވެ.
ކޯޓުގެ ހުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ހަތަރު ފަރާތައް ވެސް މި ހުކުމް އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވެ އެވެ. ނަމަވެސް، އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު ޖަރީމާތަކުގެ ހަ ދައުވާއަކުން މި ހަތަރު މީހުން ވަނީ ބަރީއަވެފަ އެވެ. އެއީ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ހަމަލާތަކެއް ދީފައިވާކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރުން ނުކުޅެދުމުން ކަމަށް ފަނޑިޔާރުން ވިދާޅުވި އެވެ.
ކޮސޯވޯއަށް ލިބުނު ގެއްލުމެއް
1998 އިން 1999 އަށް ކުރި މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގައި ކޭ.އެލް.އޭ އާއި ތާޗީ އަދާކުރެއްވި ދައުރުގެ ސަބަބުން، ކޮސޯވޯގެ ގިނަ އަލްބޭނިއަނުން އޭނާ ދެކެނީ ބަތަލެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އެހެންކަމުން މި ޝަރީއަތަކީ ކޮސޯވޯގެ ތެރޭގައި ބޮޑެތި ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.
ކޮސޯވޯގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ގްލައުކް ކޮންޖުފްކާ މި ހުކުމް ކުށްވެރިކުރައްވަމުން ވިދާޅުވީ، މިއީ "ބިރުވެރި އަދި ކޮސޯވޯއަށް ލިބުނު ބޮޑު ގެއްލުމެއް" ކަމަށެވެ.
ކޭ.އެލް.އޭ ފުރަތަމަ ފެންމަތިވީ 1990 ގެ މެދުތެރޭގައި ނަމަވެސް، އެ ޖަމާއަތުގެ ހަތިޔާރު އެޅި ހަރަކާތްތައް ވަރުގަދަވީ 1997 އާއި 1998 ގަ އެވެ.
ސާބިއާގެ ބާރުތަކުން މީގެ ރައްދުގައި ފުލުހުންނާއި ސިފައިން ބޭނުންކޮށްގެން ހިންގި ބޮޑެތި އޮޕަރޭޝަންތަކާއެކު، 1999 ވަނަ އަހަރު މިއީ ފުރިހަމަ ހަނގުރާމައަކަށް ބަދަލުވި އެވެ. މި ހަނގުރާމައިގައި ގާތްގަނޑަކަށް 13,000 މީހުން މަރުވެ، އެތައް ލައްކަ ބަޔަކު ގެދޮރު ދޫކޮށް ދާންޖެހުނެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ތާޗީ ހުންނެވީ ކޭ.އެލް.އޭގެ ސިޔާސީ އަދި މައުލޫމާތާ ބެހޭ ޑައިރެކްޓްރޭޓްގެ އެއް ވެރިޔާގެ ގޮތުގަ އެވެ. ހަނގުރާމަ ނިމުމުން އޭނާ ވަނީ ކޮސޯވޯގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމާއި ފޮރިން މިނިސްޓަރުކަން ކުރައްވާފަ އެވެ. އަދި 2016 އިން 2020 އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި އެވެ.
ޓްރައިބިއުނަލުން ތާޗީގެ މައްޗަށް ދައުވާ އުފުލުމާ ގުޅިގެން، 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު އޭނާ ވަނީ މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވާފަ އެވެ. އެ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު ތާޗީއާއި ކުށް ސާބިތުވި އަނެއް ކޮމާންޑަރުން ވަނީ ދަ ހޭގްގެ ބަންދަށް ބަދަލުކޮށްފަ އެވެ.
ދަ ހޭގްގައި ހުރެ ރިޕޯޓްކުރަމުން އަލްޖަޒީރާގެ ރިޕޯޓަރު ބުނީ، މި ހުކުމްތައް އައިސްފައިވަނީ ކޮސޯވޯ "ސިޔާސީ ގޮތުން މަރުތަޅެއް" އެޅިފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައި ކަމަށެވެ.
"ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަނާ ގާތް ގުޅުމެއް ބޭއްވޭނެ ފަދަ ހަމަޖެހޭ ސަރުކާރެއް ގާއިމުކުރުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އިންތިހާބުތައް ބޭއްވިއްޖެ. ނަމަވެސް އެކަމަށް އެކި ހުރަސްތައް ކުރިމަތިވެ، ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލުމުގައި ވަނީ ނުކުޅެދިފައި،" އޭނާ ބުންޏެވެ. "މި ހުކުމަކީ ގައުމުގެ ހަމަޖެހުމަށް ކުރާ ދަތުރުގައި ކުރިމަތިވާނެ އިތުރު ހުރަހަކަށް ވާނެ."
އަލްޖަޒީރާ އިން އިތުރަށް ބުނި ގޮތުގައި، ތާޗީއަކީ ބަތަލެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ކޮސޯވޯގެ ގިނަ އަލްބޭނިއަނުންނަށް މި ހުކުމަކީ "ހިތުގެ ފުންމިނަށް އަސަރުކުރުވި" ކަމެކެވެ.
"މި މައްސަލަ އަދި ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވޭ. މި ހުކުމާ ގުޅިގެން ޕްރިސްޓީނާގައި ތިބި އެތައް ހާސް ކޮސޯވޯ އަލްބޭނިއަނުންގެ ފަރާތުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ނުރުހުމެއް އަމާޒުވެފައި،" އަލްޖަޒީރާގެ ރިޕޯޓަރު ކިޔައިދިނެވެ. "ހާޝިމް ތާޗީއަކީ ހަމައެކަނި ކުރީގެ ރައީސެއް ނޫން، އެއީ ކޮސޯވޯ މިނިވަންކުރުމުގެ ރަމްޒެއް ކަމަށް ދެކޭ އަލްބޭނިއަނުންނަށް މިއީ ކިހާ ބޮޑު ނިންމުމެއްކަން ބަޔާންކޮށްދޭން ވެސް ދަތި."
ބަލްކަން އިންވެސްޓިގޭޓިވް ރިޕޯޓިން ނެޓްވޯކްގެ ޑައިރެކްޓަރު ޖެޓާ ޒާރާ އަލްޖަޒީރާއަށް ބުނީ، ކޯޓުތަކުން ހުރިހާ ކުށްތަކަކަށް އެއް ހަމައަކުން އިންސާފުކުރާ ތަނެއް ނުފެންނަ ކަމަށާއި، މިއަދަކީ ކޮސޯވޯގެ އަލްބޭނިއަން އަޣުލަބިއްޔަތަށް އިތުރު ބޭއިންސާފެއް ކުރިމަތިވި ދުވަހެއް ކަމަށެވެ.
"ސާބިއާގެ ބާރުތަކުން ވަނީ 10,000 އަށްވުރެ ގިނަ އާންމުން މަރާލާފައި. އޭގެ ތެރޭގައި ގިނައީ އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން. ނަމަވެސް ސާބިއާ ސިފައިންގެ ގިނަ މީހުން މި ޖަރީމާތަކަށް ޒިންމާދާރެއް ނުކުރެވޭ. އެކަމަކު މިއަދު މި ފެންނަނީ ކޭ.އެލް.އޭގެ ހަތަރު މެންބަރަކަށް ވަރަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ޖަލު ހުކުމްތަކެއް އިއްވި ތަން،" އޭނާ ބުންޏެވެ.
ޒާރާ ބުނި ގޮތުގައި، ތަފާތު ނަސްލަކަށް ނިސްބަތްވީތީ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ރައްޔިތުންގެ ގޮތުގައި ދެކި، ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން އެމީހުން ތަހައްމަލުކުރި ބިރުވެރިކަން ކޮސޯވޯގެ ރައްޔިތުން ހަނދާނެއް ނުނެތޭނެ އެވެ.
"މި ކޯޓަކީ ހަމައެކަނި އެއް ނަސްލެއްގެ ބަޔަކަށް، އެއީ ކޮސޯވޯ އަލްބޭނިއަނުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހިންގާ ކޯޓެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ބެލެވިފައި. ހަނގުރާމައިގެ ހަގީގަތަކީ އެއީއެއް ނޫން. ގިނަ ޖަރީމާތައް ހިންގީ ސާބިއާގެ ބާރުތަކުން. ހުރިހާ އަނިޔާލިބޭ ފަރާތްތަކަށް އިންސާފު ލިބެންޖެހޭނެ، ނަމަވެސް މި ކޯޓުން މި ކަށަވަރުކޮށްދެނީ ހަމައެކަނި އެއް ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީއަތް ހިންގާކަން،" އޭނާ އަލްޖަޒީރާއަށް ކިޔައިދިނެވެ.
